|  | 

جاھان جاڭالىقتارى

قىتاي مەن ءۇندىستان گيمالايدا نە ءۇشىن قاقتىعىسىپ جاتىر؟ 300 سوزبەن تۇسىندىرەمىز


لاداكح ايماعىنداعى گالۆان اڭعارىندا تۇرعان ۇندىستاندىق اسكەري. 17 ماۋسىم 2020 جىل.

لاداكح ايماعىنداعى گالۆان اڭعارىندا تۇرعان ۇندىستاندىق اسكەري. 17 ماۋسىم 2020 جىل.

15 ماۋسىمدا ءۇندىستان بيلىگى ەلدىڭ 20 سولداتى شەكارادا قىتاي اسكەريلەرىنىڭ قولىنان قازا تاپقانىن مالىمدەدى. پەكين ءوز تاراپىنان قايتىس بولعاندار جايلى ەش دەرەك ايتپادى.

قاقتىعىس قايدا بولدى؟

قاقتىعىس گيمالايدىڭ باتىس جاعىنداعى لاداكح ايماعىنداعى گالۆان اڭعارىندا، قىتاي مەن ءۇندىستان شەكاراسىندا بولعان. اسكەرلەر وق اتپاعان، بىراق تاس لاقتىرىپ، وتكىر زاتتار قولدانعان جانە تاياق جۇمساعان. ەكى ەلدىڭ اسكەرى مامىردان بەرى وسى ماڭعا ورنالاسىپ، ارا-تۇرا جانجالداسىپ تۇرادى.

قىتاي ءۇندىستاننىڭ ءبىراز اۋماعىن وزىنە العىسى كەلەدى. ال دەلي پەكين ۇندىستانعا تيەسىلى جەردى زاڭسىز ۇستاپ وتىر دەپ ايىپتايدى. ەكى ەل ءۇندىستاننىڭ سولتۇستىگىندە، قىتايدىڭ اقساي چين شوقىسىنداعى تاۋلى جەردى بولىسە الماي كەلەدى. داۋلى ايماق 4250 مەتر بيىكتە جاتىر جانە ول جەردە تەمپەراتۋراسى ءنول گرادۋسقا دەيىن ءجيى تۇسەدى.

بۇل – Planet Labs 16 ماۋسىمدا سپۋتنيكتەن تۇسىرگەن گالۆان اڭعارىنىڭ سۋرەتى. اڭعار قىتايدىڭ تيبەتى مەن ءۇندىستاننىڭ لاداكح ايماعىنىڭ ورتاسىندا جاتىر.

بۇل – Planet Labs 16 ماۋسىمدا سپۋتنيكتەن تۇسىرگەن گالۆان اڭعارىنىڭ سۋرەتى. اڭعار قىتايدىڭ تيبەتى مەن ءۇندىستاننىڭ لاداكح ايماعىنىڭ ورتاسىندا جاتىر.

1993 جىلى ەكى ەل بۇل ايماقتا ءبىر-بىرىنە وق اتپاۋعا كەلىسىپ، اسكەردى تەك “باقىلاۋ ايماعىندا” ۇستاۋعا كەلىسكەن. بىراق بۇل كەلىسىم ءجيى بۇزىلادى.

قاقتىعىسقا نە تۇرتكى بولدى؟

16 ماۋسىمداعى قاقتىعىسقا قىتاي ءۇندىستاندى ايىپتايدى. پەكين “ۇندىستاندىق اسكەريلەر شەكارانى بۇزىپ، قىتاي جاققا ءوتىپ كەتتى” دەدى.

ال جالپى قىتاي مەن ءۇندىستان گيمالاي تاۋىنداعى شەكارا ماڭىنداعى جەرگە ءبىراز ۋاقىتتان بەرى تالاسىپ جاتىر. ەكى ەلدىڭ گيمالاي تاۋىنداعى شەكاراسى 4056 كم قۇرايدى. رەسمي دەلي ء“ۇندىستان بۇرىن ۇلىبريتانيانىڭ وتارى بولىپ تۇرعان تۇستا قىتايمەن شەكارا دۇرىس بولىنبەگەن” دەپ ەسەپتەيدى.

اسكەري ساراپشىلار ء“ۇندىستان داۋلى ايماقتا جول، اەرودروم سالعان سوڭ جاعداي ۋشىقتى. ال دەلي ترانسپورت ينفراسترۋكتۋراسىن سالىپ، قىتايمەن كۇش تەڭەستىرگىسى كەلەدى” دەپ سانايدى.

ءۇندىستان بىلتىر قازاندا قىتايدىڭ قارسىلىعىنا قاراماستان لاداكحتاعى گالۆان اڭعارىندا اەرودرومعا اپاراتىن جولدى سالىپ بىتىرگەن. دەلي جولدى گالۆانداعى وزىنە تيەسىلى “باقىلاۋ ايماعىندا” سالعانىن ايتادى.

بۇرىندارى نە بولىپ ەدى؟ 

1967 جىلى يادرولىق قارۋى بار ەكى ەل شەكارادا قاقتىعىسىپ، جۇزدەگەن ادام قازا تاپقان. ال بيىل ارادا ونداعان جىل وتكەن سوڭ العاش رەت ادام شىعىنى بولدى.

ەكى ەل 1962 جىلى لاداكح ايماعىندا جانە ءۇندىستانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا سوعىسقان. كەيىن ەكى ەل كەلىسىمگە كەلىپ، داۋلى شەكارادا “باقىلاۋ ايماعىن” قۇرعان. بىراق ەكى ەل “باقىلاۋ ايماعىنىڭ” ورنالاسقان جەرى بويىنشا دا ءجيى كەلىسپەي قالادى. داۋلى شەكارا ماڭىنداعى كەز كەلگەن قۇرىلىس جۇمىسى قاقتىعىسقا اكەلەدى.

ەكى ەل اراسىنداعى كەيىنگى ەڭ ءىرى قاقتىعىس 2017 جىلى ءۇندىستان، قىتاي جانە بۋتان شەكاراسىنداعى دوكلام اڭعارىندا بولعان. كەيىن جانجالدان سوڭ ەكى ەلدىڭ بيلىگى اسكەرلەرىن تاراتۋ تۋرالى كەلىسكەن.

Reuters اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ماقالاسى نەگىزىندە دايىندالدى

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • 2003 جىلى SARS قالاي تىيىلدى؟ 2020 جىلى COVID-19 نەگە ىرىق بەرمەي تۇر؟

    2003 جىلى قاۋىپتى كوروناۆيرۋس جۇققان ءار ونىنشى ادام قايتىس بولدى. قىتايدا باستالعان بۇل دەرت بىرنەشە ەلگە تارادى. سەگىز ايدان سوڭ ۆيرۋستى توقتاتۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ازاتتىق الەمدەگى جەتەكشى ۆيرۋسولوگتاردىڭ بىرىنەن سول كەزدە بۇل كەسەلدى تىيۋعا نە كومەكتەستى جانە 2020 جىلى جاڭا كوروناۆيرۋستىڭ دۇنيەجۇزىنە تاراۋىنا نە سەبەپ بولدى دەپ سۇرادى. قىتايدىڭ ۋحان قالاسىندا ەسىنەن تانىپ قۇلاعان ادامنىڭ قاسىندا تۇرعان دارىگەرلەر. ناۋقاس اتيپيالىق پنەۆمونيا (SARS دەگەن اتاۋمەن بەلگىلى) جۇقتىرعان بولۋى مۇمكىن. بۇل سۋرەت 2003 جىلى ءساۋىردىڭ 29-ى كۇنى تۇسىرىلگەن. ول كەزدە الەم 21 عاسىرداعى العاشقى پاندەمياعا اينالا جازداۋعا شاق قالعان ۆيرۋسقا جولىققان ەدى. SARS اتتى جاڭا جۇمباق كوروناۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ ون پايىزعا جۋىعى قايتىس بولدى. ناۋقاستاردىڭ كوبى دەم جەتپەي قينالىپ، وكپەسى سۇيىققا تولىپ قايتىس

  • ءۇستىرت ماۋگليى جانە تاعدىرى

    1957 جىلى تىكۇشاقپەن شىققان ءبىر توپ گەولوگتار ءۇستىرت جازىعىندا (تۇركىمەنستان مەن قاراقالپاقستاننىڭ شەكاراسىنداعى سارىقامىس كولىنىڭ جانىندا) قاسقىر اتۋمەن اينالىسقان. گەولوگتار قاسقىرلاردى ىزىنەن قۋىپ كەلە جاتىپ ولاردىڭ اراسىندا شامامەن بەس جاسار قالىسپاي جۇگىرگەن بالانى كورىپ تاڭ قالادى. بالا قاسقىرلارمەن بىرگە اسپاننان تونگەن جاۋدان قاشۋعا تىرىسىپ كەلەدى. ولار بارلىق قاسقىرلاردى اتىپ، بالانى قۇتقارۋدى ۇيعارادى. تىكۇشاقتى جەرگە قوندىرىپ بالانى ۇستاۋعا ارەكەتتەنەدى. الايدا بۇل ويلاعانداي وڭايعا سوقپادى. بالا قاسقىردىڭ بولتىرىگى قۇساپ ادامدارعا قاراي تىستەنىپ ايبات كورسەتكەن. دەگەنمەن گەولوگتار ونى قولعا ءتۇسىرىپ ، دارىگەردىڭ قاراۋىنا تاپسىرادى. بالانىڭ قاسقىر ۇيىرىنە قالاي تۇسكەنىن جانە اتا-اناسى كىم ەكەنى بەيمالىم. اۋرۋحانادا وعان وليگوفرەنيا دياگنوزى قويىلىپ، تاشاۋزداعى پسيحياتريالىق اۋرۋحاناعا ورنالاستىرىلعان. ونىڭ ومىرىندە ادام قاتارىنا قوسىلۋدىڭ قيىن جانە قايعىلى كەزەڭى باستالادى.

  • اقش بارلاۋ قىزمەتى: قىتاي كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ شىنايى تارالۋ اۋقىمىن جاسىردى

    02 ءساۋىر، 2020 ماسكا تاققان ادام. قىتاي، ۋحان قالاسى، 31 ناۋرىز 2020 جىل. قىتاي بيلىگى كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن كوز جۇمعاندار مەن ۆيرۋس جۇقتىرعاندار تۋرالى رەسمي دەرەكتى بۇرمالاعان. Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، اق ۇيگە قۇپيا بايانداماسىن تانىستىرعان امەريكا بارلاۋ قىزمەتى وسىنداي قورىتىندىعا كەلگەن. Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ دەرەككوزى بايانداما تۋرالى قوسىمشا اقپارات بەرمەگەن. قىتاي بيلىگى ۋحان قالاسىندا جەلتوقسان ايىندا تاراعان ۆيرۋستان 3300 ادام كوز جۇمدى، 82 مىڭنان استام ادامعا ۆيرۋس جۇقتى دەپ مالىمدەگەن ەدى. اقش-تا 200 مىڭنان استام ادامعا ۆيرۋس جۇققان، ءتورت مىڭنان استام ادام قايتىس بولعان. “قىتاي اشىق بولعاندا جاعداي الدەقايدا جاقسىراق بولار ما ەدى. قىتايدا ۆيرۋس پايدا بولعانى تۋرالى اقپارات الەمگە تارالعانعا دەيىن ەپيدەميا ءبىر اي بۇرىن باستالعان بولۋى مۇمكىن” دەدى سارسەنبى كۇنى اقش

  • قىتاي كوروناۆيرۋستى شىنىمەن جەڭدى مە؟

    ەندي حەيل بەيجىڭ مەتروسىنا جۇرگەن تۇرعىندار. 10 ناۋرىز 2020 جىل. قىتايدا كوروناۆيرۋسقا قارسى ءۇش ايعا سوزىلعان كۇرەستىڭ العاشقى ناتيجەسى ناۋرىزدىڭ 18-ءى كۇنى بايقالدى. وسى كۇنى ەلدىڭ ىشىندە ۆيرۋس جۇقتىرعان ادام تىركەلمەدى. قىتايدىڭ ۆيرۋستى توقتاتۋ ءۇشىن جاساعان شارالارى شىنىمەن ءتيىمدى بولدى ما؟ «ايداھاردىڭ باقىلاۋى» نەمەسە «ماو ستيلىندەگى الەۋمەتتىك باقىلاۋ». قىتاي شەنەۋنىكتەرى ەلدىڭ ورتالىق بولىگىندە ەنگىزگەن، كوروناۆيرۋستىڭ تاراۋىن توقتاتۋ ءۇشىن جاساعان شارالارى حالىق اراسىندا وسىنداي اتاۋعا يە بولدى. قىتاي بيلىگى كوروناۆيرۋس پەن ونىڭ سالدارىنان تۋىندايتىن COVID-19 اۋرۋىنىڭ قاۋپىن تۇسىنگەن بويدا جۇزدەگەن ميلليون ادامدى كارانتينگە جاۋىپ، باقىلاۋعا الدى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەن قىتاي ەپيدەميولوگتارى ميسسياسىنىڭ دەرەگىنشە، ەلدە «اۋرۋدى توقتاتۋ ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەڭ قاتال ءارى جەدەل شارالار جۇزەگە اسقان». مۇنداي شارالاردى جۇزەگە

  • “يسپان پاندەمياسى” نەمەسە “يسپانكا”.

    ‎قانات ەسكەندىردىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى 1918-1919 جىلدار ارالىعىندا ميلليونداعان ادام كوز جۇمعان الاپات تۇماۋ. عىلىمي اتاۋى – La Grippe Espagnole نەمەسە يسپانشا La Pesadilla. 18 ايدىڭ ىشىندە الەم بويىنشا 550 ميلليون ادام “يسپانكاعا” شالدىققان، ياعني، پلانەتانىڭ 29,5% حالقى جۇقتىرعان. 18 ايدا 50-100 ميلليون ادام وسى اۋرۋدان كوز جۇمعان، ياعني، پلانەتانىڭ 2,7-5,3% حالقى ءشايىت بولعان. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ سوڭعى ايلارىندا باستالعان بۇل قاۋىپتى ىندەتتىڭ تەز تاراۋىنا پوەزد، ديريجابل، كەمە ترانسپورتى سەكىلدى زاماناۋي تەحنيكانىڭ جەدەل دامۋى كوپ ىقپال ەتكەن. سول سەبەپتى، الەمدە بارلىق مەملەكەتتەر سوت قىزمەتى، مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردى، شىركەۋ، تەاتر، مەيرامحانالار مەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىن جاۋىپ تاستاعان. دۇكەندەر ءوز تۇتىنۋشىلارىن سىرتتان قابىلداپ، ساتۋشىلار ءتىپتى ءوز تۋىستارىن دا كىرگىزبەي قويعان. بارلىق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: