|  |  |  | 

سۋرەتتەر سويلەيدى تاريح قازاق شەجىرەسى

شىڭجاڭ ولكەسىندەگى ءۇش فورماتتاعى قازاق اسكەرلەرى

93109369_1673911692772411_4021401720608260096_nءۇرىمجى قالاسى، قاراتاۋ (قىتايشا نان شان) جايلاۋى، كيگىز ءۇيدى قورشاعان قازاق اسكەرلەرى، شاماسى 1946-1947 جج تۇسىرىلگەن. سول جىلدارى قاراتاۋدا ماڭىزدى كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى. ولكەلىك ۇكىمەت پەن نان كين قالاسىنان كەلگەن ساياسي تۇلعالار كيگىز ۇيدە باسقوستى. ءۇي سىرتىن قورعاپ تۇرعان قازاق اسكەرلەرىنىڭ جارقىن بەينەسى (ىشىندە كىشكەنتاي قازاق قىز بالا دا بار) تاريحي ەستەلىككە ءتۇسىپ قالعان.

ول تۇستا شىڭجاڭ ولكەسىندە ءۇش فورماتتاعى قازاق اسكەرلەرى ءبىر ۋاقىتتا ءومىر ءسۇردى. ولار:

*شارقي تۇركىستاننىڭ قازاق اسكەرلەرى; 

شارقي تۇركىستاننىڭ جالپى اسكەر سانى 30 مىڭدى قۇرادى.
اسكەري كيىم-كەشەك، قارۋ-جاراقتارى مەن شەن بەلگىلەرى تۇگەلدەي سوۆەتتىك ۇلگىدە بولدى.

* چين تۇركىستاننىڭ قازاق اسكەرلەرى;

1946-47 جىلدان باستاپ قاۋىرت جاساقتالدى، اسكەر قاتارىنا ماناس، قۇتىبي، سانجى، ءۇرىمجى، ميچۋان، ۇشبوكەن، جەمسارى، شونجى جانە موري مەن باركول قاتارلى 10 اۋداننىڭ قازاقتارى تارتىلدى. چين تۇركىستاننىڭ گەنەرال، مايور شەنىن العان قازاق تۇلعالارى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ايتىلماي كەلدى.

چين تۇركىستاننىڭ اسكەري كيىم-كەشەكتەرى، شەن بەلگىلەرى جانە قارۋ-جاراقتارى گومين ۇكىمەتىمەن بىردەي بولدى. گومين ۇكىمەتى اسكەري مودەلدى اقش-تان الدى.
چين تۇركىستاننىڭ قازاق اسكەرلەرىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى 1944-جىلدان باستاۋ الادى. باستاپتا اۋدان، ايماق ءوز-ءوزىن قورعاۋ ماقساتىندا جاساقتالدى دا كەيىن مەملەكەتتىڭ بىلدەي قورعانىس جاساعىنا اينالدى.

* وسپان باتىر باستاعان ءور-التاي قازاق اسكەرلەرى;

اسكەر قۇرامىن نەگىزىنەن كوكتوعاي، شىڭگىل ەكى اۋداننىڭ قازاقتارى قۇرادى. اسكەري پارتيزاندار 1939-جىلدان باستاۋ الادى، 1943-1944 جىلدار دامۋ كەزەڭى سانالدى، 1946-47 جىلدارى شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ اسكەري جۇيەسىنەن ءبىرجولاتا ات كەكىلىن كەسىستى. 1947-جىلدان باستاپ جەكە ساناتتاعى اسكەري كۇشكە اينالدى.

اسكەري كيىم-كەشەكتەرى ۇلتتىق ناقىشتا بولدى (تىماق، ىشىك، سىرما شاپان، ساپتامالى ەتىك، تب). قارۋ-جاراعى سوۆەتتەن الىندى كەيىن گومين ۇكىمەتى ارقىلى اقش قارۋلارىمەن قارۋلاندى.

Eldes Orda

Related Articles

  • شونجىنىڭ گەو-ستراتەگيالىق شىندىعى (ساراپتامالىق ماقالا)

    بۇل اۋدان (شونجى) قاراساڭىز شەكاراعا ءتيىپ تۇر. شەكارانىڭ كۇنشىعىس بەتىندە اتى قاززاققا بەرىلگەن ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسى بار (ەكىنشى سۇگىرەت). وندا جەر قايىسقان قالىڭ قازاق تۇرادى. اۆتونرميالى وبلىس شۋار’دان بۇرىن قۇرىلعان. ورتالىعى قۇلجا قالاسى ء(ۇشىنشى سۇگىرەتتەگى 1-گە قاراڭىز). وسى اۆتونوميالى قازاق وبلىسىنا قازىر سەگىز اۋدان، ءبىر قالا توتە قارايدى. ولار: كۇنەس، نىلقى، توعىزتاراۋ اۋداندارى ء(ۇشىنشى سۇگىرەتتەگى 5,6,9-عا قاراڭىز). بۇل ءۇش اۋدان ىلە اڭعارى مەن ىلە دارياسىنىڭ باسىنا ورنالاسقان قازاق ەڭ كوپ، ەڭ ىرگەلى قونىس تەپكەن، تاريحى وتە تەرەڭ، بايىرعى قازاق جەرى. وسى ءۇش اۋدان قازاقتارى 20- عاسىر باسىندا ورىنبورعا ارنايى حات جازىپ، الاش ءباسپاسوزىن قولداپ قارجى جولداپ، وزدەرىن دە الاشتىڭ الىستاعى ءبىر بولشەگى ساناعان-تىن. وسى ءۇش اۋدان تىڭ يگەرىپ، تام

  • كەنەسارى حان مەن بالاسى سىزدىق سۇلتان تۋرالى دەرەك وسمان مۇراعاتىنان

    كەنەسارى حان مەن بالاسى سىزدىق سۇلتان تۋرالى دەرەك وسمان مۇراعاتىنان كەزدەسۋى بەك مۇمكىن. بۇعان ەشقانداي دا ءشۇباڭىز بولماسىن. ءبىرىنشى سۇگىرەت، وسمان ەلىندە جارىق كورگەن “باسيرات” (basîret) اتتى گازەت. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى سۇگىرەت، وسمان مەملەكەتىندە جارىق كورگەن “ۋاقىت” اتتى گازەت. ءتورتىنشى سۇگىرەت، وسمان سۇلتانى ءابدۇلازيزدىڭ قاشقارياعا كومەككە جىبەرگەن اسكەري قارۋ-جاراق، وق-دارىسىنەن ءبىر پارشا كورىنىس. كەنەسارى مەن سىزدىق سۇلتان تۋرالى وسمان دەرەكتەرى شىنى كەرەك ءالى تولىق زەرتتەلگەن جوق. حان كەنەسارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىن قازاقستان ايماقتارىمەن شەكتەپ ءبولىپ قاراۋ ەڭ ۇلكەن قاتەلىك سانالادى. حان كەنە مەن شىعىس تۇركىستانداعى قازاق، ۇيعىر، دۇڭعان كوتەرىلىستەرى اراسىنداعى ساياسي، اسكەري قاتىناستار تۋرالى دەرەك تە قىتاي مۇراعاتىندا كومۋلى جاتىر. وندا شاۋەشەك، قۇلجا جانە ءۇرىمجى قالالارىنداعى قازاقتاردىڭ حان كەنەمەن جانە كەيىنگى

  • احاڭ مەن جاحاڭ سالعان ازاتتىق جولى

     «قازاق» گازەتىنە –107 جىل جۇمات انەسۇلى                                                                                                                       تاريحي پوۆەست                                                                                       

  • شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسىنىڭ تارقاۋى تۋرالى

    1944- جىلدىڭ قاراشا ايىندا قۇلجا قالاسىندا قۇرىلعان شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسى 1946- جىلعا كەلگەندە ۇكىمەتتىڭ رەسمي تۇردە تاراعانىن جانە بۇدان بىلاي شىڭجاڭ ولكەسىمەن بىرىككەن كواليتسيالى ۇكىمەت قۇرماق نيەتىن بىلدىرە وتىرىپ، ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتى “ازات شارقي تۇركىستاندا” ارنايى ماقالا جاريالاعان-دى. نەبارى ءبىر جارىم جىل ءومىر سۇرگەن قۇلجاداعى شارقي تۇركىستان ۇكىمەتى، 1946- شى جىلعا كەلگەندە رەسمي توقتادى. 1944- جىلدىڭ قاراشا ايىندا ۋاقىتشا ۇكىمەت جاريا ەتىلگەن سوڭ، ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتى “ازات شارقي تۇركىستان” دەپ اتالدى. گازەت ۇيعىر، قازاق، ورىس، موڭعول جانە قىتاي تىلىندە جارىق كوردى. گازەتتىڭ قازاقشا بولىمىندە بۇقارا تىشقانباەۆ، قۇرمانالى وسپانۇلى باسشىلىق ەتتى جانە گازەتتىڭ رەداكتسيا قۇرامىندا اۋەسقان نارىنبايۇلى، راحمەتوللا اپشەۇلى، قۇرمانباي تولىبايۇلى، ابدىبەك، الاديار، اسانباي، سىرايىل، قالي قاتارلى كىسىلەر رەداكتور، اۋدارماشى،

  • انگليانىڭ جوڭعاريا قازاقتارىنا وزىق سوعىس قارۋلارىن بەرۋگە تالپىنۋى

    قاشقارداعى انگليا كونسۋلى  انگليانىڭ قاشقارياداعى كونسۋل قىزمەتى 1881- جىلدان كەيىن باستاۋ الادى. انگليانىڭ تۇپكى ماقساتى تسين يمپەرياسىنىڭ سولتۇستىك-باتىس ايماعى مەن تۇركىستان (ورتالىق ازيا) دالاسىنا ءوز ىقپالىن جۇرگىزۋ ەدى. بىراق، بۇل تۇستا پاتشالىق رەسەيدىڭ دە ايماقتاعى ساياسي ىقپال كۇشىن ەسكەرمەۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. پاتشالىق رەسەيدىڭ ءاۋ باستاعى ماقساتى تۇركىستان ايماعىن ەندەي ءوتىپ ءۇندىستان ارقىلى تەلەگەي تەڭىز جولىنا شىعۋ ەدى. بىراق، تۇركىستان دالاسىنداعى تۇركى حاندىقتارى (قازاق، تب) بۇل ماقساتتى ءجۇز جىلداپ كەشىكتىرىپ جاتتى. رەسەي ەندى تۇركىستان دالاسىن قيىر شىعىستان اينالىپ ءوتىپ قاشقاريا ارقىلى ۇندىستانعا ۇلاسۋدى كوزدەدى. بىراق، ول تۇستا قاشقاريا مۇلدە جابىق الەم ەدى. دەيتۇرعانمەن دە جابىق الەمنىڭ تۇستىك قاپتالىنان انگليا يمپەرياسى دا كەلىپ ۇلگىردى. سوسىن نە كەرەك، بۇل ايماق رەسەن-انگليا يمپەرياسىنىڭ

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: