|  |  |  | 

Тарих Тұлғалар Қазақ хандығына 550 жыл

Бағылан би.

batyr

Алтын Орда хандығындағы мемлекет қайраткерлерінің бірі. Ол Тобыл
өзені бойын мекендепті. Обаған өзенінің Тобылға құяр жерінде Бағылан то-
ғайы, Бағылан талы, Бағылан қара суы, Бағылан көлі, Бағылан томары, Бағы-
лан қыстауы, Бағылан шоғы, Бағылан өзегі деген жер — су аттары бор.
Бағылан баһадүр қартайып, өз есімімен аталатын тоғайды мекендейтін өз
аулында ауырып қайтыс болыпты. Оның сүйегі Тобыл өзенінің жарқабағына
жерленген. Бағылан бидің Бопай есімді әйелінен Архат, Фархат, Сарымұрат
атты ұлдары дүниеге келеді. Фархат батырдың Гүландам есімді әйелінен Та-
наш, Аббас, Манас туады. Осы күнгі Қостанай облысының Меңдіқара, Ұзын-
көл аудандарын, Солтүстік Қазақстан облысының және Қазақстанның басқа
да жерлерін мекендейтін Ашамайлы Керейлер осы Танаштың ұрпақтары.
Танаш Алтын Орда хандығының көрнекті адамдарының бірі, әділқазы би
атаныпты. Танаш бидің Балға, Балта, Едіге атты балалары батыр, би, әскер
басы болған. Бағылан бидің бейіті орналасқан қонысқа 1734 жылы жазда
Звериноголовскі атты сауда пункті салынды. Ол кейін казак-орыс мекеніне
айналған. Осы күні бұл мекен Ресей Федерациясына қарайтын Қорған
облысының Притобол ауданының орталығы.
1723 жылы жазда жоңғар басқыншылары Бағылан бидің қонысын тартып
алып, 1734 жылы жазда Ресейге қару — жараққа айырбастапты. Елінен, жері-
нен айырылған қазақ қосындары тек он жылдан кейін қайта оралып Дәстем
Сал Қарабасұлы басқарған қол Зверинканы қоршауға алады. Қамал комен-
даты және осы жердегі шіркеудің дінбасы көпестерді ұйымдастырып, қазақ
әскерінің алды-нан дәстүр бойынша нан мен тұз алып шығыпты. «Зверино-
головка бүгіннен бастап бекініс те емес, казак-орыс станицасы да емес, қазақ
пен орыс сауда жасайтын базар, жәрмеңке орталығы орны бол-сын! Соған
келісім — шарт жасайық, дос болайық. Жер-су сіздердікі екенін мойындай-
мыз!» — деп тілек қойыпты. Бұған келіскен қазақ рубасылары әскерін кейін
қайтарыпты. Шарт жасасып, келісімшартқа екі жағы да қол қойыпты. Дәстем
салдың талабы бойынша базар қазақ кенті мен орыс кентінің аралығында
болатын боп көрсетіледі. Звериноголовкада тәртіп орнату Амандос Ермен-
ұлы (Көшебе керей) бастаған мұсылман жасағына міндеттеліпті. Осының
бәрі шартта көрсетілген.
Жақында «Тоғырулхан» бірлестігі, Тобылбек Омаровтың мұрындық бол-
уымен,Бағлан би жатқан қорымға екерткіш орнатуға ниеттенді. Қорған облы-
сының губернаторына жазылған өтініштен әлі жауап жоқ.

Related Articles

  • Шарқи Түркістан Респубиликасының тарқауы туралы

    1944- жылдың қараша айында Құлжа қаласында құрылған Шарқи Түркістан респубиликасы 1946- жылға келгенде үкіметтің ресми түрде тарағанын және бұдан былай Шыңжаң өлкесімен біріккен коалициялы үкімет құрмақ ниетін білдіре отырып, уақытша үкіметтің орган газеті “Азат Шарқи Түркістанда” арнайы мақала жариялаған-ды. Небәрі бір жарым жыл өмір сүрген Құлжадағы Шарқи Түркістан үкіметі, 1946- шы жылға келгенде ресми тоқтады. 1944- жылдың қараша айында уақытша үкімет жария етілген соң, үкіметтің орган газеті “Азат Шарқи Түркістан” деп аталды. Газет ұйғыр, қазақ, орыс, моңғол және қытай тілінде жарық көрді. Газеттің қазақша бөлімінде Бұқара ТЫШҚАНБАЕВ, Құрманалы ОСПАНҰЛЫ басшылық етті және газеттің редакция құрамында Әуесқан НАРЫНБАЙҰЛЫ, Рахметолла ӘПШЕҰЛЫ, Құрманбай ТОЛЫБАЙҰЛЫ, Әбдібек, Аладияр, Асанбай, Сырайыл, Қали қатарлы кісілер редактор, аудармашы,

  • Англияның Жоңғария қазақтарына озық соғыс қаруларын беруге талпынуы

    Қашқардағы Англия консулы  Англияның Қашқариядағы консуль қызметі 1881- жылдан кейін бастау алады. Англияның түпкі мақсаты Цин империясының солтүстік-батыс аймағы мен Түркістан (орталық азия) даласына өз ықпалын жүргізу еді. Бірақ, бұл тұста патшалық ресейдің де аймақтағы саяси ықпал күшін ескермеу мүмкін емес еді. Патшалық ресейдің әу бастағы мақсаты Түркістан аймағын ендей өтіп Үндістан арқылы телегей теңіз жолына шығу еді. Бірақ, Түркістан даласындағы Түркі хандықтары (Қазақ, тб) бұл мақсатты жүз жылдап кешіктіріп жатты. Ресей енді Түркістан даласын қиыр шығыстан айналып өтіп Қашқария арқылы Үндістанға ұласуды көздеді. Бірақ, ол тұста Қашқария мүлде жабық әлем еді. Дейтұрғанмен де жабық әлемнің түстік қапталынан Англия империясы да келіп үлгірді. Сосын не керек, бұл аймақ Ресен-Англия империясының

  • ӨЛКЕ ТАРИХЫ

    Минго жылнамасының 37- жылы 1-қаңтарда жарық көрген. (біздің жылнама бойынша, 1-қаңтар, 1948.ж) Кітап авторы: Полат Қадіри Кітапты шығарушы баспа: “Алтай” баспа үйі Полат Қадіри (Болат Қадір) 1919-жылы Шыңжаң өлкесі Құтыби ауданында дүниеге келген. 1949-жылы Үндістанға, 1957-жылы Түркияға қоныс аударған. 1940-жылы Шыңжаң институтының (қазіргі Шыңжаң унивеситеті) тіл-әдебиет бөлімін бітірген. 1940-1941-1945 жылдары өлкелік үкіметтің орган газеті “Шыңжаң газетінің” ұйғыр-қазақ бөлімдерінде жұмыс істеген. 1944-жылдың көктемінде қамауға алынған, 1945-жылы “Хан Тәңірі” журналында, 1946-1949 жылдар арасында “Алтай” баспа үйінде, 1947-1948 жылдары “Шыңжаң газетінің” ұйғыр-қазақ бөлімдерінде және 1947-1949 жылдары “Алтай” баспа үйі жағынан шығарылған “Ерік” газетінде жұмыс істеген. “Өлке тарихы” кітабы екі бөлімнен тұрады: Бірінші бөлімде, Шыңжаң өлкесінің ерте заманғы тарихы, шаруашылығы, мәдениеті, түркілердің тарихы, наным-сенімі

  • Шынайы тарих қайда?

    ҚАЗАҚ ТАРИХЫ БҰРЫНҒЫ КОММУНИСТІК ИДЕОЛОГИЯ САЛҚЫНЫНАН АРЫЛДЫ МА? “АЛТЫН ОРДАНЫҢ” ҚҰРЫЛҒАНЫНА 750 ЖЫЛ МА? ТАРИХ ФАКУЛЬТЕТТЕРІ НЕНІ ОҚЫТАДЫ ? ҰЛТТЫҚ КӨЗҚАРАСТАҒЫ ҚАЗАҚ ТАРИХЫ ЖАЗЫЛА МА ? ======================= Үнемі көкейден кетпейтін тарихымызға байланысты басты сұрақтар осы. Осыдан шамалы уақыт бұрын “Алтын Орданың 750 жылдығын” атап өтеміз деген сөз естілген. Соған мен таңғалдым. Жошының үлкені Батый 1239- жылы бүкіл Русь княздіктерін, Киевті, Шығыс Еуропаны жаулап алғаннан кейін 1240-жылы Сарайшықта Алтын Орда мемлекетін құрған. Бұл Орыс тарихында да, басқа елдердің тарихында да жазылған, өшпейтін, өзгермейтін тарих. Яғни, Алтын Орданың құрылғанына 750 жыл емес, 780 жыл. Ал, Жошы ханға келетін болсақ, ол Қазақ тарихының басында тұрған үлы Хан. Олай дейтін себебіміз 1219-1220- жылы Сырдариядан

  • Жапонияға жазылған хат

    Eldes Orda Бұл кісінің аты Мақмұт Мұхиди. Шыңжаң өлкесінің Тұрпан аймағында туған. Ағайынды төрт Мұхиди болыпты. Ағасы Мақсұт Мұхиди жаңашыл зиялы кісі. Тұрпанда жәдиттік бағытта ағартушылықпен айналысқан. Мақмұт бала кезінде ағасы ашқан жәдиттік жүйемен біліп алыпты, кейін сауда байланысымен Үрімжі, Шәуешек, Семей, Ташкен және Мәскеу, Петербур қалаларын аралапты. 20- ғасыр басындағы Алаш қозғалысы мен Түркістандық қозғалыс көп ықпал етсе керек, кейін Тұрпанға келген бетте ұлттық рухани құндылықтардың жандануына барынша еңбек етіпті. Соңыра 1931- жылы Қожанияз көтерілісіне белсенді атсалысып, көтерілістің Тұрпандағы ұлт лидеріне айналды. Дұңған Ма Жунгин армиясы мен Қожанияз арасы бүлінген соң өз әскерін бастап Аты Шаһарға аттанған және Қашқар қаласында құрылған ұлттық респубиликаның бас қоманданы болған. Қожанияз өлкелік үкімет

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: