|  | 

Jahan jañalıqtarı

Qıtay koronavirustı şınımen jeñdi me?


Beyjiñ metrosına jürgen twrğındar. 10 naurız 2020 jıl.

Beyjiñ metrosına jürgen twrğındar. 10 naurız 2020 jıl.

Qıtayda koronavirusqa qarsı üş ayğa sozılğan kürestiñ alğaşqı nätijesi naurızdıñ 18-i küni bayqaldı. Osı küni eldiñ işinde virus jwqtırğan adam tirkelmedi. Qıtaydıñ virustı toqtatu üşin jasağan şaraları şınımen tiimdi boldı ma?

«Aydahardıñ baqılauı» nemese «Mao stilindegi äleumettik baqılau». Qıtay şeneunikteri eldiñ ortalıq böliginde engizgen, koronavirustıñ tarauın toqtatu üşin jasağan şaraları halıq arasında osınday atauğa ie boldı.

Qıtay biligi koronavirus pen onıñ saldarınan tuındaytın COVID-19 auruınıñ qaupin tüsingen boyda jüzdegen million adamdı karantinge jauıp, baqılauğa aldı.

Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı men Qıtay epidemiologtarı missiyasınıñ dereginşe, elde «aurudı toqtatu üşin bwrın-soñdı bolmağan eñ qatal äri jedel şaralar jüzege asqan».

Mwnday şaralardı jüzege asıru Qıtay siyaqtı avtoritarlı elde ğana mümkin bolsa kerek. Osı aptada jariyalanğan derekterge qarağanda, qatañ şaralar nätije bergenge wqsaydı.

Naurızdıñ 18-i küni bwrın belgisiz bolıp kelgen virusqa qarsı Qıtay biliginiñ üş ayğa sozılğan küresi alğaşqı nätijesin berdi. Resmi Pekin el işinde koronavirustıñ jaña faktileri tirkelmegenin, al infekciya jwqtırğan ondağan nauqas şetelden kelgenin habarladı. Al Qıtayda koronavirustı toqtatu şaraları nätije bere bastağan twsta Italiyada qaza tapqandar bes mıñnan adamnan asıp ketti. Bwl Qıtaydağı virus qwrbandarınıñ sanınan (3270 adam) äldeqayda köp. Basqa elderdiñ biligi jağdaydıñ qauiptiligin eskerip, pandemiyağa baylanıstı baqılau şaraların küşeytti.

Basqa altı memleket — Italiya, Ispaniya, Germaniya, AQŞ, Iran men Franciyada —COVID-19 dertine şaldıqqandar sanı Qıtaydıñ körsetkişin basıp ozğan. Naurızdıñ 23-indegi derek boyınşa, Qıtayda koronavirus jwqtırğan 72 700 adam dertinen ayıqqan, altı jarım mıñ adam äli de emdelip jatır.

Qıtaydağı bwl derekter älem halqına ümit sıylaydı.

PANDEMIYANIÑ EKİNŞİ TOLQINI BOLA MA?

1,4 milliard halqı bar Qıtayda koronavirusqa qarsı kürestiñ nätije bere bastağanın quana habarlap jatqanına qaramastan, sarapşılar kelesi jılı jappay karantin tağı birneşe ret qaytalanuı mümkin dep eskertedi.

Sarapşılardıñ pikirinşe, Qıtay men basqa memleketterde qazirgi jağday basılğan soñ, virustıñ ekinşi tolqını bastaluı mümkin. Naurızdıñ 23-i küngi derek boyınşa, älemde 335 mıñ adam koronavirus jwqtırıp, 14 700 azamat infekciya saldarınan köz jwmğan.

Aziyağa virus qayta kelu qaupi örşip, älemde virus jwqtırğandar sanı kürt ösken twsta «Qıtay jeltoqsannıñ basında taray bastağan virus jaylı aqparattı älemnen jäne ğalımdardan jasırdı, auru turalı aytqandardı jazaladı» degen sın ekinşi kezekke sırğıdı. Al Pekin mwnday sınğa qaramastan älem elderine qıtaylıq sarapşılar jinağan derekterdi wsınıp, medicinalıq maska men özge de qwraldar tielgen wşaqtarın kömekke jiberip jatır.

Covid-19. Älem elderi bir-birine qol wşın sozıp jatır

Dert şırqau şegine jeterden bir ay bwrın Qıtaydağı tanımal twlğalar virustıñ örşuine kinälilerdi izdeu mäselesin jasıru üşin Pekinniñ AQŞ, Europa jäne basqa elderge kömek berip jatqanı jaylı aytıp, jwrt nazarın basqa jaqqa audaruğa tırıstı.

Amerikalıq Politico sayasi jurnalı mwnı «Pekinniñ naşar dayındalğan piar-nauqanı» dep atadı.

AQŞ-ta koronavirustı «Qıtay virusı» dep atauğa baylanıstı dau tudı. Birqatar şeneunik, äsirese AQŞ prezidenti Donal'd Tramp äkimşiliginiñ ökilderi koronavirustı «Uhan' virusı» dep atap jür. Naurızdıñ 17-si küni AQŞ-tıñ memlekettik hatşısı Mayk Pompeo jurnalisterge bergen swhbatında koronavirustı birneşe ret «Uhan' virusı» dep, «[Qıtay şeneunikteri] jürgizip otırğan jalğan aqparat nauqanı – jauapkerşilikti basqanıñ moynına jükteu amalı» dedi.

«Uhan' virusı turalı birinşi bolıp Qıtay ükimeti estigenin bilemiz. Bwl olarğa bar jauapkerşilikti jükteydi. Qıtay ükimeti virusqa nazar audarıp, «Bizde mäsele tudı, bwl bwrın bolmağan jağday jäne virus aytarlıqtay qauipti» dep dabıl qağuı kerek edi. Älem Qıtaydıñ işinde bolğan qauip turalı öte keş estidi» dedi Pampeo.

JAÑA JÄNE BEYTANIS JAU

Genetikalıq saraptamağa säykes, jaña koronavirus januardan adamğa qaraşa ayınıñ üşinşi aptasında jwqqan. Infekciya jwqtırudıñ alğaşqı faktileri Hubey provinciyasınıñ halıq tığız ornalasqan Uhan' qalasında tirkelgen.

Äzirge koronavirusqa qarsı ekpe joq. Qazir därigerler COVID-19 dertin qosalqı terapiyamen emdep, qolda bar preparattardı qoldanıp jatır. Köp sarapşı «koronavirusqa qarsı vakcinanı jappay qoldanısqa engizu üşin bir jıldan 18 ayğa deyin uaqıt kerek» dep esepteydi.

Qañtar ayınıñ soñında älem elderi ğalamdıq qauipti bağalauğa tırısıp jatqanda Qıtaydıñ virustıñ taraluı turalı aqparattı jasıruı bastı nazarğa ilindi.

Aqpannıñ 3-i küni virustan qaza tapqandar sanı 400-ge jetip, infekciya jwqtırğan adamdardıñ qatarı kürt öskende, Qıtaydıñ bileuşi Kommunistik partiyası koronavirustıñ taraluı «basqaru jüyesine ülken sınaq» bolatının moyındadı.

Osı aptada Kompartiya koronavirustıñ qaupi turalı eskertuge tırısqan därigerge qatañ şara qoldanğan resmi twlğalardı aşıq sınadı. Policeyler keşirim swradı. Qañtar ayınıñ basında oftal'molog Li Ven'lyan infekciya jwqtırıp, bir aydan keyin COVID-19 dertinen köz jwmğan. Ol tez tarala bastağan auruğa dereu köñil bölu kerek dep dabıl qaqqan. Biraq onı policiya jalğan aqparat tarattı dep ayıptağan edi.

Aqpan ayınıñ basında Qıtayda auru tez tarap, birneşe elde virus jwqtırğan azamattar tirkelgen kezde, ondağan million qıtay CCTV memlekettik arnasınıñ efirinen 10 kün işinde COVID-19 jwqtırğan nauqastarğa arnalğan 2600 orındıq auruhananıñ qalay salınğanın tamaşaladı.

Uhan'dağı auruhana qwrılısına basqa memleketterdiñ azamattarı da kuä boldı. Japoniyalıq Nikkei Asian Review basılımı qıtaylıq körermender qwrılısta paydalğan krandarğa Little Yellow jäne Little Blue degen atau bergenin jazdı. Şın mäninde bwl jağday alda qiın künder kele jatqanın, bayau qimıldauğa bolmaytının anıq körsetken edi.

KARANTIN JÄNE ADAM QWQIĞI

Qıtay virustıñ taraluın qatal karantin, «big data» men jasandı intellektiñ qwrılğılarınıñ kömegimen toqtattı deuge boladı.

Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ direktorı Tedros Adhanom Gebreyesus Qıtayğa qañtar ayında joldağan hatında virusqa qarsı şaralar «Qıtay halqına äleumettik jäne ekonomikalıq twrğıdan äser etip jatır» dep jazdı.

New York Times basılımınıñ esebinşe, äleumettik oqşaulau kezinde 760 million qıtaylıq üyde otıruğa mäjbür bolğan.

Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ dereginşe, jasandı intellekt kömegimen adamnıñ tür-twlğasın ajıratu tehnologiyaları jäne «big data” qwraldarı nauqastarmen baylanısqa tüskenderdi anıqtau jäne halıqtıñ erekşe nazar audarudı qajet etetin toptarın baqılau maqsatında qoldanılğan.

Qañırap qalğan Uhan' qalası. 10 naurız 2020 jıl.

Qañırap qalğan Uhan' qalası. 10 naurız 2020 jıl.

Halıqaralıq Human Rights Watch (HRW) qwqıq qorğau wyımı qıtaylıq oqşaulau ädisiniñ qatañdığın, azamattardı jön-josıqsız wstau şarasın sınadı. Wyım qıtaylıq qatañ şaralardan zardap şekkenderdiñ tizimin jariyaladı. Tizimde tuıstarı karantinge jatqızılğannan keyin kütimsiz qalıp, köz jwmğan mügedek bala da bar.

HRW qañtardıñ 30-ı küni jariyalağan «Qıtay: koronavirus kezinde adam qwqıqtarın saqtau» dep atalatın bayandamasında Pekindi oqşaulau şarası kezinde şekten şıqpauğa şaqırdı. Köp wzamay Qıtaydağı baqılau kezinde adamnıñ tür-twlğasın ajıratu tehnologiyaları qoldanılğanı turalı aqparat taradı.

Katarlıq Al-Jazeera arnası tuğan jeri Sıçuan'ğa barğan Hubeydegi qonay üy meyramhanasın basqaratın azamatqa keşkisin policiya kelip, eki apta karantinde otırudı tapsırğanın habarladı. Ol kökönis aluğa şıqqanda izinşe policiya kelgen. Soğan qarağanda, policiya tärtip bwzğan adamdı anıqtau üşin beynebaqılau kamerası men adamnıñ tür-twlğasın ajıratu jüyesin paydalanğanğa wqsaydı.

Franciya, Çehiya, Italiya sındı elderdiñ biligi azamattardıñ qauipsizdigi üşin monitoring jürgizu men baqılaudıñ qatañ formasın paydalanbay mäseleni şeşuge tırısıp jatır.

Naurızdıñ 19-ı küni aqparat almasu maqsatında Soltüstik Italiyağa barğan Qızıl kresttiñ Qıtaydağı böliminiñ resmi ökili Sun' Şuopen Uhan'da jürgizilgen küştep oqşaulau sayasatınıñ arqasında bir aydan keyin qalada infekciyalıq auruğa şaldıqqandar sanı qısqarğanın aytıp maqtandı.

— COVID-19 dertinen köp zardap şekken Milanda qabıldanğan şaralar öte älsiz, — dedi ol.

Italiya jwrtı karantindi qalay ötkizip jatır?

«Qıtaydıñ virusqa qarsı reakciyasın Batıs memleketterinde qoldanıla ma?» degen saual tuındağanda, azamattardıñ jeke bostandığı qorğalğan qoğamda mwnday şaralardı jüzege asıru qiın degen pikir aytıldı. Gonkong universitetiniñ infekciyalıq aurular boyınşa sarapşısı Ben Koulling Time jurnalına bergen swhbatında «Adamdardıñ ömirin saqtau men olardıñ kündelikti qwqığın qorğaudıñ arasında tepe-teñdik boluı kerek» dedi.

Sınşılardıñ bir böligi Qıtay şeneunikteriniñ qatañ oqşaulau şarası kezinde halıq pikirin eskermegenin, biliktiñ infekciyanıñ januardan adamğa jwqqanın jasırıp, virustıñ taraluı turalı şınayı derekti azaytıp körsetuge tırısqanın, qoğamdı koronavirus qaupi turalı aşıp aytpağanın sınadı.

Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı «Qıtayda COVID-19 jwqtıru faktilerin azaytuğa boladı» degen qorıtındığa kelgen. Keyingi künderde jariyalanğan statistika da osını rastaydı. Biraq qazir pandemiyağa qarsı küres jalğasıp jatqan Qıtay men älemdi «Jağday qazirgi qalpında qala ma?» degen swraq mazalaydı.

Ötken aptada virus alğaş şıqqan Hubey provinciyasındağı qatañ karantin jartılay toqtatıldı. Aymaqta jürip-twruğa salınğan tıyımnıñ küşi joyıldı. Halıq köşege şığa bastadı. Osı twsta Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı Qıtaydı koronavirusınıñ qayta taraluına jol bermeuge şaqırdı.

Bwdan bölek, Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı är eldiñ biligine «COVID-19 faktilerin moyındap, viruspen küresti birden küşeytu kerek» dep eskertti.

Al 2017 jılı şıqqan «Ölim qaupin tuğızğan jau: bakteriyalarğa qarsı soğıs» kitabınıñ avtorı Maykl Osterhol'm ötken aptada koronaviruspen küresti «jeldi toqtatuğa talpınıs» dep atadı.

— Jwrt äleumettik oqşaulanudı doğarıp, aptalap üyde otırğannan keyin jwmısqa şıqqanda, wşaq, poezd, metro, avtobusqa qayta otıra bastağanda, halıq köp şoğırlanğan jerlerge barğanda Qıtaydıñ özine de [koronavirus] qayta orala ma dep qauiptenemiz, – dedi ol.

Azattıq radiosı/Azat Europa saytınıñ tilşisi Endi Heyldiñ maqalası ağılşın tilinen ıqşamdalıp audarıldı.

Azattıq radiosı/Azat Europa saytı

Related Articles

  • “ISPAN PANDEMIYASI” nemese “ISPANKA”.

    ‎Qanat Eskendirdiñ facebook paraqşasınan alındı 1918-1919 jıldar aralığında milliondağan adam köz jwmğan alapat twmau. Ğılımi atauı – La Grippe Espagnole nemese ispanşa La Pesadilla. 18 aydıñ işinde älem boyınşa 550 million adam “ispankağa” şaldıqqan, yağni, planetanıñ 29,5% halqı jwqtırğan. 18 ayda 50-100 million adam osı aurudan köz jwmğan, yağni, planetanıñ 2,7-5,3% halqı şäyit bolğan. Birinşi düniejüzilik soğıstıñ soñğı aylarında bastalğan bwl qauipti indettiñ tez tarauına poezd, dirijabl', keme transportı sekildi zamanaui tehnikanıñ jedel damuı köp ıqpal etken. Sol sebepti, älemde barlıq memleketter sot qızmeti, mektepter men balabaqşalardı, şirkeu, teatr, meyramhanalar men halıqqa qızmet körsetu orındarın jauıp tastağan. Dükender öz twtınuşıların sırttan qabıldap, satuşılar tipti öz tuıstarın da kirgizbey qoyğan. Barlıq

  • Qıtay koronavirus jwqtırğandar sanı azayğanın habarladı

    07 naurız, 2020 Hubey provinciyasınıñ äkimşilik ortalığı Uhan' auruhanası. 4 naurız 2020 jıl. Qıtay biligi virus oşağı Uhan' qalasınan tıs aumaqta tek şetelden kelgenderden koronavirus tabılıp jatır dep mälimdedi. Basım böligi – Irannan wşıp kelgender. 7 naurızda bilik Qıtayda soñğı bir täulik işinde 99 adamnan virus tabılğanın (Bir kün bwrın bwl körsetkiş 143 bolğan) habarladı. Bwl 20 qañtardan bergi eñ tömengi körsetkiş. Qıtaydıñ wlttıq densaulıq saqtau komissiyası Hubey provinciyasınan tıs aumaqta 6 naurızda 25 jaña oqiğa bolğanın ayttı. Onıñ 24-ine virus Qıtayda jwqpağan. Komissiya dereginşe, nauqastardıñ basım böligi eldiñ soltüstik-batıs böligindegi Gan'su provinciyasında karantinde bolğan. 2-3 naurızda provinciya ortalığı Lan'çjouğa Irannan kommerciyalıq reystermen jolauşılar wşıp barğan. Aqparat boyınşa Pekinde tört

  • Qıtaydağı virus boy bermey twr. Qazaqstan saqtıq şaraların küşeytti

    Azattıq radiosı Pekin ortalığında jürgen adamdar. 22 qañtar 2020 jıl.  Qıtay biligi 29 qañtarda elde koronavirus jwqtırğandar sanı 5974 adamğa jetkenin, 132 adamnıñ qaytıs bolğanın habarladı. Qazaqstan körşi eldegi jağdayğa baylanıstı avtobus, temirjol jäne wşaq reysterin uaqıtşa toqtatıp, Qıtay azamattarına viza beruge şekteu qoydı. Qıtay biligi qazir elde 9239 adamnıñ virus jwqtıru küdigimen därigerler baqılauında ekenin mälimdedi. Qıtaydağı koronavirustıñ örşuinen keyin Qazaqstan 29 qañtardan bastap eki el arasında qatınaytın avtobustardı, 1 aqpannan bastap Almatı – Ürimji, Nwr-Swltan – Ürimji, Dostıq – Alaşan'kou, Altınköl – Qorğas bağıtındağı poyızdardı, 3 aqpannan bastap wşaqtardı toqtatpaq. Eki el arasında qazaqstandıq Air Astana, SCAT jäne qıtaylıq China Southern Airlines, Air China äue kompaniyaları twraqtı türde

  • Lukaşenko Reseydiñ Qazaqstanğa mwnay tasımaldauğa rwqsat bermey otırğanın ayttı

    Belarus' prezidenti Aleksandr Lukaşenko. Belarus' prezidenti Aleksandr Lukaşenko 21 qañtarda Minsk qalasında mwnay tasımaldau mäselesine arnalğan jiında “Resey Qazaqstanğa Belarus'qa mwnay satuğa rwqsat bermey otırğanın” ayttı. “Qazir rasımen Resey mwnayın tolıq almastıratın basqa köz joq. Mwnaydı jan-jaqtan alu kerekpiz. Bäribir mwnaydıñ 30-40 payızın Reseyden satıp alamız. Qalğanın30 payızın Baltıq elderinen, 30 payızın Ukrainadan aluımız qajet. Eger Resey kelisse, Qazaqstan da bizge mwnay jetkizip bere aladı. Bizdiñ bir odaqtasımız ekinşi odaqtasımızğa mwnay tasımaldauğa kelisim bermey otırğanı tañ qaldıradı” dedi Lukaşenko. 2020 jıldıñ 1 qañtarınan bastap Resey Belarus' eline mwnay tasımaldaudı toqtatqan. Osıdan soñ Belarus' elinde mwnay tapşılığı bastaldı. Lukaşenko men Resey mwnay tasımaldau turalı birneşe ret kelissöz jürgizgenimen nätije şıqpadı. Azat

  • Tramp: Irannıñ şabuılınan amerikalıqtar men iraktıqtar zardap şekken joq

    AQŞ prezidenti Donal'd Tramp Aq üyde mälimdeme jasap twr. Vaşington, 8 qañtar 2020 jıl.  8 qañtarda AQŞ prezidenti Donal'd Tramp Aq üyde mälimdeme jasap, Irannıñ şabuılınan “amerikalıqtar men iraktıqtar zardap şekpegenin”, äskeri baza azdap zaqımdanğanın ayttı. Tegeran 8 qañtarda “general Süleymanidiñ ölimine kek alu üşin” AQŞ-tıñ Iraktağı äskeri bazasın balistikalıq zımıranmen atqılağan. Irannıñ memlekettik arnaları “zımıran dittegen jerine jetip, 80 adamdı öltirgenin” habarlağan edi. Islam revolyuciyası korpusına qarastı “Qwds küşteriniñ” qolbasşısı Süleymani 3 qañtarda Bağdatta AQŞ-tıñ äue şabuılı kezinde qaza tapqan. Osıdan keyin Tegeran men Vaşingtonnıñ arası tım uşığıp ketken. Tramp 8 qañtardağı mälimdemesinde Tegerandı “halıqaralıq terrorizmdi qoldap otır” dep ayıptap, “Iranğa salınatın sankciya küşeyetinin” mälimdedi. Tramp öz sözinde “qolı qanğa malınğan

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: