|  | 

جاھان جاڭالىقتارى

اقش-تاليبان بەيبىت كەلىسىمى بەكىتىلۋگە شاق تۇر


مۋللا ابدۋل عاني بارادار (ورتادا) باستاعان تاليبان دەلەگاتسياسى كەلىسسوزدەن شىعىپ كeلەدى. ماسكەۋ، 30 مامىر 2019 جىل.

مۋللا ابدۋل عاني بارادار (ورتادا) باستاعان تاليبان دەلەگاتسياسى كەلىسسوزدەن شىعىپ كeلەدى. ماسكەۋ، 30 مامىر 2019 جىل. 

2001 جىلعى قىركۇيەكتىڭ 11-ءى جاسالعان تەراكتىلەردەن كەيىن اقش-تىڭ كارىنە ۇشىراپ، اۋعانستانداعى بيلىگىنەن ايىرىلسا دا، تاليبان ساياسي ويىنشى كۇيىندە تۇر.

2010 جىلعى كۇزدە اقش وكىلدەرى گەرمانيانىڭ ميۋنحەن قالاسىندا تاليباننىڭ جاس وكىلىمەن قۇپيا كەزدەستى. تايب اعا ەسىمدى سودىرلار توبىنىڭ ساياسي قاناتىنىڭ مۇشەسى اقش ديپلوماتتارىنا سوعىستى اياقتاۋ تۋرالى جول كارتاسىن كورسەتكەن. بۇل اقش-تىڭ تاليبانمەن ءبىرىنشى مارتە جولىعۋى ەمەس ەدى.

اقش باستاعان باتىستىڭ اسكەري كواليتسياسى 2001 جىلى تاليبان رەجيمىن قۇلاتقالى بەرى سودىرلار ۆاشينگتونمەن قارىم-قاتىناس جولىن ىزدەي باستاعان. ەكى جاقتىڭ اسكەري جەتەكشىلەرى جۇزدەسكەن. بىراق 2010 جىلى گەرمانيا اراعايىن بولعان كەزدەسۋ قاقتىعىس ءۇشىن ماڭىزدى ءسات ەدى.

- ءبىرىنشى رەت تاليبان مەن اقش ساياسي مامىلە قىلۋعا بايىپپەن كىرىستى، – دەيدى پرەزيدەنت باراك وباما اكىمشىلىگىنىڭ تاليبانمەن كەلىسسوزىنە قاتىسقان بۇرىنعى ديپلومات دجاررەت بلانك ازاتتىققا. – سول كەزدىڭ وزىندە-اق جۇرت سوعىستا جەڭىپ شىعا الماسىمىزدى بىلگەن.

بىراق وسى ارالىقتا اقش-تاليبان ديالوگىنان تۇك شىقپاعان. ەكى تاراپ ءبىر-بىرىنە سەنبەگەن، مۇمكىندىكتى پايدالانباعان، اۋعانستان ۇكىمەتى قارسى شىققان جانە سودىرلار ۇيىمىنىڭ ەكى جەتەكشىسى قازا بولعان.

سوناۋ العاشقى قۇپيا كەزدەسۋدەن بەرى ون جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. اقش پەن تاليبان امەريكانىڭ ەڭ ۇزاق سوعىسىن اياقتاۋ بويىنشا تاريحي كەلىسىم قىلۋعا شاق تۇر.

تاليبان سودىرلارى كانداگارداعى پوليتسيا عيماراتىنا شابۋىل جاساعان ءسات. 18 شىلدە 2019 جىل

تاليبان سودىرلارى كانداگارداعى پوليتسيا عيماراتىنا شابۋىل جاساعان ءسات. 18 شىلدە 2019 جىل

بۇل كەلىسىمگە سايكەس اۋعانستاننان شەتەلدىك اسكەردىڭ ءبىر بولىگى شىعارىلادى، ال تاليبان ەلدىڭ تەررورشىلار مەكەنى بولىپ كەتپەۋىنە كەپىل بەرەدى. ءبىتىم بويىنشا سودىرلار باتىس قولدايتىن اۋعانستان ۇكىمەتىمەن ساياسي تاتۋلىق پەن وق اتۋدى ءبىرجولا توقتاتۋ تۋرالى جەكە كەلىسسوز جۇرگىزەدى.

“​قاتەلىك”

جىلدار بويى اقش كابۋلداعى ۇكىمەت پەن تاليبان اراسىنداعى كەلىسسوزگە اۋعان تارابى جەتەكشى ءھام مۇرىندىق بولسىن دەگەن ساياسات ۇستانىپ كەلدى. بىراق تاليبان مەملەكەت وكىلدەرىن زاڭسىز كورىپ، كەلىسسوزدەن باس تارتا بەرگەن سوڭ ءبىتىم قىلۋ پروتسەسى توقتاپ قالعان.

- سول جىلدارى اقش پەن تاليبان ماسەلەلەرىن اۋەلى ءوزارا تالقىلاۋى ءۇشىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرەتىن پروتسەسس تۋرالى كەلىسىپ الماۋ ارقىلى قاتەلىك جاسادىق، – دەيدى 2009-2015 جىلدارداعى اقش-تىڭ اۋعانستان مەن پاكىستانداعى ارنايى ۋاكىلى ريچارد حولبرۋكتىڭ اعا كەڭەسشىسى بولعان بلانك.

- ءتۇپتىڭ تۇبىندە ىشكى اۋعان كەلىسىمى جاسالۋى كەرەك ەدى. اقش پەن تاليبان اراسىنداعى جانجالدى رەتتەۋ قاجەت بولدى. ول مىندەتتى اۋعانستان ۇكىمەتىنە ارتا سالا المادىق. تاليبان ءبارىبىر كەلىسپەس تە ەدى. ولار اۋعانستان ۇكىمەتى ءبىزدىڭ اسكەردىڭ اتىنان سويلەۋ المايدى دەپ ويلادى، – دەيدى بۇرىنعى ديپلومات.

زالماي حاليلزاد اقش-تىڭ ءبىتىم قىلۋ بويىنشا ارنايى وكىلى بولىپ تاعايىندالعاندا ساياسات وزگەردى. حاليلزاد اۋعان ۇكىمەتىن قاتىستىرماي قاتاردا اقش-تاليبان تىكەلەي كەلىسسوزىن باستادى.

اۋعان ۇكىمەتى ءبىتىم پروتسەسىنەن تىس قالعانىنا قاتتى اشۋلانىپ، قارسىلىق تانىتتى. بىراق ەڭ ماڭىزدى ءبىر جايت – حاليلزاد اقش پەن تاليبان كەلىسىپ جاتسا دا، ىشكى اۋعان كەلىسسوزدەرى باستالمايىنشا جانە وق اتۋ توقتامايىنشا كەلىسىم جۇزەگە اسپايتىنىن مالىمدەدى.

- ءبارى كەلىسىلمەيىنشە، ەشتەڭە شەشىلمەيدى، – دەدى حاليلزاد.

وسال تۇستار

اقش-تاليبان كەلىسسوزىنىڭ 8 راۋندى تامىزدىڭ 12-سىندە اياقتالدى. ەكى جاق تەحنيكالىق دەتالداردى ناقتىلاپ، ىقتيمال كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ مەحانيزمىن جەتىلدىرىپ جاتىر.

كەلىسىمنىڭ جالپىلاما نوبايى تۋرالى امەريكالىق ءباسپاسوز جان-جاقتى حابارلاپ تاستادى. قۇجاتتا بارشا شەتەلدىك اسكەردى ەكى جىل ىشىندە شىعارۋ، ايماقتاردان شەتەل اسكەرى شىعىپ جاتقاندا اتىستى بىردەن توقتاتپاعانمەن شابۋىلدى ازايتۋ، تاليباننىڭ اۋعانستاندى تەررورشى توپتاردىڭ مەكەندەۋىنە جول بەرمەۋى تۋرالى باياندالادى.

وتكەن اپتا حاليلزاد بارىپ-قايتقان نورۆەگيا استاناسى وسلودا ىشكى اۋعان كەلىسسوزدەرىن باستاۋ بويىنشا قىزۋ دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر.

پاكىستان پرەمەر-ءمينيسترى يمران حان مەن اقش-تىڭ اۋعان كەلىسسوزى بويىنشا وكىلى زالماي حاليلزاد (سول جاقتا). يسلاماباد، 1 تامىز 2019 جىل

پاكىستان پرەمەر-ءمينيسترى يمران حان مەن اقش-تىڭ اۋعان كەلىسسوزى بويىنشا وكىلى زالماي حاليلزاد (سول جاقتا). يسلاماباد، 1 تامىز 2019 جىل

 

كەلىسىم نۇسقاسىنا سايكەس ءبىتىم جاسالعاننان باستاپ ءۇش اي ىشىندە تۇتقىنعا تۇسكەن 13 مىڭ تاليبان سودىرىنىڭ بوساتىلۋى ءتيىس بولادى. قۇجاتتا “بىتىمنەن سوڭ قۇرىلاتىن يسلامدىق ۇكىمەت” تۋرالى جازىلعان. بۇل ءسوز رەسپۋبليكالىق باسقارۋ جۇيەسىن تاڭداعان قازىرگى ۇكىمەتتى الاڭ ەتتى. كەلىسىم-شارتتا قىركۇيەكتىڭ 28-ءى وتەدى دەپ بەلگىلەنگەن پرەزيدەنت سايلاۋى تۋرالى ءسوز جوق. كوپتەگەن ەل تۇرعىنى سايلاۋ يا كەيىنگە قالادى، يا مۇلدەم وتپەيدى دەگەنگە بەيىل.

اۋعانستاندا اقش تاليباننىڭ ىڭعايىنا تىم قاتتى جىعىلدى دەگەن قورقىنىش بار. تۇرعىندار ەلدەن تەز شىعۋ ءۇشىن ۆاشينگتون بەيبىتشىلىك بويىنشا ءبىتىمدى ەمەس، كەتۋ تۋرالى كەلىسىم-شارت بەكىتىپ جىبەرە مە دەپ الاڭدايدى.

- بەيبىتشىلىك اپەرمەيتىن بەيبىت كەلىسىم-شارت جاساۋ قاۋپى بار. كوپ جايت اقش-تىڭ قالاي قيمىلدايتىنىنا، اسكەري ىقپالىن قالاي پايدالاناتىنىنا قاراپ تۇر. احۋال اۋعانستاندىق پارتيالاردىڭ، ىشىندە اۋعان ۇكىمەتى دە بار، ىشكى كەلىسسوزدى قالاي جۇرگىزەتىنىنە تاۋەلدى، – دەيدى بلانك.

ۆاشينگتونداعى Atlantic Council ۇيىمىنىڭ اعا زەرتتەۋشىسى دجاۆيد احماد اقش-تىڭ الداعى كەلىسىم-شارتتا بىرنەشە كىناراتتى دۇرىستاۋى كەرەكتىگىن ايتادى.

- ونىڭ ءىشىند اقش-تىڭ ىشكى اۋعان كەلىسىمى بەكىتىلگەن سوڭ بارىپ ەلدەن شىعۋى تۋرالى شارت كىرگەنى ءلازىم، – دەيدى ول.

ساراپشى اقش اسكەرىنىڭ شاعىن ءبىر بولىگى ۇزاق ۋاقىت اۋعانستاندا قالا تۇرماسا، كەلىسىمنىڭ قالاي جۇزەگە اساتىنىنا قاتىستى الاڭ تۋاتىنىن ايتادى.

ول ۆاشينگتون 13 مىڭ تاليبان سودىرىن بوساتقاندا ساقتىق قىلىپ، بوستاندىققا شىققانداردىڭ قايتا ەكسترەميستىك توپتارعا قوسىلىپ كەتپەيتىنىنە كوزى جەتۋى كەرەكتىگىن ايتادى.

- كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋعا ەمەس، قاعاز جۇزىندە بەكىتۋگە كوپ كۇش سالىندى. اقش قول قويۋدى، اۋعانستان ۇكىمەتى قول قويعاننان سوڭ نە بولارىن ويلاپ وتىر، – دەيدى ساراپشى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • قىتاي مەن ءۇندىستان گيمالايدا نە ءۇشىن قاقتىعىسىپ جاتىر؟ 300 سوزبەن تۇسىندىرەمىز

    لاداكح ايماعىنداعى گالۆان اڭعارىندا تۇرعان ۇندىستاندىق اسكەري. 17 ماۋسىم 2020 جىل. 15 ماۋسىمدا ءۇندىستان بيلىگى ەلدىڭ 20 سولداتى شەكارادا قىتاي اسكەريلەرىنىڭ قولىنان قازا تاپقانىن مالىمدەدى. پەكين ءوز تاراپىنان قايتىس بولعاندار جايلى ەش دەرەك ايتپادى. قاقتىعىس قايدا بولدى؟ قاقتىعىس گيمالايدىڭ باتىس جاعىنداعى لاداكح ايماعىنداعى گالۆان اڭعارىندا، قىتاي مەن ءۇندىستان شەكاراسىندا بولعان. اسكەرلەر وق اتپاعان، بىراق تاس لاقتىرىپ، وتكىر زاتتار قولدانعان جانە تاياق جۇمساعان. ەكى ەلدىڭ اسكەرى مامىردان بەرى وسى ماڭعا ورنالاسىپ، ارا-تۇرا جانجالداسىپ تۇرادى. قىتاي ءۇندىستاننىڭ ءبىراز اۋماعىن وزىنە العىسى كەلەدى. ال دەلي پەكين ۇندىستانعا تيەسىلى جەردى زاڭسىز ۇستاپ وتىر دەپ ايىپتايدى. ەكى ەل ءۇندىستاننىڭ سولتۇستىگىندە، قىتايدىڭ اقساي چين شوقىسىنداعى تاۋلى جەردى بولىسە الماي كەلەدى. داۋلى ايماق 4250 مەتر بيىكتە جاتىر

  • 2003 جىلى SARS قالاي تىيىلدى؟ 2020 جىلى COVID-19 نەگە ىرىق بەرمەي تۇر؟

    2003 جىلى قاۋىپتى كوروناۆيرۋس جۇققان ءار ونىنشى ادام قايتىس بولدى. قىتايدا باستالعان بۇل دەرت بىرنەشە ەلگە تارادى. سەگىز ايدان سوڭ ۆيرۋستى توقتاتۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ازاتتىق الەمدەگى جەتەكشى ۆيرۋسولوگتاردىڭ بىرىنەن سول كەزدە بۇل كەسەلدى تىيۋعا نە كومەكتەستى جانە 2020 جىلى جاڭا كوروناۆيرۋستىڭ دۇنيەجۇزىنە تاراۋىنا نە سەبەپ بولدى دەپ سۇرادى. قىتايدىڭ ۋحان قالاسىندا ەسىنەن تانىپ قۇلاعان ادامنىڭ قاسىندا تۇرعان دارىگەرلەر. ناۋقاس اتيپيالىق پنەۆمونيا (SARS دەگەن اتاۋمەن بەلگىلى) جۇقتىرعان بولۋى مۇمكىن. بۇل سۋرەت 2003 جىلى ءساۋىردىڭ 29-ى كۇنى تۇسىرىلگەن. ول كەزدە الەم 21 عاسىرداعى العاشقى پاندەمياعا اينالا جازداۋعا شاق قالعان ۆيرۋسقا جولىققان ەدى. SARS اتتى جاڭا جۇمباق كوروناۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ ون پايىزعا جۋىعى قايتىس بولدى. ناۋقاستاردىڭ كوبى دەم جەتپەي قينالىپ، وكپەسى سۇيىققا تولىپ قايتىس

  • ءۇستىرت ماۋگليى جانە تاعدىرى

    1957 جىلى تىكۇشاقپەن شىققان ءبىر توپ گەولوگتار ءۇستىرت جازىعىندا (تۇركىمەنستان مەن قاراقالپاقستاننىڭ شەكاراسىنداعى سارىقامىس كولىنىڭ جانىندا) قاسقىر اتۋمەن اينالىسقان. گەولوگتار قاسقىرلاردى ىزىنەن قۋىپ كەلە جاتىپ ولاردىڭ اراسىندا شامامەن بەس جاسار قالىسپاي جۇگىرگەن بالانى كورىپ تاڭ قالادى. بالا قاسقىرلارمەن بىرگە اسپاننان تونگەن جاۋدان قاشۋعا تىرىسىپ كەلەدى. ولار بارلىق قاسقىرلاردى اتىپ، بالانى قۇتقارۋدى ۇيعارادى. تىكۇشاقتى جەرگە قوندىرىپ بالانى ۇستاۋعا ارەكەتتەنەدى. الايدا بۇل ويلاعانداي وڭايعا سوقپادى. بالا قاسقىردىڭ بولتىرىگى قۇساپ ادامدارعا قاراي تىستەنىپ ايبات كورسەتكەن. دەگەنمەن گەولوگتار ونى قولعا ءتۇسىرىپ ، دارىگەردىڭ قاراۋىنا تاپسىرادى. بالانىڭ قاسقىر ۇيىرىنە قالاي تۇسكەنىن جانە اتا-اناسى كىم ەكەنى بەيمالىم. اۋرۋحانادا وعان وليگوفرەنيا دياگنوزى قويىلىپ، تاشاۋزداعى پسيحياتريالىق اۋرۋحاناعا ورنالاستىرىلعان. ونىڭ ومىرىندە ادام قاتارىنا قوسىلۋدىڭ قيىن جانە قايعىلى كەزەڭى باستالادى.

  • اقش بارلاۋ قىزمەتى: قىتاي كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ شىنايى تارالۋ اۋقىمىن جاسىردى

    02 ءساۋىر، 2020 ماسكا تاققان ادام. قىتاي، ۋحان قالاسى، 31 ناۋرىز 2020 جىل. قىتاي بيلىگى كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن كوز جۇمعاندار مەن ۆيرۋس جۇقتىرعاندار تۋرالى رەسمي دەرەكتى بۇرمالاعان. Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، اق ۇيگە قۇپيا بايانداماسىن تانىستىرعان امەريكا بارلاۋ قىزمەتى وسىنداي قورىتىندىعا كەلگەن. Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ دەرەككوزى بايانداما تۋرالى قوسىمشا اقپارات بەرمەگەن. قىتاي بيلىگى ۋحان قالاسىندا جەلتوقسان ايىندا تاراعان ۆيرۋستان 3300 ادام كوز جۇمدى، 82 مىڭنان استام ادامعا ۆيرۋس جۇقتى دەپ مالىمدەگەن ەدى. اقش-تا 200 مىڭنان استام ادامعا ۆيرۋس جۇققان، ءتورت مىڭنان استام ادام قايتىس بولعان. “قىتاي اشىق بولعاندا جاعداي الدەقايدا جاقسىراق بولار ما ەدى. قىتايدا ۆيرۋس پايدا بولعانى تۋرالى اقپارات الەمگە تارالعانعا دەيىن ەپيدەميا ءبىر اي بۇرىن باستالعان بولۋى مۇمكىن” دەدى سارسەنبى كۇنى اقش

  • قىتاي كوروناۆيرۋستى شىنىمەن جەڭدى مە؟

    ەندي حەيل بەيجىڭ مەتروسىنا جۇرگەن تۇرعىندار. 10 ناۋرىز 2020 جىل. قىتايدا كوروناۆيرۋسقا قارسى ءۇش ايعا سوزىلعان كۇرەستىڭ العاشقى ناتيجەسى ناۋرىزدىڭ 18-ءى كۇنى بايقالدى. وسى كۇنى ەلدىڭ ىشىندە ۆيرۋس جۇقتىرعان ادام تىركەلمەدى. قىتايدىڭ ۆيرۋستى توقتاتۋ ءۇشىن جاساعان شارالارى شىنىمەن ءتيىمدى بولدى ما؟ «ايداھاردىڭ باقىلاۋى» نەمەسە «ماو ستيلىندەگى الەۋمەتتىك باقىلاۋ». قىتاي شەنەۋنىكتەرى ەلدىڭ ورتالىق بولىگىندە ەنگىزگەن، كوروناۆيرۋستىڭ تاراۋىن توقتاتۋ ءۇشىن جاساعان شارالارى حالىق اراسىندا وسىنداي اتاۋعا يە بولدى. قىتاي بيلىگى كوروناۆيرۋس پەن ونىڭ سالدارىنان تۋىندايتىن COVID-19 اۋرۋىنىڭ قاۋپىن تۇسىنگەن بويدا جۇزدەگەن ميلليون ادامدى كارانتينگە جاۋىپ، باقىلاۋعا الدى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەن قىتاي ەپيدەميولوگتارى ميسسياسىنىڭ دەرەگىنشە، ەلدە «اۋرۋدى توقتاتۋ ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەڭ قاتال ءارى جەدەل شارالار جۇزەگە اسقان». مۇنداي شارالاردى جۇزەگە

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: