|  |  | 

كوز قاراس ساياسات

مارات ءبايدىلداۇلى:   ەلىمىزدى وزگەرىستەر كۇتەدى

Nursultan -Daryga

«ادام اقيقاتتى باس كوزىمەن كورمەيدى، اقىل كوزىمەن كورەدى» دەيدى شاھكارىم قۇدايبەردىۇلى. مەن دە ەلىمىزدىڭ تاياۋ بولاشاعىنا قاتىستى وزىمشە «اقىل كوزىمەن» قاراعان كەيبىر ويلارىممەن بولىسكىم كەلەدى. سونىمەن باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ ۇكىمەتى دوعارىسقا كەتكەنىن ءبارىڭىز بىلەسىزدەر. مۇنىڭ استارىندا نە سىر بار؟ ەلىمىزدى قانداي وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر؟ سوعان بارلاۋ جاساپ كورەلىك.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ 21 اقپان كۇنگى مالىمدەمەسىندە «ۇكىمەت مۇشەلەرى، مينيسترلەر، اكىمدەر حالىقپەن جۇمىس ىستەي المادى، سونداي-اق جۇرتشىلىقتىڭ پروبلەمالارىنا قۇلاق اسىپ، اتقارىلىپ جاتقان ىستەر مەن ساياساتتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە شاماسى كەلمەدى» دەگەن كىنا تاعىلدى. ونىمەن كەلىسپەۋگە بولمايدى.

مەنىڭشە ەندى وقيعالار بارىسى بىلاي ءوربيدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 27 اقپاندا وتەتىن كەزەكتى سەزىندە مەملەكەت باسشىسى الەۋمەتتىك قولداۋدى كۇشەيتۋگە جانە ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا ارنالعان بىرقاتار شارالار ۇسىناتىنى انىق. مۇنىڭ ءبارى ىقتيمال الەۋمەتتىك سىلكىنىستەردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالادى. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ كەدەي، باسپاناسىز، ءالجۋاز توپتارىن قولداۋعا باعىتتالعان شارالار جوسپارلانادى. قوماقتى قارجى قاراستىرىلادى.

كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ماسەلەسى دە قوزعالۋى وتە مۇمكىن.

ودان سوڭ قر پرەزيدەنتىنىڭ ءوز ەركىمەن دوعارىسقا كەتەتىندىگى جاريالانادى. سول ساتتە 2018 جىلعى 5 شiلدەدەگi قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى № 178-ءVى قرز زاڭى كۇشىن كىرەدى. پرەزيدەنت تاعىنان تۇسكەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى تاعىنا اۋىسادى ءارى ەلباسى مىندەتىن ساقتاپ قالادى. ۇمىتپايىق، اتالعان زاڭنىڭ 1-بابىنىڭ 2 تارماعىنا سايكەس: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە – ەلباسىنا ونىڭ تاريحي ميسسياسىنا بايلانىستى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن توراعا رەتىندە باسقارۋ قۇقىعى ءومىر بويى تيەسىلى».

سودان جۇرت كۇتىپ جۇرگەندەي، قازاقستاندا پرەزيدەنت سايلاۋى جاريالانادى. بۇل سايلاۋعا 5-6 تۇلعا تۇسەدى. ونىڭ ىشىندە ەسىمى حالىقارالىق قاۋىمداستىققا ءمالىم قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن داريعا نازارباەۆا مىندەتتى تۇردە بولادى. بىراق پرەزيدەنتتىك لاۋازىمعا وتۋگە داريعانىڭ ەل ىشىندە ابىرويى دا، بەدەلى دە جوق. سوندىقتان شاحمات تاقتاسىنداعى ءجۇرىس سياقتى «حود كونەم» جاسالادى. ياعني پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە 66 جاستاعى قاسىم-جومارت جەتەدى.

داريعا “كورنەكتى قايراتكەر” رەتىندە سەنات توراعالىعىنا وتەدى. مۇنىڭ الدىندا قوس پالاتاسى بىردەي تاراتىلىپ، پارلامەنتكە جاڭا سايلاۋ وتەدى دەگەن ءسوز. ءبىر-ەكى جىلدان كەيىن قاسەكەڭ «ءوز ەركىمەن» دوعارىسقا كەتكەندە، ونىڭ پرەزيدەنتتىك ورنى اتا زاڭنىڭ 48-بابىنىڭ ءى تارماعىنا سايكەس اۆتوماتتى تۇردە داريعاعا بۇيىرادى. وسى كەزەڭنىڭ بارىندە قاۋكەڭەس توراعاسى ءىس جۇزىندە مەملەكەت باسشىسى بولىپ قالا بەرەدى.

جاڭا، كەزەكتى 11-ءشى ۇكىمەت پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەيىن عانا جاساقتالادى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى قازىر جاڭا ۇكىمەت قۇرىلسا پرەزيدەنت دوعارىسقا كەتكەن بويدا ول دا دوعارىسقا كەتۋگە ءتيىس. جاڭا پرەزيدەنت سايلانعانعا دەيىن بىرىنەن كەيىن ءبىرى ەكى ۇكىمەتتىڭ اۋىسۋى ءتيىمسىز. سوندىقتان ۇكىمەت باسشىسىنىڭ م.ا. ا.مامين امالسىز ءبىراز ۋاقىت كۇتە تۇراتىن شىعار.

مۇنىڭ ءبارى بولجام عانا. ءومىر دەگەن قانداي ستسەناريدەن دە كۇردەلى. كۇتپەگەن وزگەرىستەر بولا بەرۋى مۇمكىن. ء“ار نارسەدە قايىر بار” دەمەكشى، بارىمىزگە شىنايى تاۋەلسىز قازاقستاندا ءومىر سۇرۋگە ءناسىپ ەتسىن!

مارات ءبايدىلداۇلى (توقاشباەۆ)

facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى دەۆيد حەيل نۇر-سۇلتانداعى سامميتكە قاتىسادى

    اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى دەۆيد حەيل. اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ ساياسي ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى دەۆيد حەيل 20-23 تامىز ارالىعىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنە رەسمي ساپارمەن كەلەدى. ساپاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – 21 تامىزدا نۇر-سۇلتاندا وتەتىن ورتالىق ازياداعى بەس ەلدىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى جيىنىنا قاتىسۋ. س5+1 دەگەن اتاۋمەن بەلگىلى جيىن بارىسىندا حەيل قازاقستان، قىرعىزستان، وزبەكستان، تاجىكستان مەن تۇركىمەنستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى وكىلدەرىمەن كەلىسسوزدەر وتكىزەدى. “ولار ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك، دامۋ جانە قارىم-قاتىناستى بىرلەسىپ نىعايتۋ جايىن تالقىلايدى” دەپ حابارلادى اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى 19 تامىزدا. س5+1 فورماتى 2015 جىلى قاراشادا اقش پەن ورتالىق ازيانىڭ بەس ەلى اراسىندا ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى دامىتۋ، قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن بىرلەسىپ شەشۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. بۇعان قوسا حەيل قازاقستاننىڭ جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەرىمەن “ەكىجاقتى كەڭەيتىلگەن

  • شارقي تۇركىستانشىل مەن چين تۇركىستانشىل اراسىنداعى قاقتىعىس

    1947-1948 جىلدىڭ ءورارا كەزەڭىندە ۇرىمجىدەگى قازاق يگى-جاقسىلارى مەن زيالىلارى، ساياساتكەرلەرى ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ توراعا، حاتشىلارىمەن بىرلەسىپ ءۇرىمجى قالاسىنا قاراستى قاراتاۋ (قىتايشا 南山) باۋرايىندا ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاپ شاعىن قۇرىلتاي جينالىسىن وتكىزەدى. ناۋرىز مەرەكەسىنە تىگىلگەن ونشاقتى كيگىز ءۇيدىڭ جانە ولكەلىك ۇكىمەت توراعالارى مەن اسكەري ادامداردىڭ (قازاق اسكەرى دە بار) سۋرەتىن انىق كورە الاسىز. 1947-1948 جىلدارى شارقي تۇركىستانشىل كۇشتەر مەن چين تۇركىستانشىل كۇشتەر اراسىنداعى قىرعيقاباق قاقتىعىس قاتتى ۋشىعىپ تۇرعان كەز ەدى. 1946-1947-1948 جىلدارى ماناس، قۇتىبي، بوكەن (فۋكاڭ), جەمسارى، شونجى، موري اۋداندارىنان قازاق اسكەرى جاساقتالىپ ماناس وزەنىنىڭ كۇنباتىس بەتىندەگى شارقي تۇركىستان اسكەرىنە ارنايى قارۋلى قورعانىسقا وتكەن كەزەڭ ەدى. سونىمەن ماناستى شەكارا ەتكەن شارقي تۇركىستانشىل كۇشتەر مەن چين تۇركىستانشىل كۇشتەر بولىپ ەكى جاققا بولىنگەن قازاقتاردىڭ ساياسي

  • قاراقالپاقتار جاپپاي قازاق بوپ جازىلىپ جاتىر

    وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن قاراقالپاقستان ازاماتتارى جاپپاي قازاق بولىپ جازىلىپ جاتىر. بۇل تۋرالى  IWPR باسىلىمىنىڭ تىلشىسى ولگا بوريسوۆا حابارلايدى.. جۋىردا قاراقالپاقستان استاناسى نۇكىس قالاسىندا ءبىزدىڭ تىلمەن ايتقاندا حقو سياقتى مەكەمەنىڭ باسشىسى تۇتقىندالعان. ول پارا الىپ ادامداردىڭ ۇلتىن وزگەرتىپ وتىرىپتى. ياعني قاراقالپاقتاردى قازاققا اينالدىرعان. جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى كەزدەرى وسىنداي قىلمىستار كوپتەن تىركەلۋدە. دەموگرافيا جانە ميگراتسيا اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك 1991 جىلدان بەرى قاراقالپاقستاننان قازاقستانعا 100 مىڭ ادام كوشىپ كەتكەن. حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ مالىمەتىنشە سوڭعى جەتى جىلدىڭ ىشىندە 250 مىڭ ادام قازاقستانعا قونىس اۋدارعان ەكەن. 1 ملن 842 مىڭ حالقى بار قاراقالپاقستان ءۇشىن بۇل ۇلكەن كورسەتكىش. سونداي-اق، قازىر ول جەرگە وزبەكتەر سانىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن دا ەسكەرۋ قاجەت. 2018 جىلعى ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك

  • قوش بول، سوۆەتتىك اتاۋلار!

    رەداكتسيادان: كۇنى بۇگىنگە دەيىن بولات باكاۋوۆ باسقاراتىن پاۆلودار وبلىسىنا، ونداعى تىلدىك ماسەلەلەرگە، جەر-سۋ اتاۋلارىنا، الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە ت.ب. قاتىستى سىني ءسوز Abai.kz اقپاراتتىق پورتالىندا از جازىلعان جوق. ءبىز جازساق وتكىر ءھام ءادىل سىن جازدىق. بىرەۋدى ناقاق قارالاپ، دەرەك بۇرمالاعان جوقپىز. وزەكتى پروبلەمالارعا ءوز ويىمىزدى قوستىق. سونىڭ ءبىرى – وڭىردەگى وگەي اتاۋلار ەدى. ەسكى وداقتىڭ كەزىندە يدەولوگيالىق ماجبۇرلەۋ ارقىلى ەنگەن سول ءبىر ساياسي ءھام بەيساۋات اتاۋلاردىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالىپ كەلە جاتقانىن تالاي رەت جازدىق.  بۇگىن رەداكتسيامىزدىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىنا پاۆلودار وبلىسى تىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارماسىنىڭ ونوماستيكا جۇمىستارى ءبولىمى وڭىردەگى جەر-سۋ، ەلدى-مەكەن مەن كوشە، اۋدان اتاۋلارىن قازاقىلاندىرۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ، ماقالا جولداپتى. سويتسەك، كەرەكۋ جۇرتى “قوش بول، سوۆەتتىك اتاۋلار” دەپتى. ناقتىلاپ

  • قازاق ءتىلى تەك كەدەيلەرگە كەرەك…  

        ەلىمىزدەگى جالپى  وتباسىنىڭ سانى 2,3 ملن-نان استام دەسەدى.جاريالانعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك ولاردىڭ  سەكسەنگە تاياۋى  الەمدىك باحۋاتتى بايلارمەن تەڭەسە  الاتىن شامالى  ەكەن.جالپى ۇلتتىق بۋرجۋيلاردىڭ  نەگىزى قالانعان ءتارىزدى.ەكىنشى جاعىنان كەدەيلەر دە ولارعا ساي، قالىسپاي ءوسىپتى.بىلىكتى ءۋاليدىڭ  سوزىنە قاراعاندا الەۋمەتتىك جاعىنان از قام-تىلعان وتباسى- 600 مىڭعا تاياۋ كورىنەدى.ولاردى تاقىر كەدەيگە سانايتىندار دا بار ەكەن. قازاق قوعامىنىڭ وتكەن تاريحىنا  كوز جۇگىرتسەڭىز،ولكەمىزدە،جالپى اۋماقتا، تىنىشتىق ورناپ،ادامدار الاڭسىز ءومىر ءسۇرىپ، تىرلىك كەشكەن، «قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان دا»، اشتىقتان قىرىلىپ-جويىلىپ،تەنتىرەپ بەزىپ،اۋىپ-كوشىپ،زار ەڭىرەگەن زامان  دا بولىپتى. بىراق،قاي-قايسىسى دا ۇزاققا سوزىلماپتى.ەلباسىنا جاقسىلىقتى ورناتىپ،باسىن بىرىكتىرىپ،مەملەكەت  قۇرىپ،حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قالپىنا كەلتىرۋدە، حانداردىڭ،بيلەردىڭ،سۇلتانداردىڭ،باتىرلاردىڭ،ويشىل-عۇلاما اقىلمانداردىڭ ، كۇرەس-كەرلەردىڭ،قايراتكەرلەردىڭ ساليحالى ساياساتى شەشۋشى ءرول اتقارىپتى.ال،قىرىلىپ جويىلۋ،تەنتىرەپ بەزۋ،باسقانىڭ قول استىنا ەنىپ،بوداندىققا اينالۋ جاۋلارىمىزدىڭ جىمىسقى ساياساتى،ۇلى دەرجاۆالىق شوۆينيستىك پيعىلى

1 پىكىر

  1. Ğaliy Baysımaq

    Baydilda ulu aytqan senary da əbden bolıuı ıqtıymal kim biledi. Qəzir el işinde Dariğanıñ bedeli coq. Al Qasım Comart Toqay mırzanı el burunnan biledi. Bir zañdı suraq tıuındaydı. Toqay da qıuırşaq prezident rölün somdaydı ma? Degen oy kelip otur? Əlde bir müyüzin körseter me? Prezident bitkenge qanat bitedi emes pe?! Əy qaydam bir eki cıldan keyin de el Dariğanı caqtıra qoymas. Esalañ ekenin bəri biledi ğoy. Basında bir şarigi kem. Qaytken künniñ özünde halıq özü saylau kerek başşısın. Olay bolmağan cağdayda halıq atqa minedi sözsüz. Köterilis bolup ketiui mümkün. Al Dosum Sətbay mırza dəl aytıp otur. Bolaşaq prezident Nazarbaydıñ közi tirisinde auısatını öte zañdı olay bolmasa bəri teketireske aynalıp taqqa talas bastalıuı mümkün. Bərinen de osı cağı qıyın bolğalı tur. Eñ abzalı ədil saylau ötkizsin. Tüssin bəri kandidatutasın usınıp. Toqay Tasmağanbet Dariğaş Ömirzaq Şökey Muqtar Əblyaz Erkin qazaq Ercan Turğımbay Berdibek Saparbay siyaqtı dökeyler. Halıq işinen qalağanın tañdap aladı. Solay emes pe?

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: