|  |  | 

Köz qaras Şou-biznis

Nesie qayda jwmsalıp jatır?

tenge dollar

2018 jıldıñ 11 ayında bankterdiñ halıqqa bergen nesieleriniñ 52 payızı
importtıq tauarlardı aluğa jwmsalğan eken. Mwnı «Halıqtıq kommunister»
partiyasınıñ sarapşıları anıqtap otır. Osı partiyanıñ Mäjilistegi frakciyasınıñ
jetekşisi A.Qoñırov mwnı alañdatarlıq jağday dep sanap, Wlttıq Bank törağası
D.Aqışevke saual joldadı. Öytkeni, barlıq damığan jäne dwrıs jolmen damıp kele
jatqan memleketterde nesieniñ ülken böligi öndiris pen auıl şaruaşılığına beriledi.
Al sauda salasına, atap aytqanda alıpsatarlıq jwmıstar üşin beriletin nesie kölemi
tömen. Bizde bäri kerisinşe bolıp otır.
Deputattıñ aytuına qarağanda bizde öñdeu önerkäsibine beriletin nesie älemdik
täjiribeniñ talabına da, Qazaqstandı industriyalandırudıñ mañızdı mindetterine de
jauap bere almaytın mardımsız halde. Onıñ da jalpı köleminiñ törtten bir böligi ğana
wzaqmerzimdi qarız sanaladı. Sonıñ işinde, wzaqmerzimge şetel valyutasımen beriletin
qarız wlttıq valyutamen beriletin qarızdan bir jarım ese köp. Bwl – öndiris orındarı
teñgeniñ qwldırauı saldarınan şarıqtap ösip kele jatqan valyutalıq nesie jügin
arqalap otır degen söz. Joğarıda aytılğanday, qazir nesieler negizinen qısqamerzimdi
sauda operaciyalarına berilip jatır. Bwl – nesie şetel tauarlarınıñ importın
qarjılandıru üşin jwmıs istep jatır degen söz. Osınıñ saldarınan otandıq önim
öndirisi nesie jüyesiniñ nazarınan tıs qaluda. Qısqamerzimdi sauda operaciyalarımen
qatar twtınuşılıq bağıttağı nesielendiru beleñ alıp twr. 2018 jıldıñ qañtar,
qaraşa aylarında twtınuşılıq nesieniñ kölemi 2,9 trillion teñgeden 3,3 trillion
teñgege deyin, yağni 400 milliard teñgege ösken. Mwnıñ 95%-ı wzaqmerzimdi qarız bolğan.
Sıyaqı mölşerlemesi şamamen 20%-dı qwrağan. Bwl resmi inflyaciyadan 4, al
twrğındardan tartılatın depozittiñ şekti mölşerinen 2 ese köp. Sonıñ saldarınan
qazaqstandıqtar tabıstıñ wlğayuımen säykes kelmeytin wzaqmerzimdi nesie qwrsauında
qalıp otır. Twtınuşılıq nesie de importtı qarjılandıruğa jwmsaluda. Sebebi ol
negizinen wzaqmerzimdi qoldanısqa jaraytın şetel tauarı üşin alınadı. İs jüzinde bank
jüyesi halıqtan alınğan qarajattı şeteldik tauar öndiruşilerge jwmsaydı. Nesie
sayasatındağı osınday kürdeli äri jüyeli kemşilikter ekonomikanıñ damuı men
twrğındardıñ ömir süru sapasınıñ jaqsaruına keri äserin tigizedi.
Osı mäselelerdi ayta otırıp, Halıqtıq kommunister frakciyasınıñ
deputattarı Wlttıq Bankten memlekettiñ aqşa-nesie sayasatın qayta qarau qajet dep
sanaytının ayttı. Bwl sayasat öndiris sektorına nesie resursınıñ qoljetimdiligin
arttırudı jäne onıñ otandıq ekonomikağa qosatın ülesin köbeytudi közdeui kerek. Ol
üşin nesieniñ maqsattı bağıtın anıqtau, öndiris jäne auıl şaruaşılığı salalarına

bölinetin nesieniñ merzimin, kölemin, sıyaqısın naqtılau, sonımen qatar memlekettik
qoldau deñgeyinde sıyaqı mölşerin subsidiyalau mäselelerin qarastıru qajet deydi
deputattar.

S.ELEU, sarapşı

kerey.kz

Ötirik nege kerek şın bolmasa…

Resmi aqparattarğa qarağanda bıltırğı jıldıñ qorıtındısı boyınşa
inflyaciya deñgeyi 5,3 payız bolıptı. 2017 jılmen salıstırğanda bwl 6 payızğa ğana
artıq. Tipti keremet, mwnday bolsa jağdayımız jaman bolmağanı ğoy. Biraq, «ölgeniñdi
jasırarsıñ, kömgende qaytersiñ» demekşi mwnıñ jalğan ekenin halıq kündelikti ömirde
körip jür emes pe? Dollar qımbattağan sayın oğan satıp alınatın barlıq şeteldik
tauarlardıñ, däri-därmekterdiñ bağası da künnen-künge şarıqtap baradı. Olardan
özimizde öndiriletinderdiñ bağası da qalar emes. Sondıqtan halıqtı aldarqatıp, ötirik
aqpar berudiñ ne keregi bar?
Mäjilistegi Halıqtıq kompartiya frakciyasınıñ jetekşisi Ayqın Qoñırov ta
osığan taldau jasap, resmi aqparattıñ jalğan ekenin jariya etti. Ol «ötiriktiñ» sebebi
statistikalıq jäne şındıq körsetkişterdi esepteu metodikasınıñ dwrıs emestiginen
ekenin aytadı. «Twtınu bağasınıñ indeksi» (TBI) degen körsetkiş bar, ol halıqtıñ
twtınuğa qanşa aqşa jwmsağanın körsetedi. Osını «twtınu şığıstarınıñ
qwrılımımen» (TŞQ) dwrıs salıstıra bilu kerek. Bizdiñ ökimet qızmetinde isteytin
ekonomisterimiz osını ayıruğa aqıldarı jetpeytin siyaqtı… Nemese, ädeyi isteydi. Osı
TBI-dağı azıq-tülik tauarlarınıñ ülesi 37,8 payız dep anıqtaptı ekonomister. Al is
jüzinde, ol 48 payız. Statistikalıq derekter onıñ tipti 50 payızdan artıq ekenin
aytadı.
Endi osını talday tüssek, TBI-diñ işindegi et pen et önimderiniñ şığındarın
ökimet 9,8 payız deydi, al şın mäninde ol 32,8 payızğa jetken, yağni üş ese köp. Tek 2018
ğana et pen et önimderiniñ bağası 7,5 payızğa qımbattağanın eskersek, osınıñ özi-aq
halıqtıñ qaltasın tesip, inflyaciyanı arttırdı emes pe? Süt önimderi bir jılda 8,2
payızğa qımbattağan, al olardıñ ülesi TBI-da 4,5 payız delingenimen şın mäninde 10,7
payız. Türli maylar ülesi de eki esege tömendetilgen. Qorıta aytqanda, ekonomister
bağası qımbattağan azıq-tülik tauarlarınıñ bäriniñ ülesin twtınu sebetinen azaytıp
körsetken. Söytip, azıq-tülik bağası öspedi dep jalğan nätije şığarğan. Tipti bağası
qımbattağan däri-därmekterdiñ ülesin de twtınu şığıstarındağı naqtı ülesinen eki
esege tömendetip körsetken. Onıñ üstine 2018 jılı önerkäsip bağaları 12,4%-ğa,
öndiristik-tehnikalıq maqsatqa satıp alınatın önimder bağası 13,5%-ğa, köliktiñ
barlıq türleri boyınşa tasımal tarifteri 31,8%-ğa artqan. Mine, osınıñ bärin köre
otırıp, «soqır tüyeni körmes» degendey ökimetti ötirikşi qılıp körsetip otırğan
ekonomister inflyaciyanı 5,3 payız deuden jañılmauda…

2
Deputattar özderiniñ mwnımen kelispeytinin aytıp, Prem'er-Ministr
B.Sağıntaevqa saual joldap, tömendegi talaptardı qoydı:
1. Inflyaciyanı qwrıqtauğa naqtı şaralar qoldanu üşin onıñ naqtı kölemi
anıqtalsın;
2. Et jäne et önimderiniñ, süt jäne süt önimderiniñ, maylardıñ bağalarınıñ
kürt köterilu sebepteri anıqtalıp, olardı twraqtandıru şaraları qarastırılsın;
3. Öndiristik inflyaciyanı qwrıqtau boyınşa keşendi şaralar jasalsın;
Kommunister osılay deydi, al basqalar bastarın bwğıp otır. Qaşanğa deyin bwğar
eken?

S.ELEU, sarapşı

kerey.kz

Related Articles

  • “Sayasi wpay jinauğa tırısıp jatır”. Sarapşı Toqaevtıñ EAEO jiınında aytqanı jaylı

    Ayan QALMWRAT Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev videokonferenciya arqılı ötken EAEO jiınına qatısıp otır. 19 mamır 2020 jıl. Mamırdıñ 19-ında Euraziya ekonomikalıq odağına (EAEO) müşe elderdiñ prezidentteri videokonferenciya arqılı ötken jiında wyımnıñ aldağı bes jılğa arnalğan damu strategiyasın qabıldağan joq. Jiın kezinde Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ strategiya jobasın «el ükimetteri men parlamentiniñ derbestigin şekteydi» dep, keybir twsın qayta qarau qajet degen wsınıs ayttı. Täuekeldi bağalau tobınıñ direktorı, sayasattanuşı Dosım Sätpaev Azattıqqa bergen swhbatında ekonomikalıq keñes otırısındağı Toqaev söziniñ astarı jaylı, Nwrswltan Nazarbaevtıñ aqırı tayağan däuiri, Euraziya ekonomikalıq odağı işindegi qordalanıp qalğan qayşılıqtar jaylı ayttı.  EAEO işindegi Joğarğı Euraziyalıq ekonomikalıq keñestiñ otırısında Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev jobanıñ işinde “Euraziyalıq ekonomikalıq integraciyanıñ 2025

  • TÄÑİRŞİLDİK — qazaqtıñ könermeytin köne dünie tanımı

    Täñirşildik — qazaqtıñ könermeytin köne dünie tanımı. Täñirşildik wğımında köp dinder qatarlı Jaratuşını bar dep esepteydi, biraq Ol adamdarğa elşi jibermeydi, Kökten kitap tüsirmeydi, jaratılısqa (siz ben bizge) “sälem” joldamaydı — degen nanım-senim bar. Jaratuşı barlığın jerge qaldırğan, bäri aynalıp twratın mehanizm. Sondıqtan jaqsılıq jasasañ da, jamandıq jasasañ da öziñe aynalıp keledi. Sol sebepti Täñirşildik wğımındağı eñ negizgi ğibadat — şın köñilden jaqsılıq jasau, barıñdı bölip beru. Onı repressiya jıldarında Qazaq dalasına aydalıp kelgen özge wlttar jaqsı biledi. Al qazaq nege qırğınğa wşıradı..? Oğan Islam jauap bere almaydı, oğan Täñirşildik jauap beredi: qazaq qaşan da jauınger halıq bolğan, keşe ğwndar qıtaylarğa qauip töndirse, bügin sol qıtaylardıñ wrpaqtarı bizge qauip töndirip

  • Sardoba, Rogun, AES. 

    Alapat apat bolıp, qalıñ el suğa ketip jatqanda bilik oynap jatqandar Özbekstanğa nota jiberemiz be, joq pa degendi de aqıldaspaptı. Notamızdı dayındap qoydıq degen vice-ministrdiñ sözine qarağanda, şekarada salınıp jatqan su qoyması jöninde Qazaqstan “birneşe ret” swrasa da Özbekstan jöndem jauap bermepti. Biri kelip, biri ketip jatqan şeneunikter sirä, “biz swradıq, mindetimizden qwtıldıq” dep jılı jauıp qoysa kerek. Tabandap twrmağan, jerine jetkizbegen. Äytpese, halıqaralıq zañ normasın bwzdı dep Birikken wlttar wyımına arızdanar edi, älemnen beytarap sarapşı şaqırar edi. İzdedim, onday joq. Sardoba salınsa, tım bolmağanda Sırdariya sualmay ma, Kişi Aralğa zar bolmaymız ba degen de esep-qisap joq.  Sardobanıñ mäselesi eki jemqor jüyeniñ arasında jalğan ağayıngerşilikpen, bälkim, sen iş, men iş

  • Dariğa turalı tolğau

    Sara Qonaqaeva ülken qızınıñ da däuirlegen sätteri joq emes. 2006 jıldıñ jazı. Mäskeudiñ qaq ortasındağı Tverskaya köşesi. KGB-FSB polkovnigi Petr Stefanoviç Parşikovpen äñgime-düken qwrdım. Bwl kisi de jäy adam emes. Kuba revolyuciyası kösemderi – Fidel' Kastro men Çe Gevaramen aralasqan radio, telekommunikaciya tıñşısı bolıp tabıladı. Sonday bilikti ardager de apayımızdı sıylap, tamsana aytpay ma: “Dariğa, Dariğa…” Ärine, joğarı jaqta jürgenderdiñ köbisi oñbay twrğan qanişer, jemqorlar ekendigi aydan anıq. Sonıñ özinde de, änşi-bikeştiñ siñgen eñbegin joqqa şığaruğa bolmaydı. Onıñ sırlas dosı, Mayra Mwhammedqızı, ataqtı Parij operası sahnasıdan jarqırap körindi. Qazaq-tatar muzıka mamanı Ravil' Gizatulin mağan bılay dedi: “Mayranıñ dauısı – soprano. Älem boyınşa, küşti soprano änşiler tolıp twr. Dariğanıñ qoldauısız Mayra

  • Meniñ köriksiz qıtay äyelim

    Köp adamdar menen şeksiz baylıq iesi bola twra nege qıtaylıq äri ädemi emes (olardıñ oyınşa) qalıñdıq tañdağanımdı swraydı. Men (olardıñ oyınşa) käzirgi äyelim Prisilla Çannan da “artıq” äyelmen üylene aladı ekenmin. Eñ aldımen bwl swraqqa jauap bermes bwrın swlu äyel degen qanday jäne swlu emes äyeldiñ qanday bolatının talqılağım keledi. Şındığında, meniñ ädemi äyeldermen kezdesu mümkindigim köp, olardıñ köbisi meniñ jarım bolğısı keledi. Alayda, “swlu” äyelderdiñ köbisiniñ jüregi şağılıp qalatın äynek tärizdi. Eger sen hannıñ qızınday täkappar aşuşañ bolıp aurıp twrsañ onıñ senimen şaruası joq braq bay bola twra nege maşinañdı auıstırmaysıñ dep swraumen boladı. Olar meniñ jarım bolğıları keluiniñ maqsatı tik wşaqtarımmen maqtanu. Odan keyngi kezekte olardıñ baydıñ äyeli

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: