|  |  |  | 

Жаһан жаңалықтары Көз қарас Саясат

ДАУДЫҢ БАСЫ ДАЕШ-тен 2

70327466_1471245599705689_3399530687106121728_n

Eldes Orda

Естеріңізде болса өткен жылдың қазан айында аталмыш тақырып аясында алғашқы постымды жариялаған едім. Одан бері бір жылдың көлемінде аймақтық стратегиялық саясатта көп өзгерістер түбегейлі орын алып жатыр…

Сирия аумағындағы ДАЕШ-тің негізгі қарулы күштері дәл бүгінгі уақытта Ауғаныстан аймағына топталып болып қалды десек те болады. Сириядағы ДАЕШ күші соңғы кездері әлсіреді де, негізгі қарулы топтар Орталық Азияны бетке алып Ауған топырағына ағылып кете барды. ДАЕШ-тің Сирия аумағындағы осы бір өлара әлсіз тұсын жіті бақылап отырған Қазақстан “Жусан” жобасын ұйымдастыра қойды да өңірдегі қандастарымызды елге әкеліп алды. Бірақ, мынаны анық білуіміз керек, өңірдегі саяси ойын бұнымен біткен жоқ, өңірдегі саяси ойын енді басталуы бек мүмкін…

2017′ден бері Сирия аумағынан және әлемнің басқа да аймақтарынан Ауған топырағына топталған ДАЕШ күштерінің ұзын саны он мың деп болжануда. Олар Ауғаныстандағы жергілікті діни күштермен бірігу процсессін өткізіп жатыр. Ауғаныстан аймағы Сириядай емес таулы, күрделі этникалық топтарға толы аймақ. Шабуылға қолайсыз, қорғануға ыңғайлы, ықтасын аймақ. 70752307_1471245649705684_3519295665471488000_n

Ауғаныстанға топталып жатқан ДАЕШ күштері нақты нені көздеуі мүмкін? Бұны олардың алдағы саяси белсенді әрекетінен тұспалдауға болады… Өз басым мынадай үш түрлі болжау айтамын:

Біріншісі, ДАЕШ-тің негізгі көздейтін аймағы- қытайдың шыңжаң регионы. Өйткені, Ауған аумағына жиналған негізгі саяси күштер Шыңжаң аймағымен көбірек ілік-шатыс болуға тырысуда. Аймақтағы жергілікті халықтың қытай саясатына деген ішкі қынжылы сыртқы күштердің де басты нысаны мен назарына ілігуде. Осы орайда ішкі-сыртқы күштердің белсенді қимылдауымен өңірдегі саяси тәртіпті бұзып, қытайға ашық күрес жариялау. Сонымен қатар қытайдың “керуен жолына” қарауыл қойып, жібек керуендерін тонау яғни қытайдың миллиярдтаған қаржы салған “бір жол бір белдеу” жобасының жолын тосып, қарақшылық істеу. Ол үшін Ауған мен тұтас Орталық Азияда діни фанаттар белсенді қарекетке көшуі тиіс. 70714529_1471245673039015_301947466608017408_n

Екіншісі, Орталық Азия басты нысан болуы бек мүмкін. Белді әлемдік державалар ДАЕШ арқылы Орталық Азияны қауіпті аймақтарға айналдырып, сол қауіпті сейілту сылтауымен Орталық Азияда жаңа шекара, жаңа жүйе орнатуға ұрынуы мүмкін. Бұл Ақш, Қытай және Ресейдің аймақтағы мүдделер қатынасы мен қақтығысына байланысты. Сирияға барған қытайлық ДАЕШ күштерінің 95%-ы қытай-тайланд шекарасы арқылы өткенін ескерсек, Ауғандағы ДАЕШ күштерінің Орталық Азияны нысан етуі әуелде қытайдың мүддесіне жағады. Өйткені, дәл қазіргі сәтте ДАЕШ әскери қарулы күшеріне бетпе-бет төтеп беретін әскери қорғаныс Орталық Азия елдерінде әлі жасақталып болған жоқ. Кешегі Арыс оқиғасы соның жүз бір мысалы және анық көрінісі… Бұндай дайындықсыз жүру қытаймен қауіпсіздік саласы бойынша диалогқа баруға мәжбүрлейді, яғни біз өңірдің қауіпсіздігі үшін қытайдың әскери күшіне сүйенуіміз мүмкін. Қытай біріншіден “сауда керуендерінің” амандығы үшін, екіншіден орталық азияның қауіпсіздігі үшін қорғаныс күштерін, әскери базасын әкелуі мүмкін. Бірақ бұл бірінші кезекте Ресей мен Ақш-қа ұнамайды. Ақш пен Ресей жеке-жеке саяси проектілер жобалап, қытай мен ДАЕШ күштерінің Ауған аумағынан тыс өңірде қимылдауын бірде тежеп, бірде қолпаштап отыруы мүмкін. Бұның нәтижесі Орталық Азияда жаңа саяси күштердің белсенді позициясын қалыптауы мүмкін яғни билікке Ресейшіл күштер, Батысшыл (Ақш да бар) күштер, Қытайшыл күштер және Исламист күштер белсенді араласып саяси күрес астыртын жүруі мүмкін. Осындай уақытта белгісізден пайда болған саяси “тұлғалар” көп бой көрсетуі ықтимал. Ақш-Қытай арасындағы сауда қатынасының нашарлауы және қытайдың теңіз аймақтардағы сауда жолының тарылуы, Ақш-тың қытайды теңіз айлағы арқылы посттармен қоршауы қытайдың теңіз аймағындағы экономикалық күшінің Орталық Азияға қарай сырғытуға басты себеп болуда. Сондықтан Орталық Азия елдері қаласақ та, қаламасақ та қытай экономикасымен әбігер боламыз. Егер, Ауған аумағындағы ДАЕШ күштері Орталық Азияны көздесе ол қытайдың оң жамбасына келді дей бер. Онда қытай-тайланд шекарасы арқылы Сирияға кетіп әбден ысылған қарулы күштер Ауған жерінде қытайдың көктен тілеген орайын дерден тауып берген болады. 70600720_1471245626372353_6117143206103613440_n

Үшіншісі, ДАЕШ қарулы күштері Ауған жерінің өзінде қарекет етуі мүмкін. Яғни Ауған елін “екінші сирияға” айналдырып аймақтағы державалардың саяси тепе-теңдігін дағдарысқа ұшырату ықтимал. Бұл әуелі қытайға сосын Орталық Азия мен ресейге тиімсіз. Қытай Ауғандағы ДАЕШ-тің өзіне ықпал етуін тосу үшін шыңжаң аймағын одан ары жіті бақылауға ала береді. Қауіпсіздік қорғаныстары одан ары арттырылады. Бұның соңы шыңжаң регионын “қытайдағы ауғаныстанға” айналдырып жіберуі мүмкін. Бірақ, бұның тағы бір ұшы шыңжаң регионындағы қытайдың демографиялық санын (өсімін) азайтып жіберуі де мүмкін. Ішкі қытайдан қарулы күштер шыңжаң регионына мыңдап келгенімен, шыңжаң регионын тастап ішкі қытайға ағылған жергілікті қытайлықтардың саны жүз мыңдап көбеюі мүмкін.

Қош, не керек! Үш болжамның үшеуі де Орталық Азия елдеріне тиімсіз. Мейлі қандай болжау тұспалдасақ та соңында көбірек зардап шегетіні Орталық Азия елдері болмақ. Енді, қайтпек керек? Біріншіден, қытайды және шыңжаң аймағын жіті зерттеуге алуымыз керек. Аймақтардағы стратегиялы зерттеулерде жаңа көзқарас, жаңа таным ортануымыз керек. Пікір мен таным қалыптауда кәсіби мамандардың аналитикасына көбірек жүгінуіміз керек. Екіншіден, Ауған аймағын жіті қадағалауға алуымыз тиіс. Бұл аймақтардағы діни, мәдени һам саяси жаңалықтарды апталап сарапқа салуымыз тиіс. Ордұ, Поштун және Парсы тілдерін жақсы меңгерген кәсіби мамандарды жарыққа шығаруымыз керек. Ауғандағы соңғы жаңалықтарды жылдам сараптап отыруымыз керек. Үшіншіден, Орталық Азия елдерінің ортақ әскери қорғаныс күштерін ұйымдастыруымыз керек. Орталық Азия елдерінің ортақ армиясы құрылса тіптен құба құп болмақ. Бұл ДАЕШ қарулы күштерінің Орталық Азияға қауіп төндіруін тосады, келесі бір жағы қытай әскери күшіне сұраныс болмайды.

Осындай өлара кезеңде Қазақ билігіне мемлекетшіл тұлғалардың көбірек келгені дұрыс.

kerey.kz

Related Articles

  • Азия соқпағы қайда апарады?

    Қуанышбек ҚАРИ Солдан оңға қарай: Әзербайжан президенті Илхам Әлиев, Ресей президенті Владимир Путин, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев және Филиппин президенті Родриго Дутерте. Валдай пікірталас клубы, Сочи, Ресей, 3 қазан 2019 жыл. Ақорда сайтындағы сурет. Қазақстан президентінің Сочиде айтқан Ресейдің Орталық Азиядағы орны туралы пікірін елдегі ресми баспасөз жарияламады. Сарапшылардың кейбірі Тоқаевтың айтқандарын Қытайға сапардан кейінгі ақталу ретінде бағаласа, кейбірі дипломатиялық ілтипатпен байланыстырады. Өткен аптада Ресейдің Сочи қаласында халықаралық “Валдай” пікірталас клубында сөйлеген сөзінде Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Ресейді “ұлы мемлекет” деп атады. Қазақстан басшысы Орталық Азияның Ресей империясының бір “бөлігі” болғанын айтып, қазір де Мәскеудің Орталық Азияда “жетекші орынға ие болуы керектігіне” тоқталды. Алайда оның Ресей туралы пікірі Қазақстандағы ресми

  • Ныгматуллинге хат

    Құрметті Нұрлан Зайруллаұлы! Түрік парламентінің спикері М.Шентоп мырза біздің елге келіп кеткеннен кейін біраз мәселенің әлі күнге дейін басы ашылмай қалып отыр. Қазірге дейін нұршылар мен гүленшілер сектасы туралы аз жазылған жоқ. Феткуллах Гүленнің жұмысына сараптама жасап қарасақ, оның жамағатындағы капиталдың жалпы көлемі 50 млрд доллардан асып кетеді екен. Бұл ақшаның бәрін олар заңды жолмен тауып отырған жоқ. «Нұршылардың» есірткі тасымалы мен қару- жарақ саудасы сияқты табысы көп кәсіпке де қатысы болуы мүмкін. Түрік баспасөзі осыған дейін олардың Түркиядағы бар капиталдың 30 пайызына («ислам капиталы») дейін иелік етіп отырғанын талай рет жазды. Мемлекет тарапынан қысым көргеннен кейін нұршылар астыртын әрекетке көшіп, спецслужбаға ұқсайтын арнаулы қызметті де құрыпты. Олар түркітілдес халықтар

  • Терроршыл Челахтың қайталанбауына кім кепіл?!

    2019 жылдың 8-21 қыркүйегінің аралығында, ресейлік Екатеринбург қаласында әуесқой бокстан кезекті әлем біріншілігі өтті. Мен осы жаһандық додаға журналис ретінде аккредитацияланған едім. Алты медаль жеңіп алған қазақ құрама командасы тағы да жер жүзіндегі жұдырықтасудың көшбасшысы екендігін дәлелдеді. Сатқын қазы-билердің зымияндығы болмаған жағдайда, Свердловск аймағы шаршы алаңындағы былғары қолғап шеберлеріміздің жетістіктері одан әрі ұлғая түсер еді. Дегенмен, 81 келіге дейін салмақ дәрежесіндегі жаңа әлем жеңімпазы, соққылары жойқын маңғыстаулық Бекзат Нұрдәулетовтың қарқынды өрлеуіне ешкім тұсау сала алмады. Әр қарсыласын есеңгіретіп жіберді жас чемпионымыз! Тіпті, аты аңызға айналған кубалық Олимпия жеңімпазы Хулио Ла Крустың өзі біздің боксшыдан ойсырата ұтылды. Бір қызығы, ширек финалындағы жеңісінен кейін Ла Крустың қолтаңбасын алдым және ақтық сындағы жеңісінен

  • Сібір жұрты немесе КӨШІМ хандығы құлағаннан кейін Батыс Сібір аймағында өзгеріске ұшыраған жер-сулардың байырғы атаулары.

    Шарлақ уезіндегі ел, жер, су атауларының шығу төркіні Қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Уәлиханов және Ақжар ауданының жері Совет үкіметі орнаған алғашқы жиырмасыншы жылдары Ақмола губерниясына қарасты Орехов ауданының негізінде құрылған Шарлақ уезінің қарамағына қарады. Оның құрамында он бес болыстық әкімшілік болды. Осы он бес болыстың ішінде Алабота, Қойтас, Қорған (кейіннен Қара Ой болысы атанды), Қызылағаш, Керей, Теке, Қарауыл (бұрынғы Николаев болысы) болыстарының негізгі бөлігі қазақтар болғандықтан көшпелі болыстар атанған еді. Бұл болыстар қазіргі көршілес Уәлиханов және Ақжар аудандарының аумағы. Қалғандары: Добровольская, Дробышев, Котельниково, Орехово, Покров, Русская Поляна, Степанов, Черноусов болыстары Омбы облысына берілді. Бұланбай ауылының тумасы Зейнолла Оспанұлын ауыл балалары «Зәкен әтәй» деп атайтын едік. Ел мен жердің тарихын, осыған

  • Әкежан Қажыгелдин: “Назарбаев менен кешірім сұрады

    Қасым АМАНЖОЛ Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі Әкежан Қажыгелдин (оң жақта) және журналист Қасым Аманжол. Скайп-сұхбат. 6 қыркүйек 2019 жыл. 1994-1997 жылдары Қазақстан премьер-министрі болып, 1998 жылы елден кеткен Әкежан Қажыгелдин Азаттыққа берген сұхбатында шетелде бірнеше рет Қазақстанның экс-президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен кездескенін айтты. 6 қыркүйекте Алматыда «Ақиқат» жалпыұлттық социал-демократиялық партиясының 15-съезінде партия басшыcы Ермұрат Бапиға ЖСДП мүшелері сенімсіздік білдіріп, ақырында Бапи төрағалықтан кетіп, партиядан да шығарылды. Жиында кейбір партия мүшелері Бапидың биыл көктемде бір топ белсендімен Парижге барып, Қазақстанның бұрынғы премьері Әкежан Қажыгелдинмен партия рұқсатынсыз кездескенін айыптады. Бапидің орнына Асхат Рақымжанов партия жетекшісі болып сайланды. Дәл осы күні Нұр-Сұлтанда президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен Ұлттық сенім кеңесінің алғашқы жиыны өтті. Бұл кеңесті Тоқаев халық пен

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: