|  |  | 

كوز قاراس ساياسات

«ماڭگىلىك داڭق –  ماڭگىلىك اقىماقتىق!»

Marat Baidildauly

ەرتەڭ قازاقستاننىڭ بىرقاتار قالالارىندا رەسەيدىڭ ۇلگىسىمەن «بەسسمەرتنىي پولك» شەرۋى وتپەك. بۇل «قىزىل دەرت» قازاقستانعا جەتكەلى دە بىرنەشە جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. اسىرەسە، قىرىمدى اننەكسيالاۋدان، لۋگانسكى مەن دونەتسكىدەگى سەپاراتيستەردى قولداۋ قيمىلدارىنان كەيىن «بەسسمەرتنىي پولك» ورىس الەمىنىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالىپ كەتتى. وتكەن جىلى 9 مامىردا بىزدەگى ورىس دياسپوراسى وكىلدەرىنىڭ كولوراد لەنتاسىمەن الەمىشتەنىپ، كولىكتەرىنىڭ توبەسىنە «تانك مۇناراسىن»، «پۋلەمەت راسچەتىن» ورناتىپ قۇتىرعانىن كوزىممەن كوردىم. الماتى يمپەريالىق استامشىلىقتارمەن سۋارىلعان ۇلىدەرجاۆالىق ءشوۆينيزمىنىڭ وزىندىك ساحناسى بولدى دا شىقتى. وسى سۇمدىقتى بۇدان بىلاي جەدەل توقتاتۋ قاجەت!
گەرمانيانىڭ Deutschlandfunk گازەتى جازباقشى، «بەسسمەرتنىي پولك» و باستا ساياساتتان اۋلاق اكتسيا رەتىندە ويلاستىرىلعانىمەن ول دەمدە كرەملدىڭ «باقىلاۋىنا» كوشتى. قازىر «بەسسمەرتنىي پولك» رەسەيدىڭ يدەولوگيالىق قۇرالىنا اينالىپ كەتتى». ونىسى راس!
بۇگىندە ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستى ارقاۋ ەتكەن «بەسسمەرتنىي پولك» اكتسياسى نەگىزىنەن ءۇش ماقساتقا قىزمەت ەتەدى. ءبىرىنشىسى، ورىس الەمىنىڭ ىقپالىن كەڭەيتۋ، ەكىنشىسى، اكتسيا كەزىندە كوتەرىلگەن قىزىل جالاۋ توڭىرەگىنە يكەمگە كونەتىن رەسپۋبليكالاردى باياعىداعىداي ءبىر تۋدىڭ ياعني قىزىل جالاۋدىڭ استىنا جيناۋ. دالىرەگى كسرو-نى قالپىنا كەلتىرۋ. ءۇشىنشىسى قاتارىنىڭ كوپتىگىمەن سەس كورسەتۋ. قازاقستاندا وتكىزىلمەك «ماڭگىلىك داڭق – بەسسمەرتنىي پولك كازاحستانا» دەگەن اكتسيانىڭ تۇپكى ءمانى سول.
ستالين زامانىندا سوۆەت اسكەرلەرىنىڭ مىقتىلىعىن كورسەتۋ ءۇشىن شىعىن گەرمانيا شىعىنىنان دا از ەتىپ 7 ميلليون دەپ كورسەتىلدى. برەجنەۆتىڭ زامانىندا سوعىس شىعىنى 20 ميلليون دەلىندى. گورباچەۆ زامانىندا اقيقاتتار اشىلىپ شىعىن كولەمى 27 ميلليونعا دەيىن ۇلعايدى. ال تاياۋدا سسسر مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ كوميتەتىنىڭ قۇپيالىق رەجيمىنەن شىعارىلعان دەرەكتەرى بويىنشا سوۆەت وداعىنىڭ ۇلى وتان سوعىسىنداعى شىعىندارى 42 ميلليون ەكەندىگى انىقتالدى. ونىڭ 19 ميلليوننان استامى اسكەري ادام بولسا، 23 ميلليونى قاراپايىم ازاماتتار.
فاشيستىك گەرمانيا بۇكىل ەكىنشى جاھان سوعىسىنىڭ بارىسىندا ەڭ كوپ دەگەندە 8,3 ميلليون ادامىنان ايىرىلعان. ونىڭ 4,7 ميلليونى اسكەريلەر، 3,6 ميلليونى جاي ادامدار. ارا قاتىناسىنا قاراساڭىز ولتىرىلگەن ءبىر فاشيستكە بەس سوۆەت سولداتى جانىن بەرگەن (كەيبىر اۆتورلار شىعىن 1:10 بولعانىن دا ايتادى).
بۇل تسيفرلار نەنى بىلدىرەدى؟
بۇل تسيفرلار ورىس قولباسشىلارىنىڭ توپاستىعىن، سوعىس جۇرگىزۋ تاسىلدەرىن جەتكىلىكتى مەڭگەرمەگەندىگىن، كومانديرلەردىڭ تاكتيكالىق جانە ستراتەگيالىق ويلاۋدان ماقۇرىم ەكەندىگىن، ءوز جاۋىنگەرلەرىن اجالعا كوزسىز ايداي بەرگەنىن، قىناداي قىرىلعان حالقىنا قىلشىعى دا قيسايماعاندىعىن كورسەتەدى.
جەڭىس اقيقاتىندا سوۆەت ادامدارىنىڭ جويداسىز قۇرباندىقتارى ارقاسىندا كەلگەن. 42 ميلليون ءومىر! نەمىس پۋلەمەتشىلەرى وققا ايدالعان قىزىل ارميا جاۋىنگەرلەرىن قاتار-قاتارىمەن قىرعاندا قازا تاپقانداردىڭ كوپتىگى سونشالىق، كەيبىر پۋلەمەتشىلەر ەسىنەن اداسىپ جىندى بوپ كەتكەن.
«بەسسمەرتنىي پولكتى» ۇيىمداستىرۋشىلار كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ ۇلكەن ماسقاراسى – ءوز حالقىن ءوزى قىرعانى تۋرالى جۇمعان اۋىزدارىن اشپايدى. ەگەر ءوز سولداتتارىنا، ءوز حالقىنا جاناشىرلىقپەن قاراسا ورىنسىز قۇرباندىقتاردىڭ تىم بولماسا تەڭ جارتىسىن ءتىرى الىپ قالۋعا بولار ەدى. سونداي جويداسىز قۇرباندىقتارعا جول بەرگەن كەشەگى سوۆەتتىك قولباسشىلاردىڭ، كوممۋنيستەردىڭ «بەسسمەرتنىي پولك» ارقىلى توككەن «قولتىراۋىن كوز جاسى» قازا تاپقان 42 ميلليون ادامنىڭ رۋحىن مازاق ەتكەنمەن بىردەي. سوندىقتان بۇل اكتسيانى «ماڭگىلىك داڭق – ماڭگىلىك اقىماقتىق» دەر ەدىم. «بەسسمەرتنىي پولك» – بەسسمەرتنىي يديوتيزم!» دەگەن انىقتاماعا ەش نارسە الىپ، قوسا المايسىڭ!59843285_10218947003135624_5507379449185697792_n

Related Articles

  • شارقي تۇركىستانشىل مەن چين تۇركىستانشىل اراسىنداعى قاقتىعىس

    1947-1948 جىلدىڭ ءورارا كەزەڭىندە ۇرىمجىدەگى قازاق يگى-جاقسىلارى مەن زيالىلارى، ساياساتكەرلەرى ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ توراعا، حاتشىلارىمەن بىرلەسىپ ءۇرىمجى قالاسىنا قاراستى قاراتاۋ (قىتايشا 南山) باۋرايىندا ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاپ شاعىن قۇرىلتاي جينالىسىن وتكىزەدى. ناۋرىز مەرەكەسىنە تىگىلگەن ونشاقتى كيگىز ءۇيدىڭ جانە ولكەلىك ۇكىمەت توراعالارى مەن اسكەري ادامداردىڭ (قازاق اسكەرى دە بار) سۋرەتىن انىق كورە الاسىز. 1947-1948 جىلدارى شارقي تۇركىستانشىل كۇشتەر مەن چين تۇركىستانشىل كۇشتەر اراسىنداعى قىرعيقاباق قاقتىعىس قاتتى ۋشىعىپ تۇرعان كەز ەدى. 1946-1947-1948 جىلدارى ماناس، قۇتىبي، بوكەن (فۋكاڭ), جەمسارى، شونجى، موري اۋداندارىنان قازاق اسكەرى جاساقتالىپ ماناس وزەنىنىڭ كۇنباتىس بەتىندەگى شارقي تۇركىستان اسكەرىنە ارنايى قارۋلى قورعانىسقا وتكەن كەزەڭ ەدى. سونىمەن ماناستى شەكارا ەتكەن شارقي تۇركىستانشىل كۇشتەر مەن چين تۇركىستانشىل كۇشتەر بولىپ ەكى جاققا بولىنگەن قازاقتاردىڭ ساياسي

  • قاراقالپاقتار جاپپاي قازاق بوپ جازىلىپ جاتىر

    وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن قاراقالپاقستان ازاماتتارى جاپپاي قازاق بولىپ جازىلىپ جاتىر. بۇل تۋرالى  IWPR باسىلىمىنىڭ تىلشىسى ولگا بوريسوۆا حابارلايدى.. جۋىردا قاراقالپاقستان استاناسى نۇكىس قالاسىندا ءبىزدىڭ تىلمەن ايتقاندا حقو سياقتى مەكەمەنىڭ باسشىسى تۇتقىندالعان. ول پارا الىپ ادامداردىڭ ۇلتىن وزگەرتىپ وتىرىپتى. ياعني قاراقالپاقتاردى قازاققا اينالدىرعان. جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى كەزدەرى وسىنداي قىلمىستار كوپتەن تىركەلۋدە. دەموگرافيا جانە ميگراتسيا اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك 1991 جىلدان بەرى قاراقالپاقستاننان قازاقستانعا 100 مىڭ ادام كوشىپ كەتكەن. حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ مالىمەتىنشە سوڭعى جەتى جىلدىڭ ىشىندە 250 مىڭ ادام قازاقستانعا قونىس اۋدارعان ەكەن. 1 ملن 842 مىڭ حالقى بار قاراقالپاقستان ءۇشىن بۇل ۇلكەن كورسەتكىش. سونداي-اق، قازىر ول جەرگە وزبەكتەر سانىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن دا ەسكەرۋ قاجەت. 2018 جىلعى ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك

  • قوش بول، سوۆەتتىك اتاۋلار!

    رەداكتسيادان: كۇنى بۇگىنگە دەيىن بولات باكاۋوۆ باسقاراتىن پاۆلودار وبلىسىنا، ونداعى تىلدىك ماسەلەلەرگە، جەر-سۋ اتاۋلارىنا، الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە ت.ب. قاتىستى سىني ءسوز Abai.kz اقپاراتتىق پورتالىندا از جازىلعان جوق. ءبىز جازساق وتكىر ءھام ءادىل سىن جازدىق. بىرەۋدى ناقاق قارالاپ، دەرەك بۇرمالاعان جوقپىز. وزەكتى پروبلەمالارعا ءوز ويىمىزدى قوستىق. سونىڭ ءبىرى – وڭىردەگى وگەي اتاۋلار ەدى. ەسكى وداقتىڭ كەزىندە يدەولوگيالىق ماجبۇرلەۋ ارقىلى ەنگەن سول ءبىر ساياسي ءھام بەيساۋات اتاۋلاردىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالىپ كەلە جاتقانىن تالاي رەت جازدىق.  بۇگىن رەداكتسيامىزدىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىنا پاۆلودار وبلىسى تىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارماسىنىڭ ونوماستيكا جۇمىستارى ءبولىمى وڭىردەگى جەر-سۋ، ەلدى-مەكەن مەن كوشە، اۋدان اتاۋلارىن قازاقىلاندىرۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ، ماقالا جولداپتى. سويتسەك، كەرەكۋ جۇرتى “قوش بول، سوۆەتتىك اتاۋلار” دەپتى. ناقتىلاپ

  • قازاق ءتىلى تەك كەدەيلەرگە كەرەك…  

        ەلىمىزدەگى جالپى  وتباسىنىڭ سانى 2,3 ملن-نان استام دەسەدى.جاريالانعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك ولاردىڭ  سەكسەنگە تاياۋى  الەمدىك باحۋاتتى بايلارمەن تەڭەسە  الاتىن شامالى  ەكەن.جالپى ۇلتتىق بۋرجۋيلاردىڭ  نەگىزى قالانعان ءتارىزدى.ەكىنشى جاعىنان كەدەيلەر دە ولارعا ساي، قالىسپاي ءوسىپتى.بىلىكتى ءۋاليدىڭ  سوزىنە قاراعاندا الەۋمەتتىك جاعىنان از قام-تىلعان وتباسى- 600 مىڭعا تاياۋ كورىنەدى.ولاردى تاقىر كەدەيگە سانايتىندار دا بار ەكەن. قازاق قوعامىنىڭ وتكەن تاريحىنا  كوز جۇگىرتسەڭىز،ولكەمىزدە،جالپى اۋماقتا، تىنىشتىق ورناپ،ادامدار الاڭسىز ءومىر ءسۇرىپ، تىرلىك كەشكەن، «قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان دا»، اشتىقتان قىرىلىپ-جويىلىپ،تەنتىرەپ بەزىپ،اۋىپ-كوشىپ،زار ەڭىرەگەن زامان  دا بولىپتى. بىراق،قاي-قايسىسى دا ۇزاققا سوزىلماپتى.ەلباسىنا جاقسىلىقتى ورناتىپ،باسىن بىرىكتىرىپ،مەملەكەت  قۇرىپ،حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قالپىنا كەلتىرۋدە، حانداردىڭ،بيلەردىڭ،سۇلتانداردىڭ،باتىرلاردىڭ،ويشىل-عۇلاما اقىلمانداردىڭ ، كۇرەس-كەرلەردىڭ،قايراتكەرلەردىڭ ساليحالى ساياساتى شەشۋشى ءرول اتقارىپتى.ال،قىرىلىپ جويىلۋ،تەنتىرەپ بەزۋ،باسقانىڭ قول استىنا ەنىپ،بوداندىققا اينالۋ جاۋلارىمىزدىڭ جىمىسقى ساياساتى،ۇلى دەرجاۆالىق شوۆينيستىك پيعىلى

  • جەكەشەلەندىردىك. جەتىستىك پە؟

      حالىقتىڭ حال-احۋالىن جاقسارتۋ ۇكىمەتتىڭ الدىنداعى ەڭ ءبىرىنشى مىندەت. ول ءۇشىن حالىقتىڭ ناقتى تابىسى ارتۋى كەرەك، الايدا ونىڭ ءوسۋى مۇلدە ماردىمسىز. حالىق قاراجاتىنىڭ شىعىس قۇرىلىمىنا قاراساق، ادامدار قازىر بارلىق تابىسىنىڭ جارتىسىنان استامىن تاماققا جۇمساۋعا ءماجبۇر. ويتكەنى، ءبارى قىمبات جانە باعا كۇننەن كۇنگە ارتا تۇسۋدە. ال الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى قانداي دەسەك، بۇل باعىتتا دا ءتىلدى تىستەتەتىن ماسەلەلەر كوپ. وسى ماسەلەلەردى ايتا كەلىپ ماجىلىستەگى «حالىقتىق كوممۋنيستەر» فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ايقىن قوڭىروۆ ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جەكەشەلەندىرۋگە بەرىلگەن الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جاي-كۇيى تۋرالى سۇراۋ سالدى. «بۇگىنگى تاڭدا جەكەشەگە بەرىلگەن الەۋمەتتىك نىساندار سانى 500-گە جەتىپ قالدى. سونىڭ جارتىسى كوممۋنالدىق مەنشىككە جاتاتىن ەمحانالار، ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى، دياگنوستيكالىق ورتالىقتار، ديسپانسەرلەر، ساناتوريلەر، سپورتتىق كلۋبتار، مۋزىكالىق جانە

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: