|  | 

Sayasat

Aziya soqpağı qayda aparadı?


Soldan oñğa qaray: Äzerbayjan prezidenti Ilham Äliev, Resey prezidenti Vladimir Putin, Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev jäne Filippin prezidenti Rodrigo Duterte. Valday pikirtalas klubı, Soçi, Resey, 3 qazan 2019 jıl. Aqorda saytındağı suret.

Soldan oñğa qaray: Äzerbayjan prezidenti Ilham Äliev, Resey prezidenti Vladimir Putin, Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev jäne Filippin prezidenti Rodrigo Duterte. Valday pikirtalas klubı, Soçi, Resey, 3 qazan 2019 jıl. Aqorda saytındağı suret.

Qazaqstan prezidentiniñ Soçide aytqan Reseydiñ Ortalıq Aziyadağı ornı turalı pikirin eldegi resmi baspasöz jariyalamadı. Sarapşılardıñ keybiri Toqaevtıñ aytqandarın Qıtayğa sapardan keyingi aqtalu retinde bağalasa, keybiri diplomatiyalıq iltipatpen baylanıstıradı.

Ötken aptada Reseydiñ Soçi qalasında halıqaralıq “Valday” pikirtalas klubında söylegen sözinde Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev Reseydi “wlı memleket” dep atadı. Qazaqstan basşısı Ortalıq Aziyanıñ Resey imperiyasınıñ bir “böligi” bolğanın aytıp, qazir de Mäskeudiñ Ortalıq Aziyada “jetekşi orınğa ie boluı kerektigine” toqtaldı. Alayda onıñ Resey turalı pikiri Qazaqstandağı resmi baspasözde de, prezidenttiñ resmi saytında da jariyalanğan joq. Tek “Egemen Qazaqstan” gazeti prezidenttiñ “Reseydiñ älem aldındağı aytulı şeşimder qabıldau kezindegi müddesi men ıqpalında V.Putinniñ eñbegi zor ekenin” atağanın habarladı.

Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev (sol jaqta) pen Resey prezidenti Vladimir Putin. Soçi, Resey, 3 qazan 2019 jıl.

Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev (sol jaqta) pen Resey prezidenti Vladimir Putin. Soçi, Resey, 3 qazan 2019 jıl.

Atalğan jiınnıñ soñğı künindegi plenarlıq otırısqa Reseydiñ özin qosqanda bes eldiñ basşısı qatıstı. Onda Iordaniya koroli, Resey, Äzerbayjan, Qazaqstan jäne Filippin prezidentteri Aziyada qalıptasqan ahualğa baylanıstı pikirlerin bildirdi. Bwl jolğı jiın “Şığıs şapağı jäne älemdik sayasi qwrılım” taqırıbında ötti.

RESEYDİ DÄRİPTEUGE WLASQAN QITAY MÄTELİ

Prezident Toqaevtıñ aytuınşa, Qıtaydıñ “Bir beldeu – bir jol” jobasımen tığız baylanıstağı Qazaqstannıñ “Nwrlı jol” infraqwrılımdıq jobası Euraziya ekonomikalıq keñistiginiñ bir böligi bolıp keledi. Qazaqstan basşısı eki elmen de qatınastıñ negizinen osı bağıtta damıp kele jatqanın körsetuge tırıstı. Qwramına Qıtay da, Resey de müşe bolıp otırğan Şanhay ıntımaqtastıq wyımın Toqaev ıntımaqtastıqtıñ sätti ülgisi retinde atadı.

Kezinde Sovet odağınıñ Pekindegi elşiliginde bes jıl hatşılıq qızmette bolğan Toqaev bwğan qosa qayşılıqtı jaylarğa toqtalıp, Aziyanıñ Qıtayda aytılatınday “bir körpeniñ astında jatıp, türli tüs köretinin” aytıp ötti. Qazaqstan basşısı klimattıñ özgeruine meñzep, ğalamdıq jılınu “mwzdıqtardıñ eruin, şöleytter men topıraqtıñ qwnarsızdanuın jıldamdatıp jiberedi” dedi. Alayda Toqaev pikirtalas kezinde klimattıñ özgerui turalı mäsele eski jır ekenin de aytıp, replika bildiredi.

- Aziyadağı qaqtığıstar su közderin ädil bölu, taza auız su közderin baqılauğa qaray oyısuı mümkin. Bwl Ortalıq Aziya aymağındağı twraqsızdıq tudıruı ıqtimal mäseleniñ biri ekeni belgili, – dedi Toqaev.

Qazaqstan prezidenti jalpı Aziyanıñ qauipsizdiginde Ortalıq Aziya mañızdı faktorğa aynalğanın aytıp, onı şeşudegi Reseydiñ ornına nazar audartuğa tırıstı.

- Osı aymaqta älemdegi jetekşi memleketterdiñ müddesi toğısıp jatqanın jaqsı bilesizder. Men bwl aymaqta Resey jetekşi rol' oynauğa tiisti dep oylaymın. Öytkeni tarihi jağınan alıp qarağanda, Ortalıq Aziya Resey imperiyasınıñ bir böligi boldı. Sondıqtan sayasatta bolsın, ekonomikada bolsın, osı aymaqtağı Reseydiñ wzaq merzimdi qwzırı tolıqtay tabiği jayt, – deydi ol. Toqaev halıqaralıq “Valday” pikirtalas klubındağı söziniñ soñında tağı da Mäskeuge köpşik tastaydı.

- Meniñ payımdauımşa, Resey – wlı memleket. Qazirgi älemde bir de bir ğalamdıq bolsın, aymaqtıq bolsın, problemalar Reseydiñ konstruktivti türde qatısuınsız şeşilmeytinin eşkim de joqqa şığara almaydı, – degen Qazaqstan prezidenti mwnı reseylik äriptesi Vladimir Putinniñ “absolyutti negizgi eñbegimen” baylanıstıradı.

Toqaev “Valday” klubındağı pikirtalas kezinde Qazaqstannıñ bir mezgilde Qıtay men Reseydiñ jobalarına qatar qatısuı turalı swraqqa da jauap bergen. Qazaqstan basşısı mwndayda mäseleni Qıtay men Resey jobalarına birigip qatısumen (sinergiya) baylanıstıradı. “Qıtaydıñ “Jaña Jibek jolı” (“Bir beldeu – bir jol” dep te ataladı – Azattıq) megajobası bizdiñ elderdiñ qatısuınsız jüzege asuı mümkin emes” deydi ol.

Qazaqstan prezidenti qazirgi älemde tabiği resurstardı öndirip, satu özindik orınğa ie bolğanımen, jaqın arada kölik-logistika salası kiris keltiru jağınan birinşi orınğa şığuı äbden mümkin dep sanaydı. Qazaqstannıñ megajobağa jwmılu bağıtındağı äreketin jalğastıra beretinin aytqan Toqaev Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtı da öte mañızdı integraciyalıq birlestik dep atağan. Onıñ payımdauınşa, Euraziya odağı “Jaña Jibek jolı” jobasımen tabiği türde tüyisedi.

BILİKTEN KETUİN KÜTU STRATEGIYASI

“Valday” pikirtalas klubında Qazaqstan basşısı Ortalıq Aziya aymağında Resey qwzırınıñ odan ärmen keñeyuine müddelilik tanıttı. Bwl aymaq elderine qalay äser etui mümkin? Bwğan qosa Qazaqstan Qıtay jäne Resey bastatqan infraqwrılımdıq jobalarğa belsendi türde qatısa beretinin quattadı. Mwnıñ bäri Qazaqstannıñ öz işinde Qıtay jobalarına qarsılıq bayqalğan twsta aytılğanı nazar audartadı. Bwl turalı Azattıq keybir sarapşılardan swrap kördi.

Parijde twratın özbekstandıq sayasattanuşı Kamoliddin Rabbimov Toqaev pikiriniñ astarın Resey prezidenti Vladimir Putinniñ “Sovet odağınıñ qwlauı – 20 ğasırdıñ geosayasi tragediyası” degen közqarasımen baylanıstıradı. Onıñ aytuınşa, Putin osı közqarası arqılı jaña formattağı odaqtı qayta qalpına keltirudi qalaydı. “Postsovettik keñistiktegi qaqtığıstardıñ barlığına derlik Resey tikeley aralasıp otır. Ukraina, Kavkaz, Baltıq boyı elderindegi jağdaydan osını köremiz” deydi sarapşı.

- Qazaqstan Resey tarapınan boluı ıqtimal barlıq qaterdiñ aldın alğısı keledi. Sondıqtan da Qazaqstan öziniñ Reseyge jau emes, dos, strategiyalıq äriptes ekenin körsetpek. Öziniñ osı elge odaqtastıq, dostıq nietin oqtın-oqtın jariyalauı arqılı Qazaqstan öz täuelsizdigin nığaytudı közdeydi. Bwl belgili bir mölşerde qayşılıqtı mäsele bolıp ta körinui mümkin jäne mwnday äreket Putinge wnamaydı da. Ädette, Resey – Belarus' jäne Resey-Qazaqstan basşıları arasında kelispeuşilikter öte köp. Biraq sonıñ bäri jariya bolmauı mümkin. Biraq bir närse anıq. Olardıñ bäri Putinniñ bilikten ketuin kütedi. Sondıqtan ol bilikten ketkenge deyin Reseyge qatıstı diplomatiyalıq manevrlar bola beredi, – deydi Kamoliddin Rabbimov Azattıqqa.

QITAYĞA QARSI KÖÑİL-KÜY RESEYGE IÑĞAYLI MA?

Reseydiñ Ortalıq Aziyadağı qwzırı turalı mäselede sayasattanuşı Kamoliddin Rabbimov Qazaqstannıñ aymaqtağı özge de eldermen arasında qayşılıq bolmaytının aytadı.

- Ortalıq Aziya elderi basşıları Putinniñ kim ekenin biledi jäne Toqaev pikiriniñ astarın wğadı dep esepteymin. Eger Islam Karimov bolğanda, ol birdeñe aytıp qaluı mümkin edi. Degenmen Ortalıq Aziyanıñ özge elderi Qazaqstannıñ aymaq atınan söyleuin quattamaydı jäne olarğa bwl wnamauı da mümkin, alayda olar Toqaevtıñ bwl aytqandarınıñ törkinin tüsinip otır dep oylaymın, – deydi sarapşı.

Kamoliddin Rabbimovtıñ pikirinşe, soñğı eki-üş jılda Ortalıq Aziyada Qıtayğa qarsı köñil-küy küşeye tüsken. Bwl birinşi kezekte Qıtaydıñ Şıñjañdağı sayasatına baylanıstı boluı mümkin. Biılğı jazda BWW-da 37 eldiñ ökili wyımnıñ Adam qwqığı jönindegi keñesine hat jazıp, Qıtaydıñ Şıñjañdağı sayasatın qoldağan. Qol qoyğandar arasında, Rabbimovtıñ aytuınşa, Türkimenstan men Täjikstanğa qosa Özbekstan da bolğan. Al Qazaqstan men Qırğızstan qalıs qaldı.

Oqi otırıñız: Qazaqstannıñ körşileri men odaqtastarı Şıñjañdağı sayasattı nege qoldadı?

Qazaqstandıq sayasattanuşı, bwrınğı diplomat Qazbek Beysebaev Toqaevtıñ “Valday” pikirtalas klubında aytqandarın Ortalıq Aziyanıñ erekşe ornın körsetti dep bağalaydı. Onıñ aytuınşa, Toqaev tıñ jañalıq aşqan joq.

- Reseydiñ Ortalıq Aziyadağı ornı turalı prezident Toqaev Qazaqstannıñ wstanımın ğana ayttı. Ortalıq Aziya elderiniñ qay-qaysısı bolsın, Reseymen ekonomikalıq baylanısqa müddeli. Mäselen, Resey Özbekstanğa AES salıp bermekşi. Sondıqtan da Qazaqstan basşısınıñ Reseydiñ aymaqtağı ornı turalı aytqanı – qalıptı diplomatiyalıq iltipat-reverans, – deydi Qazbek Beysebaev.

Al tağı bir qazaqstandıq sayasattanuşı Äzimbay Ğali prezident Toqaevtıñ mwnıñ aldında Qıtayğa saparlağanına jäne Amerikağa saparında AQŞ basşısı Tramppen kezdeskenine nazar audaradı.

- Sonıñ bärin aqtap alu üşin, beyresmi jiında Reseydiñ Ortalıq Aziyadağı ornı turalı osılay aytıldı dep oylaymın. Toqaev osı pikirimen Reseydiñ köñilin ornıqtıruğa tırıstı, – deydi sarapşı. Äzimbay Ğalidıñ aytuınşa, Qazaqstan qoğamında soñğı kezde bayqalğan Qıtayğa qarsı köñil-küy Reseyge de ıñğaylı bolıp otır.

Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev qırküyekte Pekinge saparmen barar aldında Qazaqstannıñ birneşe qalasında narazılıq akciyasına şıqqandar Qıtaydıñ Ortalıq Aziyadağı tabiği resurstarğa bay elge qarjı men investiciyalıq jobalar wsınu arqılı “ıqpalın küşeytkenin” aytıp, Toqaevtı sapardan bas tartuğa şaqırğan.

Al Şıñjañdağı qazaqtar men wyğırlardıñ qısım körip, lager'ge qamalğanı turalı aqparat 2017 jılı kökteminde taray bastağan. Ötken jılı BWW Şıñjañda millionğa juıq etnikalıq wyğır men özge de türkitildes wlt ökilderin Qıtaydıñ soltüstik-batısındağı “sayasi tärbie lager'lerinde” wstap otırğanı turalı mälimdegen. Basında mwnday aqparattı teristegen Pekin keyin onı “ekstremizmge qarsı şara” dep tüsindirgen jäne sayasi lager'lerdi “til üyrenip, käsipke baulitın ortalıqtar” dep atağan. Qazaqstan Şıñjañdağı qazaqtar mäselesin basında “Qıtaydıñ işki isi” dep atağanımen, keyin sırtqı ister ministrligi Şıñjañdağı qazaqtar mäselesi diplomatiyalıq joldarmen şeşilip jatqanın habarlağan.

Azat Europa / Azattıq radiosı

Related Articles

  • Nıgmatullinge hat

    Qwrmetti Nwrlan Zayrullawlı! Türik parlamentiniñ spikeri M.Şentop mırza bizdiñ elge kelip ketkennen keyin biraz mäseleniñ äli künge deyin bası aşılmay qalıp otır. Qazirge deyin nwrşılar men gülenşiler sektası turalı az jazılğan joq. Fetkullah Gülenniñ jwmısına saraptama jasap qarasaq, onıñ jamağatındağı kapitaldıñ jalpı kölemi 50 mlrd dollardan asıp ketedi eken. Bwl aqşanıñ bärin olar zañdı jolmen tauıp otırğan joq. «Nwrşılardıñ» esirtki tasımalı men qaru- jaraq saudası siyaqtı tabısı köp käsipke de qatısı boluı mümkin. Türik baspasözi osığan deyin olardıñ Türkiyadağı bar kapitaldıñ 30 payızına («islam kapitalı») deyin ielik etip otırğanın talay ret jazdı. Memleket tarapınan qısım körgennen keyin nwrşılar astırtın äreketke köşip, specslujbağa wqsaytın arnaulı qızmetti de qwrıptı. Olar türkitildes halıqtar

  • DAUDIÑ BASI DAEŞ-ten 2

    Eldes Orda Esteriñizde bolsa ötken jıldıñ qazan ayında atalmış taqırıp ayasında alğaşqı postımdı jariyalağan edim. Odan beri bir jıldıñ köleminde aymaqtıq strategiyalıq sayasatta köp özgerister tübegeyli orın alıp jatır… Siriya aumağındağı DAEŞ-tiñ negizgi qarulı küşteri däl bügingi uaqıtta Auğanıstan aymağına toptalıp bolıp qaldı desek te boladı. Siriyadağı DAEŞ küşi soñğı kezderi älsiredi de, negizgi qarulı toptar Ortalıq Aziyanı betke alıp Auğan topırağına ağılıp kete bardı. DAEŞ-tiñ Siriya aumağındağı osı bir ölara älsiz twsın jiti baqılap otırğan Qazaqstan “Jusan” jobasın wyımdastıra qoydı da öñirdegi qandastarımızdı elge äkelip aldı. Biraq, mınanı anıq biluimiz kerek, öñirdegi sayasi oyın bwnımen bitken joq, öñirdegi sayasi oyın endi bastaluı bek mümkin… 2017′den beri Siriya aumağınan jäne

  • Äkejan Qajıgeldin: “Nazarbaev menen keşirim swradı

    Qasım AMANJOL Qazaqstannıñ bwrınğı prem'er-ministri Äkejan Qajıgeldin (oñ jaqta) jäne jurnalist Qasım Amanjol. Skayp-swhbat. 6 qırküyek 2019 jıl. 1994-1997 jıldarı Qazaqstan prem'er-ministri bolıp, 1998 jılı elden ketken Äkejan Qajıgeldin Azattıqqa bergen swhbatında şetelde birneşe ret Qazaqstannıñ eks-prezidenti Nwrswltan Nazarbaevpen kezdeskenin ayttı. 6 qırküyekte Almatıda «Aqiqat» jalpıwlttıq social-demokratiyalıq partiyasınıñ 15-s'ezinde partiya basşıcı Ermwrat Bapiğa JSDP müşeleri senimsizdik bildirip, aqırında Bapi törağalıqtan ketip, partiyadan da şığarıldı. Jiında keybir partiya müşeleri Bapidıñ biıl köktemde bir top belsendimen Parijge barıp, Qazaqstannıñ bwrınğı prem'eri Äkejan Qajıgeldinmen partiya rwqsatınsız kezdeskenin ayıptadı. Bapidiñ ornına Ashat Raqımjanov partiya jetekşisi bolıp saylandı. Däl osı küni Nwr-Swltanda prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ qatısuımen Wlttıq senim keñesiniñ alğaşqı jiını ötti. Bwl keñesti Toqaev halıq pen

  • QITAY EKSPANSIYASINIÑ QATERİ

    Jazuşı-publicist Marat Bäydildäwlı (Toqaşbaev): Qıtaylıq 51 (55) zauıttı Qazaqstanğa köşiru jobası halqımızğa mäñgi qwtılmaytın bodandıq qamıtın kigizui ıqtimal. Qıtay beredi dep ümittenip otırğan 26,5 mlrd dollar Qazaqstan tağdırın tälkekke salatın qaqpan tilşigindegi «dämdi sırğa» wqsaydı. Qazaqstanğa köşiriletin 51 zauıtpen keletin qıtaylar qazaqtardı bayıtadı deu aqılğa sıymaydı! İs jüzinde 51 qıtay zauıtın köşirip kelu Qazaqstan ükimetiniñ el ekonomikasın basqaruğa mülde qabiletsiz ekendigin körsetetin därmensiz äreket. Memleket reyderlik basqınşılıqsız, korrupciyasız jağday tuğızıp berse öz biznesmenderimiz-aq 50 emes 500 zauıt salıp beruge qwmıl. Qazaqstanda jalpı işki önim nege jıldan jılğa örlemeydi? Bwğan osı kezge deyin birde bir ükimet jauap bergen emes. Bwrın eşqanday ükimettik bağdarlamalarda közdelmegen, eşqaşan talqılanbağan «51 qıtay kompaniyasın Qazaqstanğa köşiru

  • AQŞ memlekettik hatşısınıñ orınbasarı Devid Heyl Nwr-Swltandağı sammitke qatısadı

    AQŞ memlekettik hatşısınıñ orınbasarı Devid Heyl. AQŞ memlekettik hatşısınıñ sayasi mäseleler jönindegi orınbasarı Devid Heyl 20-23 tamız aralığında Ortalıq Aziya elderine resmi saparmen keledi. Sapardıñ negizgi maqsatı – 21 tamızda Nwr-Swltanda ötetin Ortalıq Aziyadağı bes eldiñ joğarı deñgeydegi jiınına qatısu. S5+1 degen ataumen belgili jiın barısında Heyl Qazaqstan, Qırğızstan, Özbekstan, Täjikstan men Türkimenstan sırtqı ister ministrlikteri ökilderimen kelissözder ötkizedi. “Olar Ortalıq Aziyadağı qauipsizdik, damu jäne qarım-qatınastı birlesip nığaytu jayın talqılaydı” dep habarladı AQŞ memlekettik departamenti 19 tamızda. S5+1 formatı 2015 jılı qaraşada AQŞ pen Ortalıq Aziyanıñ bes eli arasında ekonomikalıq integraciyanı damıtu, qorşağan ortanı qorğau men qauipsizdik mäselelerin birlesip şeşu maqsatında qwrılğan. Bwğan qosa Heyl Qazaqstannıñ joğarı lauazımdı şeneunikterimen “ekijaqtı keñeytilgen

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: