|  | 

جاھان جاڭالىقتارى

قىتاي مەن ءۇندىستان گيمالايدا نە ءۇشىن قاقتىعىسىپ جاتىر؟ 300 سوزبەن تۇسىندىرەمىز


لاداكح ايماعىنداعى گالۆان اڭعارىندا تۇرعان ۇندىستاندىق اسكەري. 17 ماۋسىم 2020 جىل.

لاداكح ايماعىنداعى گالۆان اڭعارىندا تۇرعان ۇندىستاندىق اسكەري. 17 ماۋسىم 2020 جىل.

15 ماۋسىمدا ءۇندىستان بيلىگى ەلدىڭ 20 سولداتى شەكارادا قىتاي اسكەريلەرىنىڭ قولىنان قازا تاپقانىن مالىمدەدى. پەكين ءوز تاراپىنان قايتىس بولعاندار جايلى ەش دەرەك ايتپادى.

قاقتىعىس قايدا بولدى؟

قاقتىعىس گيمالايدىڭ باتىس جاعىنداعى لاداكح ايماعىنداعى گالۆان اڭعارىندا، قىتاي مەن ءۇندىستان شەكاراسىندا بولعان. اسكەرلەر وق اتپاعان، بىراق تاس لاقتىرىپ، وتكىر زاتتار قولدانعان جانە تاياق جۇمساعان. ەكى ەلدىڭ اسكەرى مامىردان بەرى وسى ماڭعا ورنالاسىپ، ارا-تۇرا جانجالداسىپ تۇرادى.

قىتاي ءۇندىستاننىڭ ءبىراز اۋماعىن وزىنە العىسى كەلەدى. ال دەلي پەكين ۇندىستانعا تيەسىلى جەردى زاڭسىز ۇستاپ وتىر دەپ ايىپتايدى. ەكى ەل ءۇندىستاننىڭ سولتۇستىگىندە، قىتايدىڭ اقساي چين شوقىسىنداعى تاۋلى جەردى بولىسە الماي كەلەدى. داۋلى ايماق 4250 مەتر بيىكتە جاتىر جانە ول جەردە تەمپەراتۋراسى ءنول گرادۋسقا دەيىن ءجيى تۇسەدى.

بۇل – Planet Labs 16 ماۋسىمدا سپۋتنيكتەن تۇسىرگەن گالۆان اڭعارىنىڭ سۋرەتى. اڭعار قىتايدىڭ تيبەتى مەن ءۇندىستاننىڭ لاداكح ايماعىنىڭ ورتاسىندا جاتىر.

بۇل – Planet Labs 16 ماۋسىمدا سپۋتنيكتەن تۇسىرگەن گالۆان اڭعارىنىڭ سۋرەتى. اڭعار قىتايدىڭ تيبەتى مەن ءۇندىستاننىڭ لاداكح ايماعىنىڭ ورتاسىندا جاتىر.

1993 جىلى ەكى ەل بۇل ايماقتا ءبىر-بىرىنە وق اتپاۋعا كەلىسىپ، اسكەردى تەك “باقىلاۋ ايماعىندا” ۇستاۋعا كەلىسكەن. بىراق بۇل كەلىسىم ءجيى بۇزىلادى.

قاقتىعىسقا نە تۇرتكى بولدى؟

16 ماۋسىمداعى قاقتىعىسقا قىتاي ءۇندىستاندى ايىپتايدى. پەكين “ۇندىستاندىق اسكەريلەر شەكارانى بۇزىپ، قىتاي جاققا ءوتىپ كەتتى” دەدى.

ال جالپى قىتاي مەن ءۇندىستان گيمالاي تاۋىنداعى شەكارا ماڭىنداعى جەرگە ءبىراز ۋاقىتتان بەرى تالاسىپ جاتىر. ەكى ەلدىڭ گيمالاي تاۋىنداعى شەكاراسى 4056 كم قۇرايدى. رەسمي دەلي ء“ۇندىستان بۇرىن ۇلىبريتانيانىڭ وتارى بولىپ تۇرعان تۇستا قىتايمەن شەكارا دۇرىس بولىنبەگەن” دەپ ەسەپتەيدى.

اسكەري ساراپشىلار ء“ۇندىستان داۋلى ايماقتا جول، اەرودروم سالعان سوڭ جاعداي ۋشىقتى. ال دەلي ترانسپورت ينفراسترۋكتۋراسىن سالىپ، قىتايمەن كۇش تەڭەستىرگىسى كەلەدى” دەپ سانايدى.

ءۇندىستان بىلتىر قازاندا قىتايدىڭ قارسىلىعىنا قاراماستان لاداكحتاعى گالۆان اڭعارىندا اەرودرومعا اپاراتىن جولدى سالىپ بىتىرگەن. دەلي جولدى گالۆانداعى وزىنە تيەسىلى “باقىلاۋ ايماعىندا” سالعانىن ايتادى.

بۇرىندارى نە بولىپ ەدى؟ 

1967 جىلى يادرولىق قارۋى بار ەكى ەل شەكارادا قاقتىعىسىپ، جۇزدەگەن ادام قازا تاپقان. ال بيىل ارادا ونداعان جىل وتكەن سوڭ العاش رەت ادام شىعىنى بولدى.

ەكى ەل 1962 جىلى لاداكح ايماعىندا جانە ءۇندىستانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا سوعىسقان. كەيىن ەكى ەل كەلىسىمگە كەلىپ، داۋلى شەكارادا “باقىلاۋ ايماعىن” قۇرعان. بىراق ەكى ەل “باقىلاۋ ايماعىنىڭ” ورنالاسقان جەرى بويىنشا دا ءجيى كەلىسپەي قالادى. داۋلى شەكارا ماڭىنداعى كەز كەلگەن قۇرىلىس جۇمىسى قاقتىعىسقا اكەلەدى.

ەكى ەل اراسىنداعى كەيىنگى ەڭ ءىرى قاقتىعىس 2017 جىلى ءۇندىستان، قىتاي جانە بۋتان شەكاراسىنداعى دوكلام اڭعارىندا بولعان. كەيىن جانجالدان سوڭ ەكى ەلدىڭ بيلىگى اسكەرلەرىن تاراتۋ تۋرالى كەلىسكەن.

Reuters اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ماقالاسى نەگىزىندە دايىندالدى

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • ۋكراينا مەن رەسەي اراسى نە بولىپ جاتىر؟ 6 سۇراققا جاۋاپ

    مايك ەككەل رەسەي اسكەري كۇشتەرى قىرىمداعى جاتتىعۋ جيىنىندا. 19 ناۋرىز، 2021 جىل. كەيىنگى كۇندەرى الەۋمەتتىك جەلىدە رەسەيلىك اۋىر اسكەري تەحنيكا تيەلگەن پويىزداردىڭ بىرنەشە ۆيدەوسى تارادى. ءتۇرلى اقپارات كوزدەرى پويىزداردىڭ سىبىردەن ۋكراينامەن شەكارالاس اۋداندارعا بارا جاتقانىن ايتادى. ال رەسەي باقىلاۋىنداعى قىرىم كوپىرى قىسقا ۋاقىتقا جابىلىپ قالعان. بۇل دا قارۋ-جاراق تاسىمالىنا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك تەلەارنالارى بولسا، ۋكراينا مەن رەسەيدىڭ قولداۋىنا يە سەپاراتيستىك كۇشتەردىڭ شارتتى شەكاراسىندا ارتيللەريالىق اتىس بولىپ جاتىر دەگەن ۇرەيلى اقپار تاراتۋمەن الەك. مۇنىڭ ءبارى ۋكراينا مەن رەسەي اراسىنداعى “قىرعي-قاباق” سوعىس كەسكىلەسكەن شايقاسقا اينالادى دەگەندى بىلدىرە مە؟ ازاتتىق ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن ۋكراينا-رەسەي تەكەتىرەسىنە قاتىستى التى نەگىزگى سۇراققا جاۋاپ ۇسىنىپ وتىر. ۋكراينانىڭ شىعىسىندا ونسىز دا سوعىس بولىپ جاتقان جوق

  • “سانكتسيالار مەن وتكىر مالىمدەمەلەر سايىسى”. بايدەن كەلگەلى ءۇش دەرجاۆا اراسى نە بولىپ جاتىر؟

    يۋري جيگالكين اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن ءباسپاسوز ءماسليحاتى كەزىندە جۋرناليستەر سۇراعىنا جاۋاپ بەرىپ تۇر. بايدەن اكىمشىلىگىنىڭ قىتاي مەن رەسەيگە قارسى شىعۋ سەبەبى نە؟ اق ءۇي كرەملگە ءىرى سانكتسيا سالا ما؟ “سولتۇستىك اعىن-2″ گاز قۇبىرىنىڭ بولاشاعى قانداي؟ بايدەننىڭ ءسوزى مەن ءىسى ءبىر جەردەن شىعا ما؟ قىتاي نەلىكتەن اقش مەمحاتشىسىنا وتكىر جاۋاپ قايتاردى؟ ازاتتىقتىڭ ورىس قىزمەتى كاليفورنياداعى گۋۆەر ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى، ەكونوميست پول گرەگوريمەن، ساياساتتانۋشى، ۆاشينگتونداعى كەننان ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دەۆيد ساتتەرمەن جانە ماسساچۋسەتستەگى ەنديكوت كوللەدجىنىڭ قىتاي بويىنشا مامانى ۆيتالي كوزىروۆپەن وسى جانە وزگە دە ماسەلەلەردى تالقىلادى. دجو بايدەن پرەزيدەنت بولعالى ەكى ايدان استى. وسى ۋاقىتتا ول سىرتقى ساياساتتا ەشكىم كۇتپەگەن ارەكەتتەرگە باردى. “سايلاۋعا قول سۇقسا، رەسەي ترامپتى، ال قىتاي بايدەندى قولدايدى”. بىلتىر پرەزيدەنت سايلاۋىندا امەريكالىق ساراپشىلار وسىلاي

  • اقش پەن قىتاي اراسىنداعى باسەكەدە ورتالىق ازيا تەكەتىرەس ارەناسىنا اينالا ما؟

    رەيد ستەنديش قىتاي ليدەرى سي تسزينپين (وڭ جاقتا) مەن قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەندى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باتىس قىتايدان باتىس ەۋروپاعا جۇك تاسيتىن تەمىرجولدىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا. 8 ماۋسىم 2017 جىل. قىتاي مەن اقش اراسىنداعى باقتالاستىقتىڭ ارتۋى ەۋرازيا ەلدەرىنە اسەر ەتپەي قويمايدى. سەبەبى قوس دەرجاۆا دا الەمنىڭ باسقا بولىگىمەن سالىستىرعاندا ەۋرازياعا وزگەشە ستراتەگيالىق كوزقاراسپەن قارايدى. بۇل قۇرلىق ەكى دەرجاۆا اراسىنداعى باسەكەدەگى نەگىزگى ارەناعا اينالا ما؟ پەكين مەن ۆاشينگتون قارىم-قاتىناسىنىڭ ناشارلاۋى 18-19 ناۋرىز كۇندەرى الياسكادا اقش پەن قىتايدان كەلگەن رەسمي تۇلعالاردىڭ اراسىندا وتكەن ەكىكۇندىك كەلىسسوزدە ايقىن كورىندى. كەزدەسۋدە ەكى تاراپ سوزبەن شارپىسىپ قالدى. الياسكاداعى كەزدەسۋ قوس مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناسى تۇزەلۋى مۇمكىن دەگەن ءۇمىتتى جوققا شىعاردى. بۇل – دجو بايدەن اقش پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعالى الەمدەگى ءىرى ەكى

  • پاشينيان ەلدە اسكەري توڭكەرىس جاساۋ تالپىنىسى بولعانىن مالىمدەدى

    ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان. ارمەنيا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باس شتابى پرەمەر-مينيستر نيكول پاشينيان مەن ۇكىمەتتى وتستاۆكاعا كەتۋگە ۇندەگەننەن كەيىن پرەمەر-مينيستر ەلدە اسكەري توڭكەرىس جاساۋ تالپىنىسى بولعانىن مالىمدەدى. باس شتابتىڭ اقپارات دەپارتامەنتى 25 اقپان كۇنى تاراتقان مالىمدەمەدە باس شتاب توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنىڭ “بولماشى سەبەپپەن” قىزمەتتەن بوساتىلۋىنا قارسىلىق رەتىندە سونداي ۇندەۋ جاسالعانىن حابارلاعان. “بۇل ارمەنيانىڭ ۇلتتىق جانە مەملەكەتتىك مۇددەلەرىن ەسكەرمەي وتىرىپ جاسالعان قادام. وسىنداي كۇردەلى شاقتا مۇنداي شەشىم مەملەكەت مۇددەسىنە قايشى، جاۋاپسىز قادام” دەلىنگەن قارۋلى كۇشتەر تاراتقان مالىمدەمەدە. ولار وسىنداي “كۇردەلى شاقتى پرەمەر-مينيستر مەن ۇكىمەت بۇدان ءارى قاراي اقىلعا قونىمدى دۇرىس شەشىم قابىلداي المايدى” دەپ سانايدى. قارۋلى كۇشتەر وزدەرىنىڭ تالاپتارىن ورىنداتۋ ماقساتىندا كۇش قولدانا ما، جوق پا، بەلگىسىز. ال نيكول پاشينيان وتستاۆكاعا كەتپەيتىن

  • بايدەن اقش-تىڭ قىتايعا قاتىستى اسكەري ستراتەگياسىن دەرەۋ ساراپتاۋدى تاپسىردى

    اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن. اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن قورعانىس مينيسترلىگىنە اقش-تىڭ قىتايعا قاتىستى اسكەري ستراتەگياسىن تەز ارادا ساراپتاۋعا بۇيرىق بەردى. 10 اقپاندا پەنتاگوندا سويلەگەن سوزىندە بايدەن ساراپتاما اقش-قا قىتاي ماسەلەسى بويىنشا “مىعىم ساياسات جۇرگىزۋگە” كومەكتەسەدى دەدى. ء“بىز ءۇندى-تىنىق مۇحيتى ايماعىندا جانە الەمدە بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ، مۇددەمىزدى قورعاي الۋ ءۇشىن قىتاي تارابىنان ارتىپ كەلە جاتقان ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشە ءبىلۋىمىز كەرەك” دەدى بايدەن. ساراپتاما بارلاۋ، تەحنولوگيا، اقش-تىڭ ايماقتاعى ىقپالى، وداقتاستىق، پەكينمەن قورعانىس ماسەلەلەرى بويىنشا ارىپتەستىك سياقتى نەگىزگى سالالاردى قامتۋى ءتيىس. قورعانىس ءمينيسترى للويد وستين 20 قاڭتاردا پرەزيدەنت قىزمەتىنە كىرىسكەننەن بەرى العاش رەت پەنتاگونعا كەلگەن بايدەنگە پەكينگە قاتىستى اسكەري ستراتەگيانى قاراستىرۋ ءۇشىن جاڭا جۇمىس توبى قۇرىلعانىن ايتتى. جۇمىس توبى ءتورت اي ىشىندە تالداۋلارى مەن

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: