|  |  |  | 

Köz qaras Sayasat Swhbattar

Dosım Sätpaev: “Eski kadrlarmen jüyeni jañartu mümkin emes”


Sayasattanuşı Dosım Sätpaev. Almatı, 5 mausım 2019 jıl.

Sayasattanuşı Dosım Sätpaev. Almatı, 5 mausım 2019 jıl.

Täuekeldi bağalau tobınıñ jetekşisi Dosım Sätpaev Azattıqqa bergen swhbatında Qazaqstanda saylaualdı nasihattıñ qalay ötkeni jäne jaña prezidentti işki jäne sırtqı sayasatta qanday sınaq kütip twrğanı turalı ayttı.

Azattıq: Qazaqstandağı saylaualdı nasihatı türlişe bağalanıp jatır. Bir jaq bäseke men sayasi balama bar deydi. EQIW missiyası bastağan ekinşi jaq saylaualdı nasihatın süreñsiz, azın-aulaq wran men bilbordtan aspaytın nauqan dep sipattaydı. Bwl saylaualdı nasihatın tartıstı bäseke deuge kele me?

Dosım Sätpaev: Bwl saylau baqılau tizginin uısınan şığarmağan birinşi prezidenttiñ (Nwrswltan Nazarbaev – red.) bilikti mwragerge tapsıru procesin zañdastıru äreketi ekenin negizge alu kerek. Sondıqtan saylau oyınşılardıñ bäri özderine berilgen röli men ornın jaqsı biletin spektakl'ge köbirek wqsaydı. Saylaualdı platformalarına qarap-aq key kandidattıñ jasandı türde elektoraldıq torda otırğanın köresiz.

Saylau oyınşılardıñ bäri öz röli men ornın jaqsı biletin spektakl'ge köbirek wqsaydı.

“Auıl” partiyasınıñ ökili (Töleutay Raqımbekov. – red.), ärine, fermerlerdi qorğauğa şaqıradı. Käsipodaqtar federaciyasınıñ ökili (Amangeldi Taspihov – red.), ärine, jwmıs beruşilerdi şımşi söyleydi. Basqaları da sol siyaqtı. Mınaday paradoks tuadı – qazaqstandıq qoğamdı bilmeytin bilik elektorattı jasandı türde bölşektep otır. Mına bir twsta auıl halqınıñ müddesin qorğaytın bir top bar, al mına jerde mekeme qızmetkerleriniñ müddesin qorğaytın top bar degen siyaqtı. Qazaqstan qoğamı ärqilı bolıp ketse de, ara-jigi qattı aşılıp twrğan toptar joq.

Tağı bir bayqalğan jayt, bilik közqarasımen qarağanda äbden oylastırılğan bolıp körinetin saylau tehnologiyaları kezinde joğarğı jaq beysayasi top sanap kelgen jastardıñ kenetten sayasatqa aralasıp, belsendi türde pikir ayta bastağanın kördi.

Almatıdağı narazılıq akciyası. 1 mamır 2019 jıl.
OQI OTIRIÑIZ

Qazaqstan jastarınıñ “oyanuı” jäne elitağa töngen qauip

Azattıq: Qazaqstannıñ jañadan saylanatın prezidenti işki sayasatta qanday qiındıqtarğa wşırauı mümkin?

Dosım Sätpaev: Soñğı kezde “sana tranziti” degen termindi qoldanıp jürmin. Bwl jüzege asıp ta ülgerdi. Elitanıñ köptegen müşesi birinşi prezidenttiñ sayasi belsendilik merzimi zır etip soñına tayağanın tüsindi. “Saylaudan keyin ne boladı?” degen mañızdı swraq tudı. Bes jıldıq sayasi mandatqa qolı jetken soñ [Qasım-Jomart] Toqaev ne istemek? “Osı bes jıldıñ işinde birinşi prezident sayasattan ketip tınsa, onı qoldap kelgen Toqaev pen basqa da adamdar elmen qaytip qarım-qatınas jasaydı?” degen swraq tuadı.

Elitanıñ köptegen müşesi birinşi prezidenttiñ sayasi belsendilik merzimi zır etip soñına tayağanın tüsindi.

Eñ jaqsı degende elitanıñ işindegi reformanı qoldauşılar men küştik qwrılım teke-tireske tüsedi. Soñğı uaqıtta ekinşi toptıñ poziciyası küşeydi. Bwlar (küştik qwrılım – red.) birinşi prezident ketken soñ da jüyeni sol qalpı saqtap qaluğa wmtılatın konservatorlarmen odaqtasadı. Bwl – jarğa jığatın jol. Öytkeni jüyeni eskişe basqaru mümkin bolmay qaladı.

Biraq eski sayasi elita tiimsiz memlekettik apparattı qoldansa, mäseleler şeşilmeydi. Eski kadrlarmen jüyeni jañartu mümkin emes. Qazir özgeris bayqalsa da, auqımı tar ekenin körip otırmız. Toqaevtıñ twsında da, odan keyin de köptegen jwrt mäseleni osınday täsilmen şeşuge tırısa bere me dep qorqamın.

Azattıq: Bwl jüyeden tıs bir adam bilik basına kelmey qalğan jağdayda tuatın ahual ğoy.

Dosım Sätpaev: Birinşi prezident ketken soñ “qaraqu” köbeyedi (amerikalıq jazuşı Nassim Nikolas Talebtiñ boljauğa kelmeytin ıqpalı küşti oqiğalar turalı teoriyası – red.) men fors-major jağday köbeyedi. Variant köp. Tunisti mısal eteyik. Däl osı elde 30 jıl bilik qwrğan prezident qızmetten ketken soñ qwrılğan demokratiyalıq jüye jwmıs istey alatının körsetti. El işi liberal, konservator, dini jäne zayırlı damu jaqtastarı bolıp bölingen edi. Bwlar ne qıldı? Jeke bas müddesin ısırıp tastap, bir ğana maqsattı – eldegi twraqtılıqtı saqtaudı jäne barşa jwrttıñ demokratiyalıq özgeristerdi sezinuin közdeytin koaliciyalıq ükimet qwrdı. Aqırı soğan qol jetkizdi.

Azattıq: Jañadan saylanğan prezident sırtqı sayasatta nemen betpe-bet kelui mümkin? Qanday qiındıq tumaq?

Dosım Sätpaev: Qiındıq köpvektorlıqtıñ şeberine aynalğan birinşi prezidenttiñ kezinde-aq bayqalğan. Toqaev pen özge de jetekşiler Resey men Qıtay siyaqtı örkeude taraptar ortasında balans saqtay ala ma? [Vladimir] Putin men Si Czin'pin [Nwrswltan] Nazarbaevtı jası men täjiribesine qarap özderine teñ sanasa da, odan keyingiler ekinşi qatardağı oyınşılarğa aynaladı. Toqaevtı sırtqı sayasatqa qatıstı Nazarbaevtıñ mwrageri dep biledi. Diplomatiyalıq täjiribeden bölek basqa da qabilet kerek.

Putin men Si Czin'pin Nazarbaevtı jası men täjiribesine qarap özderine teñ sanasa da, odan keyingiler ekinşi qatardağı oyınşılarğa aynaladı.

Keybir postsovettik elde işki sayasat üşin adamnıñ jeke basınıñ mäni zor. Putinge qarasañız, postsovettik keñistikte ol marqwm Islam Karimov (Özbekstannıñ birinşi prezidenti – red.) pen Nwrswltan Nazarbaevtı ğana özine teñ kördi. Qalğandarı – Aleksandr Lukaşenko, Sooronbay Jeenbekov, Emomali Rahmon (Belarus', Qırğızstan men Täjikstan prezidentteri – red.) oğan ekinşi qatardağı oyınşı körinedi. Qazaqstannıñ kelesi prezidentterine işki sayasi procester de qattı äser etetinin wmıtpau kerek. Öytkeni mwndağı Resey men Qıtayğa qarsı köñil-küy öte küşti.

Azattıq: Valyuta qorınıñ dağdaruı, sırtqı qarızdıñ ösui, byudjettiñ kirisinen şığısınıñ asıp ketui siyaqtı öte kürdeli ekonomikalıq mäseleler tuğanın bayqap otırmız. Osınday kezeñde bilik äleumettik qorğau salasındağı şığıstı köbeytuge uäde berdi. Mwnıñ soñı nege soqtıruı mümkin?

Dosım Sätpaev: Qazaqstannan Aziya barısın jasağısı kelgender bolğan, biraq şikizattıñ sauın siırı bolıp qala berdik. Ekonomikalıq parametrler jağınan alğanda wzaq uaqıt JİÖ bes payızdan artıq öspeytin el qaqpanğa tüsip, damuşı küyi qaladı. Qazaqstan qazirdiñ özinde ortaşa damu qaqpanına tüsken. Bwdan şığudıñ bir jolı şikizatqa baylanğan sanadan ajırap, ekonomikanıñ innovaciyalıq segmentin damıtu. Biraq olay jasau üşin adam kapitalı kerek. Bilikti mamandarımız, jastarımız [şetke] ketip jatır.

Qazaqstannan Aziya barısın jasağısı kelgender bolğan, biraq şikizattıñ sauın siırı bolıp qala berdik.

Wzaq uaqıt [bilik]: “Äueli – ekonomika, sosın – sayasat” dep keldi. Bwl shemadan qayran bolmadı. Ekonomikamız bäsekege jaramsız, byudjetimizdi mwnaydıñ aqşası qwrap twr. Sayasatımız da bäsekege jaramsız – klassikalıq avtokratiyalıq model'. Armeniya men Gruziya siyaqtı elderdiñ täjiribesi tiimdi ekonomikalıq reformalardıñ sayasi reformalardan, yağni jemqorlıqpen küresten jäne sayasi elitanı özgertuden bastau alatının körsetti. Öytkeni eski kadrlarmen birdeñe özgertu mümkin emes. Uaqıt pen aqşa tekke ketedi. Amal ne, qwrğaq uädege, ekonomikalıq jäne sayasi bağdarlamalarğa arqandalıp twrmız. Däneñe de özgerip jatqan joq.

Azat Europa / Azattıq radiosı

 

Related Articles

  • AYYA SOFIYA NEGE MWRAJAYĞA AYLANDIRILDI?!?

    Ayya Sofiya aylanasındağı dauğa nükteni qoyu üşin onıñ 1934 jılı nelikten mwrajayğa aylandırılğanın bilmek läzim. Bügingi ahualmen ötkenge bağa beruge bolmaydı, sol uaqıttıñ şındığın bilu şart. Osman patşalığı 1-şi düniejüzilik soğısta jeñilgen soñ 30 qazan 1918 j. ataqtı “Mondros şartına” qol qoydı, bwl şart boyınşa Osman patşalığı jeñimpaz elderdiñ jeñisin moyındap, el biligin solarğa tapsırıp, is jüzinde ıdırap ketti. Osman patşalığı jeñimpaz eldermen Franciyanıñ astanası Parij mañındağı Sevr (Sevres) qalaşığında 10 tamız 1920 j. soñğı şartqa qol qoydı. “Sevr şartı” dep atalğan osı halıqaralıq qwjatqa jeñimpaz elder retinde: Britaniya imperiyası, Franciya, Italiya, Greciya, Japoniya, Armeniya, Bel'giya, Pol'şa, Portugalya, Hijaz patşalığı, Rumıniya, Serbiya, Çehiya, Horvatiya qol qoyıptı, jeñiliske wşırağan Osman patşalığı

  • Qazaqstan Respublikasınıñ prezidenti Q. K. Toqaev mırzağa

    Qazaqstan Respublikasınıñ prezidenti Q. K. Toqaev mırzağa Qwrmetti Qasım-Jomart Kemelwlı! Öziñizge mälim, eldiñ kino qauımdastığında jikke bölinuşilik bolıp jatır. Bir jıldan beri dau-damay men teketirester basılmay keledi. Käsibi kinogerler dau-damaydan arılmay otır. Nağız şığarmaşılıqqa orın qalmadı. Biz mwnıñ bäri osı sala ministrliginiñ oylanbay jasağan äreketteriniñ saldarı dep sanaymız. 2019 jıldıñ naurızında, "Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı" KAQ qwrılıp, oğan respublikalıq kino öndirisiniñ barlıq negizgi mäselelerin şeşu qwzırı berildi. Aqırında "Qazaqfil'm" Wlttıq kinostudiyasına qajetti nazar audarılmay qaldı, al Sıbaylas jemqorlıqpen küres Agenttigi Wlttıq kinonı qoldau ortalığınıñ jetekşilerine qarsı qılmıstıq is qozğadı. Onıñ qalay ayaqtalatını äzirge belgisiz, tergeu jalğasıp jatır. Dese de osınıñ özi nağız soraqılıq bolıp otır. "Qazaqfil'm" Wlttıq kinostudiyasına keler

  • Şonjınıñ Geo-Strategiyalıq Şındığı (saraptamalıq maqala)

    Bwl audan (Şonjı) qarasañız şekarağa tiip twr. Şekaranıñ künşığıs betinde atı qazzaqqa berilgen İle Qazaq Avtonomiyalı Oblısı bar (ekinşi sügiret). Onda jer qayısqan qalıñ qazaq twradı. Avtonrmiyalı oblıs ŞUAR’dan bwrın qwrılğan. Ortalığı Qwlja qalası (üşinşi sügirettegi 1-ge qarañız). Osı avtonomiyalı qazaq oblısına qazir segiz audan, bir qala töte qaraydı. Olar: KÜNES, NILQI, TOĞIZTARAU audandarı (üşinşi sügirettegi 5,6,9-ğa qarañız). Bwl üş audan İle añğarı men İle dariyasınıñ basına ornalasqan qazaq eñ köp, eñ irgeli qonıs tepken, tarihı öte tereñ, bayırğı qazaq jeri. Osı üş audan qazaqtarı 20- ğasır basında Orınborğa arnayı hat jazıp, Alaş baspasözin qoldap qarjı joldap, özderin de Alaştıñ alıstağı bir bölşegi sanağan-tın. Osı üş audan tıñ igerip, tam

  • Eldes ORDA: Şonjı taranşılarınıñ “ayğayı” (şağın saraptama)

    Birinşi, wyğırstan degen atau qatelespesem alğaş ret 1928-1935 jj arasında hatqa tüse bastadı. Europanıñ hristian missionerleri qaşqariyada baspa qwrğan. Baspadan wyğırlardıñ qaşqar akcentinde hristian dinin uağızdaytın kitaptar, qissalar, küntizbeler basıp şığardı. Sol köp kitaptıñ birinde “wyğırstan” atauı alğaş ret qoldanılğan. Biraq bwndağı wyğırstan atauı qaşqariyadağı altı ülken şahardı körsetedi. Wyğırstan atauı odan soñ 1951-1955 jıldarı tağı köterildi, biraq ataudı köteruşiler hristian missionerleri emes, wyğırdıñ belsendi sayasi top, elitası boldı. 1951-1955 jıldarı qazirgi ŞUAR’da wlttıq avtonomiyanı anıqtau, şekarasın bekitu jwmıstarı qaurt jürdi, sol kezde qıtay ortalıq partiya komitetine “wyğırstan avtonomiyalı respubilikası” deytin wsınıs joldanğan. Ärine, bwl sol kezdegi köp wsınıstıñ biri, “şarqi türkistan avtonomiyalı respubilikası” degen wsınıs da boldı. Osı avtonomiyalı

  • Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): QARADALA ATAUI QALPINA KELTİRİLSE…

    Jazuşı-publicist Wyğır audanında qazaq-wyğır jastarı arasında janjal şığıp, töbeleske wlasqanın, arasında jaraqat alğandar bar ekendigin estip öte qapa boldım. Bwl söz joq, ideologiyalıq jwmıstardıñ olqılığı dep oylaymın. Jalpı wyğır halqına jappay qara boyau jağuğa bolmaydı. Olar da özinşe bir halıq, tuıs halıq, türki halqı, mwsılman halqı. Negizgi mekeni qazirgi Qıtay jerinde. Wyğır halqı birneşe ğasırdan beri öz täuelsizdigi üşin küresip keledi. Sayasi twrğıdan aşıqtan aşıq olardı qoldauğa qwqımız joq bolsa da, öz basım iştey mwsılman bauırlarımız ğoy, öz aldına el bolıp ketse ğoy dep tileymin. Wyğır halqınıñ eñbekqorlığı men mädenietine, tili men dästürine qwrmetimiz ülken. Birqatar wyğır qalamgerleriniñ şığarmaların qazaq tiline audaruğa atsalısqannan bolar wyğırşa da täp-täuir söyley alamın. Biraq

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: