|  |  | 

ساياسات تاريح

“العاشقى جانە سوڭعى دەموكراتيالىق سايلاۋ”


الاش وردا ۇلتتىق-تەرريتوريالىق اۆتونومياسى ۇكىمەتىنىڭ مۇشەلەرى الاش قالاسىنا (زارەچنايا سلوبودكا، سەمەي) كوشىپ كەلىپ قونىستانعان 1918 جىلى.

الاش وردا ۇلتتىق-تەرريتوريالىق اۆتونومياسى ۇكىمەتىنىڭ مۇشەلەرى الاش قالاسىنا (زارەچنايا سلوبودكا، سەمەي) كوشىپ كەلىپ قونىستانعان 1918 جىلى.

قازاقستان بيلىگى بيىل ماۋسىمدا تاعى ءبىر كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزگەلى جاتىر. پوستسوۆەتتىك ەلدەگى بۇعان دەيىنگى سايلاۋلاردىڭ ەشبىرىن حالىقارالىق ۇيىمدار «ەركىن» دەپ تانىعان ەمەس. وسى تۇستا ازاتتىق سوۆەتتىك كەزەڭگە دەيىنگى قازاقستاندا وتكەن العاشقى جانە سوڭعى اشىق سايلاۋدىڭ تاريحىنا ءۇڭىلىپ كوردى.

1917 جىلى جەلتوقسان ايىندا «قازاق-قىرعىز بيلىگىن قولىنا العانىن» مالىمدەگەن الاش وردا ۇكىمەتى – ۇلت كەڭەسىنىڭ توراعاسىن سايلادى. كوپشىلىك داۋىس العان ءاليحان بوكەيحان ۇكىمەت پەن كەڭەس توراعاسى بولىپ سايلاندى.

ازاتتىق تىلشىسىمەن سويلەسكەن زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا بۇل سايلاۋ «بۇرىنعى حاندىق داستۇرگە سۇيەنبەگەن، پاتشالىق رەسەيدىڭ ەسكى زاڭدارىنان قۇتىلعان، قازاق حالقىنا سايلاۋ قۇقىعىن بەرىپ، دەموكراتيالىق داستۇرمەن وتكىزگەن العاشقى سايلاۋ». سايلاۋدان كەيىن كوپ ۇزاماي بولشەۆيكتەر بيلىكتى كۇشپەن تارتىپ العان سوڭ بۇل پروتسەسس توقتاپ قالدى.

الاش وردانى قۇرۋ 

1917 جىلى رەسەيدەگى اقپان توڭكەرىسىنەن كەيىن پاتشا وكىمەتى قۇلاپ، بۇرىنعى رەسەي يمپەرياسىنىڭ اۋماعىندا ءارتۇرلى ساياسي كۇش پايدا بولا باستاعاندا قازاق وقىعاندارى بىرىگىپ، قازاق جەرىنىڭ بيلىگىن قولعا الۋعا تىرىستى. سول جىلى قاراشادا جاريالانعان «قازاق» گازەتىنىڭ «ەل قورعاۋ» دەپ اتالاتىن ۇندەۋى بۇل وقيعالاردى بىلايشا سيپاتتايدى:

"قازاق" گازەتى.

“قازاق” گازەتى.

«قازاق ورىسقا قاراماي تۇرعان شاعىندا ەل باسىنا داۋ كەلسە، حالىق قۇقىعىن قورعايتىن بيلەرى بولعان، ەلگە تيەر جاۋ بولسا، حالىقتىڭ مال-مۇلكىن، جەر-سۋىن قورعايتىن باتىرلارىنا ەرگەن ازاماتتارى بولعان. روسسيا قول استىنا كىرىپ، قولتىعىنا تىعىلىپ، پانالاعاننان كەيىن ءبىزدىڭ قۇقىق، مال-مۇلىك، جەر-سۋىمىزعا، روسسيانىڭ ءوزى بولماسا، باسقالار باتىپ تيە العان جوق…. قازىردە بىزگە باسىڭدى، مال-مۇلىك، جەر-سۋىڭدى قورعاما دەپ تياتىن روسسيا جوق، پانا بولىپ قورعارلىق روسسيا دا جوق».

الاش وردا تاريحىن زەرتتەۋشى مامبەت قويگەلدى وسى ءبىر الاساپىران كەزەڭ تۋرالى «بۇكىل يمپەريانى قامتىعان ساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا سول تۇستاعى ورىنبوردا شوعىرلانعان قازاق وقىعاندارى ءوزارا كەڭەس قۇرىپ، كەزەك كۇتتىرمەيتىن ۇلتتىق ماسەلەلەرگە بايلانىستى ءبىر تۇجىرىمعا كەلۋ ءۇشىن جالپى قازاق سەزىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ، ونى ۇيىمداستىرۋ ءىسىن بەس ادامنان تۇراتىن كوميسسيا موينىنا الدى» دەپ جازادى.

اۆتوردىڭ ايتۋىنشا، «سەزدە ۇلت كەڭەسىن قۇرۋ كەرەك. ونىڭ ءار وبلىستا ءبولىمى بولارعا كەرەك. ۇلت كەڭەسىنە حالىق سەنىمدى ادامدارىن سايلاپ، ءىس جۇرگىزبەك كەرەك» دەگەن باستاما 1917 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ءجيى كوتەرىلگەن.

- ءسويتىپ، 1917 جىلى جەلتوقساننىڭ 5-ىندە ورىنبوردا قازاق-قىرعىز سەزى اشىلدى. وعان قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىنان، ودان تىس جەردە تۇراتىن التاي گۋبەرنياسى مەن سامارقاند وبلىسىنان جانە قىرعىزستاننان بارلىعى 82 وكىل قاتىستى، – دەيدى زەرتتەۋشى مامبەت قويگەلدى.

تاريحشى مامبەت قويگەلدى.

تاريحشى مامبەت قويگەلدى.

وسى سەزدە قازاق-قىرعىز اۆتونومياسىن «الاش» دەپ اتاۋ، ميليتسيا قۇرۋ، وقۋ ءبىلىم، ۇلت قازىناسى، مۇفتيلىك، سوت، ازىق-تۇلىك ماسەلەسى جانە ۇلت كەڭەسىن سايلاۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قويىلعان.

باسەكەلەس شاقىرۋ

الاش تاريحىن زەرتتەۋشىلەر سەزدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى ءاليحان بوكەيحاننىڭ بەدەلى قازاقتىڭ وزگە وقىعاندارىنان جوعارى ەكەنى تالاس تۋدىرماعانىن، سوعان قاراماستان ۇلت كەڭەسى توراعالىعىنا جالعىز ءوزىنىڭ داۋىسقا ءتۇسۋدى قالاماعانىن ايتادى.

الاش وردا جەتەكشىسىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋشى سۇلتانحان اققۇلى ءاليحان بوكەيحان ۇلت كەڭەسى توراعالىعىنا وزىمەن بىرگە داۋىسقا ءتۇسۋ ءۇشىن سول كەزدەگى بوكەي ورداسىنىڭ سىيلى ادامى، اقىن شاڭگەرەي بوكەەۆتى ارنايى شاقىرعان دەپ سانايدى.

زەرتتەۋشى سۇلتانحان اققۇلى.

زەرتتەۋشى سۇلتانحان اققۇلى.

- ول تۋرالى نۇعىمان ماناەۆتىڭ 1933 جىلى قىزىلوردادا جارىق كورگەن كىتابىندا ايتىلعان. ءاليحان بوكەيحان 1917 جىلى «قازاق سەزىن وتكىزۋگە دايىندالسىن، بوكەي ورداسىنداعى شاڭگەرەي بوكەەۆ جينالىس وتكىزىپ، سەزگە دەلەگات بولسىن، كەيىن ۇلت كەڭەسىنىڭ توراعالىعىنا داۋىسقا ءتۇسسىن» دەگەن حابار جىبەرگەن. شاڭگەرەي بوكەەۆكە سالەم جەتپەي قالعان، – دەيدى ول.

تاريحي دەرەكتەردە ءاليحان بوكەيحاننىڭ بوكەي ورداسىنان باقىتكەرەي قۇلمانوۆتى دا سايلاۋعا شاقىرعانى كورىنەدى. سەزد سوڭىندا ۇلت كەڭەسىنىڭ توراعالىعىنا ءاليحان بوكەيحاننان وزگە باقىتكەرەي قۇلمانوۆ پەن اقمولا وڭىرىنەن ايدارحان تۇرلىباەۆ ۇسىنىلعان. سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شىعىس تىلدەرى فاكۋلتەتىن بىتىرگەن باقىتكەرەي قۇلمانوۆ وسى سەزد تورالقاسىنىڭ توراعاسى بولعان.

وبلىستىق كوميسسار باقىتكەرەي قۇلمانوۆتىڭ حالىقتى سايلاۋعا شاقىرعان ۇندەۋى. "ۇران" گازەتى، №9, 9 قازان، 1917 جىل. سۋرەت Qazybek Quttymuratuly ەسىمدى قولدانۋشىنىڭ Facebook-تاعى پاراقشاسىنان الىنعان.

وبلىستىق كوميسسار باقىتكەرەي قۇلمانوۆتىڭ حالىقتى سايلاۋعا شاقىرعان ۇندەۋى. “ۇران” گازەتى، №9, 9 قازان، 1917 جىل. سۋرەت Qazybek Quttymuratuly ەسىمدى قولدانۋشىنىڭ Facebook-تاعى پاراقشاسىنان الىنعان.

سەزدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن ايدارحان تۇرلىباەۆ اقمولا وبلىستىق قازاق كوميتەتىنىڭ توراعاسى، الاش وردا ۇلت كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلانعان.

- بۇل ەكەۋى دە مەملەكەتتىك دۋمادا دەپۋتات بولعان، ولاردى ءاليحان بوكەيحان جاقسى تانىعان. ءاليحان بوكەيحان جالعىز تۇسسە دە، سايلانار ەدى، بىراق ول اۆتونوميانىڭ، ەلدىڭ باسشىسى دەموكراتيالىق داستۇرمەن سايلانعانى دۇرىس دەپ سانادى. ءسويتىپ ەكى ەسە كوپ داۋىسپەن سايلاندى، -دەيدى سۇلتانحان اققۇلى.

زەرتتەۋشى جالپىقازاق سەزىنە كەلگەن 43 دەلەگات سول كەزدەگى بۇكىلرەسەيلىك قۇرىلتاي جيىنىنا دەلەگات بولىپ سايلانعاندار، سوندىقتان بۇل سەزدى لەگيتيمدى سەزد، ءاليحان بوكەيحاندى الاش ۇكىمەتىنىڭ زاڭدى جولمەن سايلانعان لەگيتيمدى باسشىسى دەۋگە تولىق نەگىز بار دەپ سانايدى.

الاش وردا تاريحىن زەرتتەۋشىلەردىڭ ءبىرى بولات ءمۇرسالىم دە وسى پىكىردى قوستايدى. ونىڭ سوزىنشە، ءاليحان بوكەيحان ءوزىن «كوسەممىن، ۇلتتىڭ كوشباسشىسىمىن» دەپ ساناماعان.

- ءاليحان بوكەيحاننىڭ «ءتىرى جۇرسەم، قازاققا قىزمەت قىلماي قويمايمىن» دەگەن ءسوزى بار، بۇل – ىشتەي جاۋاپكەرشىلىگى. «توراعا مەن بولۋىم كەرەك، مەن عانا بيلىك باسىندا بولۋىم كەرەك» دەپ ايتپاعان. سوندىقتان ونىڭ بەدەلدى ازاماتتاردىڭ ءبارىن سايلاۋعا تۇسۋگە شاقىرۋى كوز الداۋ ءۇشىن جاسالدى دەپ ويلامايمىن، – دەيدى ول.

زەرتتەۋشى بولات ءمۇرسالىم.

زەرتتەۋشى بولات ءمۇرسالىم.

«ءاليحان ايتتى، ءبىز كوندىك» دەگەن بولعان جوق»

تاريحشى مامبەت قويگەلدىنىڭ زەرتتەۋىندە «ۇلت كەڭەسىنىڭ توراعاسىن سايلاۋ كەزىندە ءاليحان بوكەيحان – 40, باقىتكەرەي قۇلمانوۆ – 19, ايدارحان تۇرلىباەۆ 20 داۋىس الدى» دەپ جازادى.

زەرتتەۋشىلەر سۇلتانحان اققۇلى مەن بولات ءمۇرسالىمنىڭ ايتۋىنشا، داۋىس قورىتىندىلارى تۋرالى سەزدىڭ حاتتاماسىنان وزگە، داۋىس بەرۋ پروتسەسىنىڭ قالاي وتكەنى جايلى جازبا دەرەكتەر جوق.

«ءاليحان بوكەيحاننىڭ بەدەلى زور بولا تۇرا باقىتگەرەي قۇلمانوۆتىڭ 19, ايدارحان تۇرلىباەۆتىڭ 20 داۋىس العانى – سايلاۋدىڭ تارتىستى وتكەنىن بىلدىرە مە؟» دەگەن ازاتتىق ءتىلشىسىنىڭ سۇراعىنا سۇلتانحان اققۇلى مەن بولات ءمۇرسالىمنىڭ جاۋاپتارىندا قايشىلىق بايقالدى.

- قازاق وقىعاندارى اراسىندا رۋعا، جۇزگە، جەرگە بولىنۋشىلىك بولماعان ەدى. بىراق توراعا سايلاعاندا اڭعارىلعانداي بولدى. اقمولا وبلىسىنان سايلانعان دەلەگاتتار ايدارحان تۇرلىباەۆتى، ال باتىس وڭىردەن كەلگەندەر باقىتگەرەي قۇلمانۇلىن قولداعان سياقتى. بىراق ءبارىبىر ءاليحان بوكەيحانۇلى كوپ داۋىس الدى، – دەيدى سۇلتانحان اققۇلى.

زەرتتەۋشى بولات ءمۇرسالىم بۇل پىكىرمەن كەلىسپەي، سەزگە كەلگەندەر رۋ دەڭگەيىنەن ۇلتتىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەن ادامدار دەپ سانايدى.

- ءاليحان بوكەيحان بەدەلى زور بولا تۇرا نەگە 98 پايىز داۋىس المادى؟ ويتكەنى توراعا سەزد سوڭىندا سايلاندى. ونىڭ الدىندا «الاش وردا اۆتونومياسىن قازىر جاريالاۋ كەرەك پە، جوق پا» دەگەن ماسەلەدە تارتىس كۇشتى بولدى. دەلەگاتتاردىڭ جاھانشا دوسمۇحامەدوۆ باستاعان جاعى «قازىر جاريالاۋ كەرەك» دەسە، ءاليحان بوكەيحان جاعى «كەيىنگە قالدىرا تۇرۋدى» ۇسىندى. بۇل دا [بوكەيحانۇلىنىڭ باسىم كوپشىلىك داۋىسىن الماۋىنا] اسەر ەتكەن بولۋى مۇمكىن، – دەيدى بولات ءمۇرسالىم.

الايدا بولات ءمۇرسالىمنىڭ سوزىنشە، اۆتونوميانى جاريالاۋدى قولداعان، قارسى بولعان جانە قالىس قالعانداردىڭ ەشقايسىسى ءبىر وڭىردەن نەمەسە ءبىر رۋدان شىققاندار ەمەس.

- سەزدە «ءاليحان ايتتى، ءبىز كوندىك» دەگەن باس شۇلعۋ بولعان جوق. كوپ ماسەلە قىزۋ تالقىلانىپ، پىكىر ەركىندىگى ساقتالدى، اركىم سايلاۋ قۇقىعىن تولىق پايدالاندى. بالاما كانديدات ۇسىنىپ، سايلاۋ وتكىزىپ ءتۇر كورسەتۋ بولدى دەپ ەسەپتەمەيمىن. سوندىقتان بۇل – تازا لەگيتيمدى، بۇكىل حالىقتىڭ ەركىن كورسەتكەن سايلاۋ بولدى، – دەيدى بولات ءمۇرسالىم.

زەرتتەۋشىنىڭ سوزىنشە، سول ۋاقىتتاعى قازاق باسپاسوزىندە «وسى سايلاۋ ءادىل وتپەدى» دەگەن ءسوز بولماعان. الاش وردانىڭ سەزىنەن بولەك بۇكىلرەسەيلىك قۇرىلتاي جينالىسىنا سايلاۋ ءوتىپ، وعان كىمنىڭ قالاي قاتىسقانى، قانشا داۋىستى قالاي العانى جايلى قازاق باسپاسوزىندە ءجيى حابارلانعان.

1917 جىلى جەلتوقسان ايىندا قۇرىلعان الاش وردا ۇكىمەتىنىڭ قىزمەتى باياندى بولمادى. 1918 جىلدىڭ باس كەزىندە قازاق دالاسىندا بولشەۆيكتەر كۇشەيىپ، الاش پارتياسى مەن الاش وردا ۇكىمەتىن تاراتتى. الاش قوزعالىسىنا بەلسەنە قاتىسقانداردىڭ بارلىعى ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى. الاش قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىسى، الاش وردا ۇكىمەتى مەن ۇلت كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءاليحان بوكەيحان 1937 جىلى اتىلدى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • ازيا سوقپاعى قايدا اپارادى؟

    قۋانىشبەك قاري سولدان وڭعا قاراي: ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ، رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين، قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ جانە فيليپپين پرەزيدەنتى رودريگو دۋتەرتە. ۆالداي پىكىرتالاس كلۋبى، سوچي، رەسەي، 3 قازان 2019 جىل. اقوردا سايتىنداعى سۋرەت. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سوچيدە ايتقان رەسەيدىڭ ورتالىق ازياداعى ورنى تۋرالى پىكىرىن ەلدەگى رەسمي ءباسپاسوز جاريالامادى. ساراپشىلاردىڭ كەيبىرى توقاەۆتىڭ ايتقاندارىن قىتايعا ساپاردان كەيىنگى اقتالۋ رەتىندە باعالاسا، كەيبىرى ديپلوماتيالىق ىلتيپاتپەن بايلانىستىرادى. وتكەن اپتادا رەسەيدىڭ سوچي قالاسىندا حالىقارالىق “ۆالداي” پىكىرتالاس كلۋبىندا سويلەگەن سوزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسەيدى “ۇلى مەملەكەت” دەپ اتادى. قازاقستان باسشىسى ورتالىق ازيانىڭ رەسەي يمپەرياسىنىڭ ءبىر “بولىگى” بولعانىن ايتىپ، قازىر دە ماسكەۋدىڭ ورتالىق ازيادا “جەتەكشى ورىنعا يە بولۋى كەرەكتىگىنە” توقتالدى. الايدا ونىڭ رەسەي تۋرالى پىكىرى قازاقستانداعى رەسمي

  • قازاق رۋ-تايپالارىنىڭ وتباسى سانى ترالى ءتىزىم داپتەرى

    (تسيانلۋنا جىلنامىسىنىڭ 23-جىلى 1-اي) 1758-جىلى اقپان 21-قۇجات 1758 جىلعى اقپان ايىندا حاتتالىپ، تىركەلگەن «قازاق تايپالارىنىڭ سانى تۋرالى» تىزبەدە: «ورتا جۇزدە: تاراقتى، ارعىن، نايمان، كەرەي، ۋاق، تولەڭگىت، قىپشاق قا­تارلى 7 تايپا بار»، ەكەندىگى كورسەتىلەدى دە، ولاردىڭ سانى، كىمنىڭ بيلىگىندە ەكەندىگى قۇجات تۇرىندە جازىلعان. كونە تاريحي ماعلۇمات رەتىندە ، بۇل دەرەكتەر «قوجابەرگەن باتىر»  اتتى زەرتتەۋ كىتابتىڭ  192-194 بەتتەرىندە تولىق بەرىلگەن. مۇندا ءبىز اۋەلى 21-قۇجاتتى ەرەكشە اتاعىمىز كەلەدى، ويتكەنى، وزگەقۇجاتتاردا ساقتالعان ماعلۇماتتارعا قاراعاندا، بۇل قۇجاتتىڭ ارعىتۇپنۇسقاسىن وزگە ەمەس، ابىلاي حاننىڭ ءوزى جازىپ بەرگەن. دەمەك، مۇنداعىاتالعان تۇلعالار – ابىلاي حان مويىنداعان، ساناسقان ورتا ءجۇز قازاقباسشىلارى.                  اشامايلى-كەرەيدىڭ 10 000 وتباسى تۇرسىنباي باتىردىڭ (بالتا-كەرەي تۇرسىنباي اتاناعان باتىر. –ز.ت.)

  • نىگماتۋللينگە حات

    قۇرمەتتى نۇرلان زايرۋللاۇلى! تۇرىك پارلامەنتىنىڭ سپيكەرى م.شەنتوپ مىرزا ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ كەتكەننەن كەيىن ءبىراز ماسەلەنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن باسى اشىلماي قالىپ وتىر. قازىرگە دەيىن نۇرشىلار مەن گۇلەنشىلەر سەكتاسى تۋرالى از جازىلعان جوق. فەتكۋللاح گۇلەننىڭ جۇمىسىنا ساراپتاما جاساپ قاراساق، ونىڭ جاماعاتىنداعى كاپيتالدىڭ جالپى كولەمى 50 ملرد دوللاردان اسىپ كەتەدى ەكەن. بۇل اقشانىڭ ءبارىن ولار زاڭدى جولمەن تاۋىپ وتىرعان جوق. «نۇرشىلاردىڭ» ەسىرتكى تاسىمالى مەن قارۋ- جاراق ساۋداسى سياقتى تابىسى كوپ كاسىپكە دە قاتىسى بولۋى مۇمكىن. تۇرىك ءباسپاسوزى وسىعان دەيىن ولاردىڭ تۇركياداعى بار كاپيتالدىڭ 30 پايىزىنا («يسلام كاپيتالى») دەيىن يەلىك ەتىپ وتىرعانىن تالاي رەت جازدى. مەملەكەت تاراپىنان قىسىم كورگەننەن كەيىن نۇرشىلار استىرتىن ارەكەتكە كوشىپ، سپەتسسلۋجباعا ۇقسايتىن ارناۋلى قىزمەتتى دە قۇرىپتى. ولار تۇركىتىلدەس حالىقتار

  • داستەم سال قاراباسۇلى

    ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىشۇلى بيىلعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەم- ەندى قازاقستان» گازەتىندە جاريالاعان ماقالاسىندا تۋعان جەر تاريحىن، ونىڭ تاۋەل-سىزدىگى مەن بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەسكەن تۇلعالار ەسىمىن قايتا جاڭعىرتۋدى ۇسىندى. وسى رەتتە بۇگىنگى قازاق ەلىنىڭ سولتۇستىگىندە ءومىر سۇرگەن رۋ-تايپالار تاريحى وسى كۇن- گە دەيىن مامان-تاريحشىلار نازارىنان تىس قالىپ كەلە جاتقاندىع بەلگىلى. بۇگىنگى جاستار تۇگىل اقساقالداردىڭ ءوزى ەلدىڭ كەشەگىسى تۋرال جارىتىپ ەشتەڭە ايتا المايدى. وعان ولاردى كىنالاۋدىڭ ءوزى قيىن سياقتى. كەشەگى كەڭەس ۇكىمەتى زامانىنداعى قىساڭ ساياسات وتكەنىمىزدى بىلۋگە مۇرشا بەرمەگەندىن قالاي جاسىرا الامىز. قازاقستاننىڭ سولتۇستىگى مەن باتىس ءسىبىر ولكەسى ورتا عاسىردا بىرىڭعاي ساياسي-ەتنيكا- لىق اۋماق بولعان. كەرەيدىڭ تايپاسىنىڭ تايبۇعا اۋلەتى نەگىزىن قالاعان، تاريحتا «ءسىبىر حاندىعى» دەپ اتالاتىن مەملەكەت اۋماعىندا تەك كەرەيلەر

  • قوجابەرگەن باتىر

    باحىت ەجەنحانۇلى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ، «قوجابەرگەن باتىر» كىتابىنىڭ اۆتورى 1756-1767 جىلداردا قالىپتاسقان ءمانجۋ-قىتاي مۇراعات قۇجاتتارى نەگىزىندە 1. كىتابىمىزعا ەنگىزىلگەن قوجابەرگەن باتىرعا قاتىستى تاريحي قۇجاتتار قولىڭىزعا تيگەن بۇل كىتاپ اباق كرەيدىڭ شىبارايعىر رۋىنان شىققان قوجابەرگەن باتىردىڭ 1756-1767 جىلدارى ارالىنداعى تاريحى تۋرالى سىر شەرتەتىن، ءوز داۋىرىندە قالىپتاسقان ناقتى مۇراعات قۇجاتتار نەگىزىندە جازىلعان. كىتاپ ءۇش بولىمنەن تۇرادى: 1. اتالمىش تاريحي كەزەڭدە قالىپتاسقان قازاق-تسين قارىم-قاتىناسى جانە ونداعى قوجابەرگەن باتىردىڭ ىقپالى سىندى تاقىرىپتارعا ارنالعان زەرتتەۋلەر; 2. قوجابەرگەنگە قاتىستى ءمانجۋ-قىتاي تىلدەرىندە قالىپتاسقا ناقتى مۇراعات قۇجاتتاردىڭ قازىرگى قازاق تىلىنە اۋدارمالارى (تاريحي-دەرەكتانۋلىق عىلىمي تالاپقا ساي، مۇندا ءمانجۋ تىلدەگى قۇجاتتاردىڭ ترانسكريپتسيالارى دا بەرىلگەن); 3. قۇجاتتاردىڭ فاكسيميلە كوشىرمەلەرىنىڭ تاڭدامالى توپتاماسى. كىتاپقا جالپى 70 قۇجات ەنگىزىلدى. ۋاقىت جاعىنان ايتقاندا، بۇل

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: