|  |  |  | 

Köz qaras Sayasat Swhbattar

Dosım Sätpaev: “Eski kadrlarmen jüyeni jañartu mümkin emes”


Sayasattanuşı Dosım Sätpaev. Almatı, 5 mausım 2019 jıl.

Sayasattanuşı Dosım Sätpaev. Almatı, 5 mausım 2019 jıl.

Täuekeldi bağalau tobınıñ jetekşisi Dosım Sätpaev Azattıqqa bergen swhbatında Qazaqstanda saylaualdı nasihattıñ qalay ötkeni jäne jaña prezidentti işki jäne sırtqı sayasatta qanday sınaq kütip twrğanı turalı ayttı.

Azattıq: Qazaqstandağı saylaualdı nasihatı türlişe bağalanıp jatır. Bir jaq bäseke men sayasi balama bar deydi. EQIW missiyası bastağan ekinşi jaq saylaualdı nasihatın süreñsiz, azın-aulaq wran men bilbordtan aspaytın nauqan dep sipattaydı. Bwl saylaualdı nasihatın tartıstı bäseke deuge kele me?

Dosım Sätpaev: Bwl saylau baqılau tizginin uısınan şığarmağan birinşi prezidenttiñ (Nwrswltan Nazarbaev – red.) bilikti mwragerge tapsıru procesin zañdastıru äreketi ekenin negizge alu kerek. Sondıqtan saylau oyınşılardıñ bäri özderine berilgen röli men ornın jaqsı biletin spektakl'ge köbirek wqsaydı. Saylaualdı platformalarına qarap-aq key kandidattıñ jasandı türde elektoraldıq torda otırğanın köresiz.

Saylau oyınşılardıñ bäri öz röli men ornın jaqsı biletin spektakl'ge köbirek wqsaydı.

“Auıl” partiyasınıñ ökili (Töleutay Raqımbekov. – red.), ärine, fermerlerdi qorğauğa şaqıradı. Käsipodaqtar federaciyasınıñ ökili (Amangeldi Taspihov – red.), ärine, jwmıs beruşilerdi şımşi söyleydi. Basqaları da sol siyaqtı. Mınaday paradoks tuadı – qazaqstandıq qoğamdı bilmeytin bilik elektorattı jasandı türde bölşektep otır. Mına bir twsta auıl halqınıñ müddesin qorğaytın bir top bar, al mına jerde mekeme qızmetkerleriniñ müddesin qorğaytın top bar degen siyaqtı. Qazaqstan qoğamı ärqilı bolıp ketse de, ara-jigi qattı aşılıp twrğan toptar joq.

Tağı bir bayqalğan jayt, bilik közqarasımen qarağanda äbden oylastırılğan bolıp körinetin saylau tehnologiyaları kezinde joğarğı jaq beysayasi top sanap kelgen jastardıñ kenetten sayasatqa aralasıp, belsendi türde pikir ayta bastağanın kördi.

Almatıdağı narazılıq akciyası. 1 mamır 2019 jıl.
OQI OTIRIÑIZ

Qazaqstan jastarınıñ “oyanuı” jäne elitağa töngen qauip

Azattıq: Qazaqstannıñ jañadan saylanatın prezidenti işki sayasatta qanday qiındıqtarğa wşırauı mümkin?

Dosım Sätpaev: Soñğı kezde “sana tranziti” degen termindi qoldanıp jürmin. Bwl jüzege asıp ta ülgerdi. Elitanıñ köptegen müşesi birinşi prezidenttiñ sayasi belsendilik merzimi zır etip soñına tayağanın tüsindi. “Saylaudan keyin ne boladı?” degen mañızdı swraq tudı. Bes jıldıq sayasi mandatqa qolı jetken soñ [Qasım-Jomart] Toqaev ne istemek? “Osı bes jıldıñ işinde birinşi prezident sayasattan ketip tınsa, onı qoldap kelgen Toqaev pen basqa da adamdar elmen qaytip qarım-qatınas jasaydı?” degen swraq tuadı.

Elitanıñ köptegen müşesi birinşi prezidenttiñ sayasi belsendilik merzimi zır etip soñına tayağanın tüsindi.

Eñ jaqsı degende elitanıñ işindegi reformanı qoldauşılar men küştik qwrılım teke-tireske tüsedi. Soñğı uaqıtta ekinşi toptıñ poziciyası küşeydi. Bwlar (küştik qwrılım – red.) birinşi prezident ketken soñ da jüyeni sol qalpı saqtap qaluğa wmtılatın konservatorlarmen odaqtasadı. Bwl – jarğa jığatın jol. Öytkeni jüyeni eskişe basqaru mümkin bolmay qaladı.

Biraq eski sayasi elita tiimsiz memlekettik apparattı qoldansa, mäseleler şeşilmeydi. Eski kadrlarmen jüyeni jañartu mümkin emes. Qazir özgeris bayqalsa da, auqımı tar ekenin körip otırmız. Toqaevtıñ twsında da, odan keyin de köptegen jwrt mäseleni osınday täsilmen şeşuge tırısa bere me dep qorqamın.

Azattıq: Bwl jüyeden tıs bir adam bilik basına kelmey qalğan jağdayda tuatın ahual ğoy.

Dosım Sätpaev: Birinşi prezident ketken soñ “qaraqu” köbeyedi (amerikalıq jazuşı Nassim Nikolas Talebtiñ boljauğa kelmeytin ıqpalı küşti oqiğalar turalı teoriyası – red.) men fors-major jağday köbeyedi. Variant köp. Tunisti mısal eteyik. Däl osı elde 30 jıl bilik qwrğan prezident qızmetten ketken soñ qwrılğan demokratiyalıq jüye jwmıs istey alatının körsetti. El işi liberal, konservator, dini jäne zayırlı damu jaqtastarı bolıp bölingen edi. Bwlar ne qıldı? Jeke bas müddesin ısırıp tastap, bir ğana maqsattı – eldegi twraqtılıqtı saqtaudı jäne barşa jwrttıñ demokratiyalıq özgeristerdi sezinuin közdeytin koaliciyalıq ükimet qwrdı. Aqırı soğan qol jetkizdi.

Azattıq: Jañadan saylanğan prezident sırtqı sayasatta nemen betpe-bet kelui mümkin? Qanday qiındıq tumaq?

Dosım Sätpaev: Qiındıq köpvektorlıqtıñ şeberine aynalğan birinşi prezidenttiñ kezinde-aq bayqalğan. Toqaev pen özge de jetekşiler Resey men Qıtay siyaqtı örkeude taraptar ortasında balans saqtay ala ma? [Vladimir] Putin men Si Czin'pin [Nwrswltan] Nazarbaevtı jası men täjiribesine qarap özderine teñ sanasa da, odan keyingiler ekinşi qatardağı oyınşılarğa aynaladı. Toqaevtı sırtqı sayasatqa qatıstı Nazarbaevtıñ mwrageri dep biledi. Diplomatiyalıq täjiribeden bölek basqa da qabilet kerek.

Putin men Si Czin'pin Nazarbaevtı jası men täjiribesine qarap özderine teñ sanasa da, odan keyingiler ekinşi qatardağı oyınşılarğa aynaladı.

Keybir postsovettik elde işki sayasat üşin adamnıñ jeke basınıñ mäni zor. Putinge qarasañız, postsovettik keñistikte ol marqwm Islam Karimov (Özbekstannıñ birinşi prezidenti – red.) pen Nwrswltan Nazarbaevtı ğana özine teñ kördi. Qalğandarı – Aleksandr Lukaşenko, Sooronbay Jeenbekov, Emomali Rahmon (Belarus', Qırğızstan men Täjikstan prezidentteri – red.) oğan ekinşi qatardağı oyınşı körinedi. Qazaqstannıñ kelesi prezidentterine işki sayasi procester de qattı äser etetinin wmıtpau kerek. Öytkeni mwndağı Resey men Qıtayğa qarsı köñil-küy öte küşti.

Azattıq: Valyuta qorınıñ dağdaruı, sırtqı qarızdıñ ösui, byudjettiñ kirisinen şığısınıñ asıp ketui siyaqtı öte kürdeli ekonomikalıq mäseleler tuğanın bayqap otırmız. Osınday kezeñde bilik äleumettik qorğau salasındağı şığıstı köbeytuge uäde berdi. Mwnıñ soñı nege soqtıruı mümkin?

Dosım Sätpaev: Qazaqstannan Aziya barısın jasağısı kelgender bolğan, biraq şikizattıñ sauın siırı bolıp qala berdik. Ekonomikalıq parametrler jağınan alğanda wzaq uaqıt JİÖ bes payızdan artıq öspeytin el qaqpanğa tüsip, damuşı küyi qaladı. Qazaqstan qazirdiñ özinde ortaşa damu qaqpanına tüsken. Bwdan şığudıñ bir jolı şikizatqa baylanğan sanadan ajırap, ekonomikanıñ innovaciyalıq segmentin damıtu. Biraq olay jasau üşin adam kapitalı kerek. Bilikti mamandarımız, jastarımız [şetke] ketip jatır.

Qazaqstannan Aziya barısın jasağısı kelgender bolğan, biraq şikizattıñ sauın siırı bolıp qala berdik.

Wzaq uaqıt [bilik]: “Äueli – ekonomika, sosın – sayasat” dep keldi. Bwl shemadan qayran bolmadı. Ekonomikamız bäsekege jaramsız, byudjetimizdi mwnaydıñ aqşası qwrap twr. Sayasatımız da bäsekege jaramsız – klassikalıq avtokratiyalıq model'. Armeniya men Gruziya siyaqtı elderdiñ täjiribesi tiimdi ekonomikalıq reformalardıñ sayasi reformalardan, yağni jemqorlıqpen küresten jäne sayasi elitanı özgertuden bastau alatının körsetti. Öytkeni eski kadrlarmen birdeñe özgertu mümkin emes. Uaqıt pen aqşa tekke ketedi. Amal ne, qwrğaq uädege, ekonomikalıq jäne sayasi bağdarlamalarğa arqandalıp twrmız. Däneñe de özgerip jatqan joq.

Azat Europa / Azattıq radiosı

 

Related Articles

  • Qañırağan qala, qirağan ğimarattar häm küşeygen küzet

    Asılhan MAMAŞWLI Arıstağı örtenip jatqan ğimarattıñ biri. 25 mausım 2019 jıl.  Arıstağı jarılıstan keyin qala köşeleri bos qalğan. Jarılıstan qalada biraz üy men ğimarat qirağan. Arıs qalasına barğan Azattıq tilşisiniñ körgenderi. “JARILIS BOLĞANDA BÄRİN TASTAY QAŞTIQ” Arıstıñ kireberisinde küzet küşeygen. Policeyler men qaru wstağan äskeriler qalağa twrğındardı kirgizbey twr. Sol mañda “üyime barsam” degen eki jüzge juıq adam kelgen. Solardıñ biri Sadıq Orazgeldi jarılıs bolğanda “aldı-artına qaramay qaşqandarın” aytadı. – Qwjatımdı aluım kerek. Qorada maldar qalğan, solardı suaru kerek. Jayau bolsa da, kirip şığuım kerek. Keşe jarılıs bolğanda qwjattarımdı, bärin tastay qaştıq ğoy, – dedi Arıs twrğını. Auılğa kireberiste twrğan tağı bir twrğın “jolğa şığuım kerek, üyde qwjatım men poyız

  • Bılq-sılq jauap… Bılq-sılq ister…

    Bwdan bwrın Mäjilistegi «Halıqtıq kommunister» frakciyasınıñ atınan deputat Ayqın Qoñırovtıñ däri-därmek bağasın retteu turalı Densaulıq saqtau ministri Eljan Birtanovqa joldağan saualı turalı jazğan bolatınbız. («Däri-därmektiñ bağası qaşan retteledi, Birtanov mırza?»., «Kerey kz, 18.04.2019 jıl.) Onda deputat qoldanıstağı zañnamağa däri-därmek bağasın memlekettik retteu boyınşa özgerister engizilgenin, osığan baylanıstı ministrliktiñ qanday şaralar qoldanatını swralğan. «Ötken jıldıñ alğaşqı toqsanımen salıstırğanda, 2019 jıldıñ birinşi toqsanında däri-därmekter bağası 8,4%-ğa qımbattağan. Bwl basqa bağalardıñ ösuinen 1,7 ese artıq. Bwl jağday däri-därmekter bağası qımbattauınıñ ob'ektivti jäne sub'ektivti sebepterin şwğıl türde anıqtaudı qajet etedi. Bwğan qosa bölşektik narıqta payda tüsimi az arzan däri-därmekterdi ığıstırıp, qımbat däri- därmek saudasın damıtu qaupi da bar. Statistika komitetiniñ mälimeti boyınşa, ötken jılı

  • Toqaev: Bilik halıqtıñ talabın estidi, jwmıs isteymiz

    Qasım-Jomart Toqaev saylau küni dauıs bergen sät. Nwr-Swltan, 9 mausım 2019 jıl. Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev Euronews telearnasına bergen swhbatında eldegi mitingiler men halıqtıñ talabı jaylı ayttı. Onıñ sözinşe, bilik narazılıqqa şıqqandardıñ talabına qatıstı jwmıs jasap jatır. “Narazılar äleumettik mäseleler boyınşa talaptar qoydı. Mäseleler barın joqqa şığarmaymın. Halıq kedeylendi. Olar bilikten äleumettik-ekonomikalıq mäselelerdi şeşudi talap etedi. Bilik estidi. Jwmıs isteymiz” dedi ol. Qasım-Jomart Toqaev eldegi saylau ädil ötti dep sanaydı. “Ärine, olar (saylau ädil emes dep narazılıqqa şıqqandar – red.) bosatıladı. Olar saylau ädil ötpedi dep oylaydı. Al meniñ oyımşa, saylau jalpı ädil ötti” dedi Qazaqstan prezidenti telearnağa. Toqaev Euronews arnasına bergen swhbatında miting kezinde kezdeysoq wstalğandardan keşirim swradı. Qazaqstan basşısı wstalğandar

  • Qastandıqpen öltirilgen belsendi Ğalı Baqtıbaevtıñ auılı

    Elena VEBER Ğalı Baqtıbaevtıñ tuıstarı belsendi atıp öltirilgen üydiñ aldında otır. Qarağandı oblısı, Atasu auılı, 1 mausım 2019 jıl. Atasu auılı twrğındarın qoğam belsendisi Ğalı Baqtıbaevtıñ qatıgezdikpen öltirilui şoşıttı. Jergilikti jwrt marqwmdı “batıl, şınşıl” äri “auıl twrğındarınıñ mäselesi jaylı jii şağım jazatın adam edi” dep eske aladı. Azattıq tilşisi Atasuda bolıp, belsendiniñ tuıstarı jäne auıldastarımen söylesip qayttı. ATASU TWRĞINDARIN DÜRLİKTİRGEN OQIĞA Qarağandıdan eki jüz şaqırım jerde ornalasqan Atasu auılında 14 mıñnan astam adam twradı. Azattıq tilşisine mamırdıñ 28-ine qarağan tüni osı auılda atıp öltirilgen jergilikti belsendi Ğalı Baqtıbaev twrğan üydi birden tabu mümkin bolmadı. Köşede kezdesken adamdar belsendiniñ üyine qalay baruğa bolatının tüsindire almağanımen, Ğalı Baqtıbaevtı jaqsı biletinin, onıñ auıldastarına

  • Ğılımsız öndiris dami almaydı

      Kez kelgen eldiñ ekonomikası ğılım jetistikterin öndiriske engizbey dami almaydı. Ğılımi jetistikterdiñ negizinde jasalğan üzdik önimder ğana halıqaralıq rınokta bäsekelestikke qabiletti bola aladı. Al bizdiñ öndirisşilerimiz ğılımi-zertteu jäne täjiribelik-konstruktorlıq jwmıstarğa köñil bölmeydi. Sarapşılardıñ zertteuine qarağanda älemdegi üzdik tauar öndiruşiler ötken ğasırdıñ ayağımen salıstırğanda ğılımi-zertteu jwmıstarına bölinetin şığıstarın 7 ese arttırğan. Al bizdiñ barlıq menşiktegi öndirisşilerimiz soñğı bes jılda bwl taraptağı şığındarın ünemi azaytumen keledi. Qazir ol İJÖ-niñ 0,12 payızdıq ülesine deyin tüsken. Bwl damığan elder tügil damuşı elderdiñ arasındağı eñ tömengi körsetkişterdiñ biri. 2018 jılı bizdiñ ğılımğa köñil bölgen käsiporındarımızdıñ sanı 384 qana boldı, al bwdan 10 jıl bwrın onıñ sanı 438 bolatın. Käsiporında ğılımmen aynalısatın qızmetkerler sanı da

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: