|  |  | 

Tarih Twlğalar

Almatıda Ospan batırdıñ 120 jıldıq merey toyına arnalğan baspa-söz mäslihatı ötti

2019 jılı 20 naurızda Almatıdağı Wlttıq kitaphanada qazaq tarihındağı Wlt azattığı köterilisi basşılarınıñ biri – Ospan batır Silämwlınıñ (1899-1951) tuğanına 120 jıl toluına arnalğan baspasöz konferenciyası bolıp ötti.

Täuelsizdikke degen wmtılıstardı däriptep, nasihattau, wlttıñ wlı twlğaların ardaqtau – Elbası tikeley qolğa alıp otırğan Ruhani jañğıru bağdarlamasındağı  bastı qadamdarınıñ bir parası ekeni dausız.

Jiın barısında konferenciyanı wyımdastıruşı «Er Jänibek qorınıñ» törağası Jeñis Türkiyawlı wlt azattığı jolında janın qiğan Ospan batırdıñ 120 jıldığın keñ kölemde atap ötude osı jılğa arnalğan is-şaralarmen resmi tanıstırıp ötti. Atap aytqanda:

Osı jiılıspen bastalğan bwl şara säuir ayınan bastap jas aqındar  arasında müşäyra, BAQ boyınşa üzdik jariyalanımdar, Qazaq küresinen respublikalıq turnir, aqındar aytısı, universitetterde jastarmen kezdesu, batırdıñ küreske tolı ömiri jayında Ş.Ş. Ualihaov atındağı Tarih jäne etnografiya inistutımen birlesip monografiya qwrastıru, ŞQO-da as beru, qazaqtar qonıstanğan Europa, Aziya elderinde de şaralar ötkizu siyaqtı igi istermen jalğasın tappaq.

Jiınğa arnayı şaqırılğan qwrmetti qonaqtar arasınan Qabdeş Jwmadilov, Järken Bödeş, Ziyabek Qabıldinov,Jädi Şäkenwlı, Jürsin Ermen,  Temirhan Tebegenov Örken Näbiwlı siyaqtı qazaqtıñ ziyalı qauım ökilderi, aqın, jazuşılar men ğalımdar bayandama jasadı. Radio-telearnalar men gazet-jurnaldardan BAQ ökilderi qatınastı.

Ospan batır ömir sürgen däuirdegi qoğamdıq jağdayğa toqtalsaq: HH ğ. bas kezinen Qıtaydıñ Şıñjan ölkesin mekendegen qazaqtar ömirinde qoğamdıq-sayasi oqiğalar Qıtay bileuşileri jürgizgen sayasat saldarınan kürt şielenise tüsti. 1940 j. qañtar ayında Altaydağı ruhani kösem Aqıt qajı Ülimjiwğlı wstaladı. Esimhan bastağan el azamattarı audan äkimi bastağan 11 adamdı öltirip Altay töñkerisiniñ alğaşqı oğın attı.

Köterilis arada on ayğa sozılğan kelisimniñ teñsiz şarttarımen uaqıtşa bolsa da toqırağan edi. Ospan ğana qaru tapsırudan bas tartadı. 1941 j. mausım ayında köterilis qayta bwrq ete tüsti. Bwl jolğı köterilisti Ospan Silämwlı bastağan edi. Ospannıñ jeñisimen ayaqtalıp, qıruar qaru-jaraq oljağa alınıp, qazaq jasağı küşeye tüsedi.

Osı kezeñde Şıñjanğa ielik etuge, ıqpalın jürgizuge degen ärtürli müddelerdiñ arasında, dälirek aytqanda, bir jağınan Gomindañnıñ, jergilikti başısı Şıñ-Şısaydıñ, kelesi jağınan Sovet ükimeti, Amerikamen Wlıbritaniyanıñ jürgizgen qitwrqı sayasattarınıñ toğısında Ospan batır şın mänindegi kürmeui qiın sayasi ahualdıñ ortasında qaladı. Sovet ükimeti Moñğoliyanı arağa salıp, öz sayasatın jürgizuge tırıstı.1944 j. I.Stalin Moñğoliya ükimeti basşısı H.Çoybalsandı kommunistik sayasattı keñeytu üşin Ospandı jaqtas etuge paydalanıp, kezdesu wyımdastırdı. Gomindañ ükimeti öz paydası üşin Ospanğa 1945 j. Sarsümbede gubernatorlıq qızmet wsınadı. Bir jıldıñ işinde ükimetterdiñ şın piğılın tanıp bilgen soñ qızmetten bas tartıp, köterilisin qayta jalğastırdı. Bileuşiler özara ımıralasıp «Şığıs Türkistan», «Üş aymaq» dep atalatın quırşaq ükimetter de qwrdı.

1950 j. kökteminen qolğa tüsiruge şındap wmtılğan qarulı küş Ospan batırdı 1951 j. aqpan ayınıñ 19 küni Gansu ölkesiniñ Hayzı degen jerinde qorşauğa alıp, qapıda qolğa tüsiredi. Ürimji türmesine äkelip qamap, wzaq tergep, ükim şığarıp 1952 j. säuirdiñ 29 küni Ürimji qalasında köpşilik aldında atıp öltirdi.1953 j. qañtardıñ 12-sinde Ospan batırdıñ Ürimjidegi süyegin aluğa rwqsat etilip, tuğan mekeni Köktoğay audanınıñ Kürti auılındağı Tamırlığa äkelip jerledi.

Arada 40 jıl ötken soñ derbestik üşin janın qiğan basqaday batırlardıñ qatarında Ospan batırdıñ da ör ruhı qayta janıp, Qazaq Eliniñ täuelsizdik aluımen ayaqtaldı deuge äbden negiz bar.

Ospan batırdıñ 120 jıldığın atap ötuge arnap elimizdiñ är öñirinde jäne şet eldegi qazaqtar şoğırlana qonıstanğan ölkelerde auqımdı is-şaralar ötkizu josparlanğan.

Kerey.kz

Related Articles

  • AYYA SOFIYA NEGE MWRAJAYĞA AYLANDIRILDI?!?

    Ayya Sofiya aylanasındağı dauğa nükteni qoyu üşin onıñ 1934 jılı nelikten mwrajayğa aylandırılğanın bilmek läzim. Bügingi ahualmen ötkenge bağa beruge bolmaydı, sol uaqıttıñ şındığın bilu şart. Osman patşalığı 1-şi düniejüzilik soğısta jeñilgen soñ 30 qazan 1918 j. ataqtı “Mondros şartına” qol qoydı, bwl şart boyınşa Osman patşalığı jeñimpaz elderdiñ jeñisin moyındap, el biligin solarğa tapsırıp, is jüzinde ıdırap ketti. Osman patşalığı jeñimpaz eldermen Franciyanıñ astanası Parij mañındağı Sevr (Sevres) qalaşığında 10 tamız 1920 j. soñğı şartqa qol qoydı. “Sevr şartı” dep atalğan osı halıqaralıq qwjatqa jeñimpaz elder retinde: Britaniya imperiyası, Franciya, Italiya, Greciya, Japoniya, Armeniya, Bel'giya, Pol'şa, Portugalya, Hijaz patşalığı, Rumıniya, Serbiya, Çehiya, Horvatiya qol qoyıptı, jeñiliske wşırağan Osman patşalığı

  • Kenesarı Han men balası Sızdıq Swltan turalı derek Osman mwrağatınan

    Kenesarı Han men balası Sızdıq Swltan turalı derek Osman mwrağatınan kezdesui bek mümkin. Bwğan eşqanday da şübäñiz bolmasın. Birinşi sügiret, Osman elinde jarıq körgen “Basirat” (basîret) attı gazet. Ekinşi jäne üşinşi sügiret, Osman memleketinde jarıq körgen “Uaqıt” attı gazet. Törtinşi sügiret, Osman swltanı Äbdüläzizdiñ Qaşqariyağa kömekke jibergen äskeri qaru-jaraq, oq-därisinen bir parşa körinis. Kenesarı men Sızdıq Swltan turalı Osman derekteri şını kerek äli tolıq zerttelgen joq. Han Kenesarınıñ wlt-azattıq köterilisin Qazaqstan aymaqtarımen şektep bölip qarau eñ ülken qatelik sanaladı. Han Kene men Şığıs Türkistandağı qazaq, wyğır, dwñğan köterilisteri arasındağı sayasi, äskeri qatınastar turalı derek te qıtay mwrağatında kömuli jatır. Onda Şäueşek, Qwlja jäne Ürimji qalalarındağı qazaqtardıñ Han Kenemen jäne keyingi

  • AHAÑ men JAHAÑ SALĞAN AZATTIQ JOLI

     «Qazaq» gazetine –107 jıl JWMAT ÄNESWLI                                                                                                                       TARIHI POVEST'                                                                                       

  • Şarqi Türkistan Respubilikasınıñ tarqauı turalı

    1944- jıldıñ qaraşa ayında Qwlja qalasında qwrılğan Şarqi Türkistan respubilikası 1946- jılğa kelgende ükimettiñ resmi türde tarağanın jäne bwdan bılay Şıñjañ ölkesimen birikken koaliciyalı ükimet qwrmaq nietin bildire otırıp, uaqıtşa ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistanda” arnayı maqala jariyalağan-dı. Nebäri bir jarım jıl ömir sürgen Qwljadağı Şarqi Türkistan ükimeti, 1946- şı jılğa kelgende resmi toqtadı. 1944- jıldıñ qaraşa ayında uaqıtşa ükimet jariya etilgen soñ, ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistan” dep ataldı. Gazet wyğır, qazaq, orıs, moñğol jäne qıtay tilinde jarıq kördi. Gazettiñ qazaqşa böliminde Bwqara TIŞQANBAEV, Qwrmanalı OSPANWLI basşılıq etti jäne gazettiñ redakciya qwramında Äuesqan NARINBAYWLI, Rahmetolla ÄPŞEWLI, Qwrmanbay TOLIBAYWLI, Äbdibek, Aladiyar, Asanbay, Sırayıl, Qali qatarlı kisiler redaktor, audarmaşı,

  • Angliyanıñ Joñğariya qazaqtarına ozıq soğıs qaruların beruge talpınuı

    Qaşqardağı Angliya konsulı  Angliyanıñ Qaşqariyadağı konsul' qızmeti 1881- jıldan keyin bastau aladı. Angliyanıñ tüpki maqsatı Cin imperiyasınıñ soltüstik-batıs aymağı men Türkistan (ortalıq aziya) dalasına öz ıqpalın jürgizu edi. Biraq, bwl twsta patşalıq reseydiñ de aymaqtağı sayasi ıqpal küşin eskermeu mümkin emes edi. Patşalıq reseydiñ äu bastağı maqsatı Türkistan aymağın endey ötip Ündistan arqılı telegey teñiz jolına şığu edi. Biraq, Türkistan dalasındağı Türki handıqtarı (Qazaq, tb) bwl maqsattı jüz jıldap keşiktirip jattı. Resey endi Türkistan dalasın qiır şığıstan aynalıp ötip Qaşqariya arqılı Ündistanğa wlasudı közdedi. Biraq, ol twsta Qaşqariya mülde jabıq älem edi. Deytwrğanmen de jabıq älemniñ tüstik qaptalınan Angliya imperiyası da kelip ülgirdi. Sosın ne kerek, bwl aymaq Resen-Angliya imperiyasınıñ

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: