|  |  | 

Köz qaras Şou-biznis

Nesie qayda jwmsalıp jatır?

tenge dollar

2018 jıldıñ 11 ayında bankterdiñ halıqqa bergen nesieleriniñ 52 payızı
importtıq tauarlardı aluğa jwmsalğan eken. Mwnı «Halıqtıq kommunister»
partiyasınıñ sarapşıları anıqtap otır. Osı partiyanıñ Mäjilistegi frakciyasınıñ
jetekşisi A.Qoñırov mwnı alañdatarlıq jağday dep sanap, Wlttıq Bank törağası
D.Aqışevke saual joldadı. Öytkeni, barlıq damığan jäne dwrıs jolmen damıp kele
jatqan memleketterde nesieniñ ülken böligi öndiris pen auıl şaruaşılığına beriledi.
Al sauda salasına, atap aytqanda alıpsatarlıq jwmıstar üşin beriletin nesie kölemi
tömen. Bizde bäri kerisinşe bolıp otır.
Deputattıñ aytuına qarağanda bizde öñdeu önerkäsibine beriletin nesie älemdik
täjiribeniñ talabına da, Qazaqstandı industriyalandırudıñ mañızdı mindetterine de
jauap bere almaytın mardımsız halde. Onıñ da jalpı köleminiñ törtten bir böligi ğana
wzaqmerzimdi qarız sanaladı. Sonıñ işinde, wzaqmerzimge şetel valyutasımen beriletin
qarız wlttıq valyutamen beriletin qarızdan bir jarım ese köp. Bwl – öndiris orındarı
teñgeniñ qwldırauı saldarınan şarıqtap ösip kele jatqan valyutalıq nesie jügin
arqalap otır degen söz. Joğarıda aytılğanday, qazir nesieler negizinen qısqamerzimdi
sauda operaciyalarına berilip jatır. Bwl – nesie şetel tauarlarınıñ importın
qarjılandıru üşin jwmıs istep jatır degen söz. Osınıñ saldarınan otandıq önim
öndirisi nesie jüyesiniñ nazarınan tıs qaluda. Qısqamerzimdi sauda operaciyalarımen
qatar twtınuşılıq bağıttağı nesielendiru beleñ alıp twr. 2018 jıldıñ qañtar,
qaraşa aylarında twtınuşılıq nesieniñ kölemi 2,9 trillion teñgeden 3,3 trillion
teñgege deyin, yağni 400 milliard teñgege ösken. Mwnıñ 95%-ı wzaqmerzimdi qarız bolğan.
Sıyaqı mölşerlemesi şamamen 20%-dı qwrağan. Bwl resmi inflyaciyadan 4, al
twrğındardan tartılatın depozittiñ şekti mölşerinen 2 ese köp. Sonıñ saldarınan
qazaqstandıqtar tabıstıñ wlğayuımen säykes kelmeytin wzaqmerzimdi nesie qwrsauında
qalıp otır. Twtınuşılıq nesie de importtı qarjılandıruğa jwmsaluda. Sebebi ol
negizinen wzaqmerzimdi qoldanısqa jaraytın şetel tauarı üşin alınadı. İs jüzinde bank
jüyesi halıqtan alınğan qarajattı şeteldik tauar öndiruşilerge jwmsaydı. Nesie
sayasatındağı osınday kürdeli äri jüyeli kemşilikter ekonomikanıñ damuı men
twrğındardıñ ömir süru sapasınıñ jaqsaruına keri äserin tigizedi.
Osı mäselelerdi ayta otırıp, Halıqtıq kommunister frakciyasınıñ
deputattarı Wlttıq Bankten memlekettiñ aqşa-nesie sayasatın qayta qarau qajet dep
sanaytının ayttı. Bwl sayasat öndiris sektorına nesie resursınıñ qoljetimdiligin
arttırudı jäne onıñ otandıq ekonomikağa qosatın ülesin köbeytudi közdeui kerek. Ol
üşin nesieniñ maqsattı bağıtın anıqtau, öndiris jäne auıl şaruaşılığı salalarına

bölinetin nesieniñ merzimin, kölemin, sıyaqısın naqtılau, sonımen qatar memlekettik
qoldau deñgeyinde sıyaqı mölşerin subsidiyalau mäselelerin qarastıru qajet deydi
deputattar.

S.ELEU, sarapşı

kerey.kz

Ötirik nege kerek şın bolmasa…

Resmi aqparattarğa qarağanda bıltırğı jıldıñ qorıtındısı boyınşa
inflyaciya deñgeyi 5,3 payız bolıptı. 2017 jılmen salıstırğanda bwl 6 payızğa ğana
artıq. Tipti keremet, mwnday bolsa jağdayımız jaman bolmağanı ğoy. Biraq, «ölgeniñdi
jasırarsıñ, kömgende qaytersiñ» demekşi mwnıñ jalğan ekenin halıq kündelikti ömirde
körip jür emes pe? Dollar qımbattağan sayın oğan satıp alınatın barlıq şeteldik
tauarlardıñ, däri-därmekterdiñ bağası da künnen-künge şarıqtap baradı. Olardan
özimizde öndiriletinderdiñ bağası da qalar emes. Sondıqtan halıqtı aldarqatıp, ötirik
aqpar berudiñ ne keregi bar?
Mäjilistegi Halıqtıq kompartiya frakciyasınıñ jetekşisi Ayqın Qoñırov ta
osığan taldau jasap, resmi aqparattıñ jalğan ekenin jariya etti. Ol «ötiriktiñ» sebebi
statistikalıq jäne şındıq körsetkişterdi esepteu metodikasınıñ dwrıs emestiginen
ekenin aytadı. «Twtınu bağasınıñ indeksi» (TBI) degen körsetkiş bar, ol halıqtıñ
twtınuğa qanşa aqşa jwmsağanın körsetedi. Osını «twtınu şığıstarınıñ
qwrılımımen» (TŞQ) dwrıs salıstıra bilu kerek. Bizdiñ ökimet qızmetinde isteytin
ekonomisterimiz osını ayıruğa aqıldarı jetpeytin siyaqtı… Nemese, ädeyi isteydi. Osı
TBI-dağı azıq-tülik tauarlarınıñ ülesi 37,8 payız dep anıqtaptı ekonomister. Al is
jüzinde, ol 48 payız. Statistikalıq derekter onıñ tipti 50 payızdan artıq ekenin
aytadı.
Endi osını talday tüssek, TBI-diñ işindegi et pen et önimderiniñ şığındarın
ökimet 9,8 payız deydi, al şın mäninde ol 32,8 payızğa jetken, yağni üş ese köp. Tek 2018
ğana et pen et önimderiniñ bağası 7,5 payızğa qımbattağanın eskersek, osınıñ özi-aq
halıqtıñ qaltasın tesip, inflyaciyanı arttırdı emes pe? Süt önimderi bir jılda 8,2
payızğa qımbattağan, al olardıñ ülesi TBI-da 4,5 payız delingenimen şın mäninde 10,7
payız. Türli maylar ülesi de eki esege tömendetilgen. Qorıta aytqanda, ekonomister
bağası qımbattağan azıq-tülik tauarlarınıñ bäriniñ ülesin twtınu sebetinen azaytıp
körsetken. Söytip, azıq-tülik bağası öspedi dep jalğan nätije şığarğan. Tipti bağası
qımbattağan däri-därmekterdiñ ülesin de twtınu şığıstarındağı naqtı ülesinen eki
esege tömendetip körsetken. Onıñ üstine 2018 jılı önerkäsip bağaları 12,4%-ğa,
öndiristik-tehnikalıq maqsatqa satıp alınatın önimder bağası 13,5%-ğa, köliktiñ
barlıq türleri boyınşa tasımal tarifteri 31,8%-ğa artqan. Mine, osınıñ bärin köre
otırıp, «soqır tüyeni körmes» degendey ökimetti ötirikşi qılıp körsetip otırğan
ekonomister inflyaciyanı 5,3 payız deuden jañılmauda…

2
Deputattar özderiniñ mwnımen kelispeytinin aytıp, Prem'er-Ministr
B.Sağıntaevqa saual joldap, tömendegi talaptardı qoydı:
1. Inflyaciyanı qwrıqtauğa naqtı şaralar qoldanu üşin onıñ naqtı kölemi
anıqtalsın;
2. Et jäne et önimderiniñ, süt jäne süt önimderiniñ, maylardıñ bağalarınıñ
kürt köterilu sebepteri anıqtalıp, olardı twraqtandıru şaraları qarastırılsın;
3. Öndiristik inflyaciyanı qwrıqtau boyınşa keşendi şaralar jasalsın;
Kommunister osılay deydi, al basqalar bastarın bwğıp otır. Qaşanğa deyin bwğar
eken?

S.ELEU, sarapşı

kerey.kz

Related Articles

  • Qazaqstan Respublikasınıñ prezidenti Q. K. Toqaev mırzağa

    Qazaqstan Respublikasınıñ prezidenti Q. K. Toqaev mırzağa Qwrmetti Qasım-Jomart Kemelwlı! Öziñizge mälim, eldiñ kino qauımdastığında jikke bölinuşilik bolıp jatır. Bir jıldan beri dau-damay men teketirester basılmay keledi. Käsibi kinogerler dau-damaydan arılmay otır. Nağız şığarmaşılıqqa orın qalmadı. Biz mwnıñ bäri osı sala ministrliginiñ oylanbay jasağan äreketteriniñ saldarı dep sanaymız. 2019 jıldıñ naurızında, "Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı" KAQ qwrılıp, oğan respublikalıq kino öndirisiniñ barlıq negizgi mäselelerin şeşu qwzırı berildi. Aqırında "Qazaqfil'm" Wlttıq kinostudiyasına qajetti nazar audarılmay qaldı, al Sıbaylas jemqorlıqpen küres Agenttigi Wlttıq kinonı qoldau ortalığınıñ jetekşilerine qarsı qılmıstıq is qozğadı. Onıñ qalay ayaqtalatını äzirge belgisiz, tergeu jalğasıp jatır. Dese de osınıñ özi nağız soraqılıq bolıp otır. "Qazaqfil'm" Wlttıq kinostudiyasına keler

  • Şeteldik kompaniya Almatınıñ auruhanalarına 15 ingalyator tartu etti

    Şeteldik qwndı apparattar pnevmoniya jäne Covid-19 auırıp jatqan nauqastardı emdeuge arnalğan dep habarlaydı Kerey.kz aqparattıq portalı. QNET halıqaralıq tikeley sauda kompaniyası 15 ingalyatordı ftiziopul'monologiya ortalığına jetkizdi. Pnevmoniya jäne Covid-19 virusımen auırıp jatqan nauqastar atalğan apparattardıñ kömegi arqılı därilik zattardı dem arqılı jwtadı. «Bwl kompaniyanıñ respublikamızdağı soñğı aylardağı alğaşqı qayırımdılıq akciyası emes. Köktemde biznesti damıtu boyınşa köpbalalı käsipkerlerge arnalğan onlayn vebinarlar ötkizdik. Az qamtılğan otbasılar 50 azıq-tülik jiıntığın aldı. Jazda Nwr-Swltan qalasındağı №1 jäne №3 auruhanalarına da qayırımdılıq şarası jasaldı. Ol jerdegi medqızmetkerler men emdeluşilerdiñ taza su işuine mümkindik jasaldı. Sudı tazartuğa arnalğan «HomePure Nova» jäne auanı tazartuğa arnalğan «AirPure» fil'trları men betperdeni wzaq uaqıt taqqannan zardap şekken därigerlerdiñ terisine arnalğan

  • Şonjınıñ Geo-Strategiyalıq Şındığı (saraptamalıq maqala)

    Bwl audan (Şonjı) qarasañız şekarağa tiip twr. Şekaranıñ künşığıs betinde atı qazzaqqa berilgen İle Qazaq Avtonomiyalı Oblısı bar (ekinşi sügiret). Onda jer qayısqan qalıñ qazaq twradı. Avtonrmiyalı oblıs ŞUAR’dan bwrın qwrılğan. Ortalığı Qwlja qalası (üşinşi sügirettegi 1-ge qarañız). Osı avtonomiyalı qazaq oblısına qazir segiz audan, bir qala töte qaraydı. Olar: KÜNES, NILQI, TOĞIZTARAU audandarı (üşinşi sügirettegi 5,6,9-ğa qarañız). Bwl üş audan İle añğarı men İle dariyasınıñ basına ornalasqan qazaq eñ köp, eñ irgeli qonıs tepken, tarihı öte tereñ, bayırğı qazaq jeri. Osı üş audan qazaqtarı 20- ğasır basında Orınborğa arnayı hat jazıp, Alaş baspasözin qoldap qarjı joldap, özderin de Alaştıñ alıstağı bir bölşegi sanağan-tın. Osı üş audan tıñ igerip, tam

  • Eldes ORDA: Şonjı taranşılarınıñ “ayğayı” (şağın saraptama)

    Birinşi, wyğırstan degen atau qatelespesem alğaş ret 1928-1935 jj arasında hatqa tüse bastadı. Europanıñ hristian missionerleri qaşqariyada baspa qwrğan. Baspadan wyğırlardıñ qaşqar akcentinde hristian dinin uağızdaytın kitaptar, qissalar, küntizbeler basıp şığardı. Sol köp kitaptıñ birinde “wyğırstan” atauı alğaş ret qoldanılğan. Biraq bwndağı wyğırstan atauı qaşqariyadağı altı ülken şahardı körsetedi. Wyğırstan atauı odan soñ 1951-1955 jıldarı tağı köterildi, biraq ataudı köteruşiler hristian missionerleri emes, wyğırdıñ belsendi sayasi top, elitası boldı. 1951-1955 jıldarı qazirgi ŞUAR’da wlttıq avtonomiyanı anıqtau, şekarasın bekitu jwmıstarı qaurt jürdi, sol kezde qıtay ortalıq partiya komitetine “wyğırstan avtonomiyalı respubilikası” deytin wsınıs joldanğan. Ärine, bwl sol kezdegi köp wsınıstıñ biri, “şarqi türkistan avtonomiyalı respubilikası” degen wsınıs da boldı. Osı avtonomiyalı

  • Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): QARADALA ATAUI QALPINA KELTİRİLSE…

    Jazuşı-publicist Wyğır audanında qazaq-wyğır jastarı arasında janjal şığıp, töbeleske wlasqanın, arasında jaraqat alğandar bar ekendigin estip öte qapa boldım. Bwl söz joq, ideologiyalıq jwmıstardıñ olqılığı dep oylaymın. Jalpı wyğır halqına jappay qara boyau jağuğa bolmaydı. Olar da özinşe bir halıq, tuıs halıq, türki halqı, mwsılman halqı. Negizgi mekeni qazirgi Qıtay jerinde. Wyğır halqı birneşe ğasırdan beri öz täuelsizdigi üşin küresip keledi. Sayasi twrğıdan aşıqtan aşıq olardı qoldauğa qwqımız joq bolsa da, öz basım iştey mwsılman bauırlarımız ğoy, öz aldına el bolıp ketse ğoy dep tileymin. Wyğır halqınıñ eñbekqorlığı men mädenietine, tili men dästürine qwrmetimiz ülken. Birqatar wyğır qalamgerleriniñ şığarmaların qazaq tiline audaruğa atsalısqannan bolar wyğırşa da täp-täuir söyley alamın. Biraq

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: