|  | 

Tarih

Huañ PU äskeri mektebinen bilim alğan Şığıs Türkistandıq qazaqtar

21616289_934379660058955_147339601436112667_n

Eldes Orda

20-şı ğasır basında dünie jüzinde tört ülken äskeri oqu ornı bolsa, sonıñ biri- Huañ PU äskeri mektebi (黄埔军校) dep jazadı qıtay jazuşıları. Şınımen de bwl äskeri mekteptiñ däuirlik röli eresen zor bolğan. Bügingi qıtay memleketiniñ qalıptasuına tikeley tarixi ıqpal jasağan üzdik oqu ornı. Mingo ükimetiniñ prezidenti Jañ QAYŞI (蒋介石) öziniñ sayasattağı ömirin osı äskeri oqu ornında orınbasar meñgeruşi boludan bastağan. Tipti, kömenes qıtaydıñ prem'er ministri Ju IÑLAY (周恩来) da sayasattağı ğwmırın osı oqu ornında sayasi meñgeruşi boludan qalıptastıra bastağan-tın. Huañ PU äskeri mektebi qıtaydıñ tayau zamanğı üş ükimetine äskeri, sayasi twlğalardı, qağılez SAYASATTANUşılar men ataqtı TIÑŞILARdı da jetistirip bergen oqu ordası. Bir qızıq jäyit, osı äskeri oqu ornınan bilim alğan QAZAQtardı bile bermeymiz. Huañ PU äskeri oqu ornı qwrılğannan beri odan wzın sanı onğa juıq QAZAQ oquşıları ärtürli salada bilim alğan. Kerek deseñiz, birikken koalecsiya ükimeti kezinde Qaduan Hanım bastağan QAZAQ depudattarı Mingo (民国) astanası Nänkiiñde (南京) Huañ PU äskeri mektebinen bilim alıp jatqan Şığıs Türkistandıq soñğı qazaq oquşılarımen kezdesken degen derek bar. 21616195_934379666725621_156967519312442857_n
Biz Istanbwldan, Qazan men Bwqaradan bilim alğan Şığıs Türkistandıq qazaqtardıñ deregin bilemiz. Bertingi jıldarda Zaysan, Almatı jäne Taşkennen ärtürli mamandıq salasında oqığan Şığıs Türkistandıq Qazaqtardı derekterden qarap bilemiz, al nege Nänkiñ men Guañ JUda Huañ PU äskeri mektebinde bilim alğan QAZAQtar turalı bile bermeymiz? Bwnıñ sebebi meniñşe mınada:
Birinşiden, bwğan deyin fb jazbamda jazğamın Çin Türkistanşıldar men Şarqi Türkistanşıldardıñ ayqası turalı. İşki qıtayda bilim aluşınıñ köbi Çin Türkistanşıl boldı, Sovet odağınıñ küşimen Kömenestermen ımırağa kelgen Şarqi Türkistanşılar olardı Şıñjañnan “alastay” bastadı. Şıñjañğa oralğan olardı türli jaqtan qaqpayladı. Olarğa sayasi twnşıqtıru jasadı. Olar sayasi, ruxani, tarixi jaqtan adam nanğısız soqqığa wşıradı. Al, Şarqi Türkistanşıldardıñ ziyalıları birmezgil kömenestermen sayasi ımırada bolğandıqtan tarixi, mädeni, twlğalıq jazbalardı tek öz müddelerine beyimdep jazıp-sızıp, olar turalı şınayı tanımdıq aqparattıq mälimet jazılmadı. 21558727_934379730058948_5792459101663636116_n
SOSIN, işki qıtaydan bilim alğan Çin Türkistanşıl QAZAQ oquşıları köbinde OSPAN Batır jağında boldı, sosın da keybiri atılıp ketti. 1983- jıldarı Gomindañnıñ (国民党) Biñtuan (兵团) därejeli äskeri kadrları aqtalsa da QAZAQtar aqtalmadı. Olar turalı mağlwmattı ğılmi aynalımğa endiru ülken sayasi qatelikke äkeletin bolğan soñ eş aytılmay qalıp kete berdi.
Tağı bir sebep, Şıñ DUBAN ükimetiniñ aldı artındağı Şıñjañ qazaqtarınıñ mädeni, ağartu tarixı ökinişke oray tolıq aşılmadı. Keyingi jazuşılar ÜŞ AYMAQŞILDIQ şeñberden şıqpadı, al odan soñğılar Kömenestik ideyalogiyalıq qwrıqtan alıstay almadı.
Jwrttıñ nazarında bolsa eken dep jazıp otırmız, artıq-kemi bolsa ayıp etpeñizder!

Related Articles

  • AYYA SOFIYA NEGE MWRAJAYĞA AYLANDIRILDI?!?

    Ayya Sofiya aylanasındağı dauğa nükteni qoyu üşin onıñ 1934 jılı nelikten mwrajayğa aylandırılğanın bilmek läzim. Bügingi ahualmen ötkenge bağa beruge bolmaydı, sol uaqıttıñ şındığın bilu şart. Osman patşalığı 1-şi düniejüzilik soğısta jeñilgen soñ 30 qazan 1918 j. ataqtı “Mondros şartına” qol qoydı, bwl şart boyınşa Osman patşalığı jeñimpaz elderdiñ jeñisin moyındap, el biligin solarğa tapsırıp, is jüzinde ıdırap ketti. Osman patşalığı jeñimpaz eldermen Franciyanıñ astanası Parij mañındağı Sevr (Sevres) qalaşığında 10 tamız 1920 j. soñğı şartqa qol qoydı. “Sevr şartı” dep atalğan osı halıqaralıq qwjatqa jeñimpaz elder retinde: Britaniya imperiyası, Franciya, Italiya, Greciya, Japoniya, Armeniya, Bel'giya, Pol'şa, Portugalya, Hijaz patşalığı, Rumıniya, Serbiya, Çehiya, Horvatiya qol qoyıptı, jeñiliske wşırağan Osman patşalığı

  • Kenesarı Han men balası Sızdıq Swltan turalı derek Osman mwrağatınan

    Kenesarı Han men balası Sızdıq Swltan turalı derek Osman mwrağatınan kezdesui bek mümkin. Bwğan eşqanday da şübäñiz bolmasın. Birinşi sügiret, Osman elinde jarıq körgen “Basirat” (basîret) attı gazet. Ekinşi jäne üşinşi sügiret, Osman memleketinde jarıq körgen “Uaqıt” attı gazet. Törtinşi sügiret, Osman swltanı Äbdüläzizdiñ Qaşqariyağa kömekke jibergen äskeri qaru-jaraq, oq-därisinen bir parşa körinis. Kenesarı men Sızdıq Swltan turalı Osman derekteri şını kerek äli tolıq zerttelgen joq. Han Kenesarınıñ wlt-azattıq köterilisin Qazaqstan aymaqtarımen şektep bölip qarau eñ ülken qatelik sanaladı. Han Kene men Şığıs Türkistandağı qazaq, wyğır, dwñğan köterilisteri arasındağı sayasi, äskeri qatınastar turalı derek te qıtay mwrağatında kömuli jatır. Onda Şäueşek, Qwlja jäne Ürimji qalalarındağı qazaqtardıñ Han Kenemen jäne keyingi

  • AHAÑ men JAHAÑ SALĞAN AZATTIQ JOLI

     «Qazaq» gazetine –107 jıl JWMAT ÄNESWLI                                                                                                                       TARIHI POVEST'                                                                                       

  • Şarqi Türkistan Respubilikasınıñ tarqauı turalı

    1944- jıldıñ qaraşa ayında Qwlja qalasında qwrılğan Şarqi Türkistan respubilikası 1946- jılğa kelgende ükimettiñ resmi türde tarağanın jäne bwdan bılay Şıñjañ ölkesimen birikken koaliciyalı ükimet qwrmaq nietin bildire otırıp, uaqıtşa ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistanda” arnayı maqala jariyalağan-dı. Nebäri bir jarım jıl ömir sürgen Qwljadağı Şarqi Türkistan ükimeti, 1946- şı jılğa kelgende resmi toqtadı. 1944- jıldıñ qaraşa ayında uaqıtşa ükimet jariya etilgen soñ, ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistan” dep ataldı. Gazet wyğır, qazaq, orıs, moñğol jäne qıtay tilinde jarıq kördi. Gazettiñ qazaqşa böliminde Bwqara TIŞQANBAEV, Qwrmanalı OSPANWLI basşılıq etti jäne gazettiñ redakciya qwramında Äuesqan NARINBAYWLI, Rahmetolla ÄPŞEWLI, Qwrmanbay TOLIBAYWLI, Äbdibek, Aladiyar, Asanbay, Sırayıl, Qali qatarlı kisiler redaktor, audarmaşı,

  • Angliyanıñ Joñğariya qazaqtarına ozıq soğıs qaruların beruge talpınuı

    Qaşqardağı Angliya konsulı  Angliyanıñ Qaşqariyadağı konsul' qızmeti 1881- jıldan keyin bastau aladı. Angliyanıñ tüpki maqsatı Cin imperiyasınıñ soltüstik-batıs aymağı men Türkistan (ortalıq aziya) dalasına öz ıqpalın jürgizu edi. Biraq, bwl twsta patşalıq reseydiñ de aymaqtağı sayasi ıqpal küşin eskermeu mümkin emes edi. Patşalıq reseydiñ äu bastağı maqsatı Türkistan aymağın endey ötip Ündistan arqılı telegey teñiz jolına şığu edi. Biraq, Türkistan dalasındağı Türki handıqtarı (Qazaq, tb) bwl maqsattı jüz jıldap keşiktirip jattı. Resey endi Türkistan dalasın qiır şığıstan aynalıp ötip Qaşqariya arqılı Ündistanğa wlasudı közdedi. Biraq, ol twsta Qaşqariya mülde jabıq älem edi. Deytwrğanmen de jabıq älemniñ tüstik qaptalınan Angliya imperiyası da kelip ülgirdi. Sosın ne kerek, bwl aymaq Resen-Angliya imperiyasınıñ

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: