|  |  | 

Жаһан жаңалықтары Саясат

Байденнің президенттігі Қазақстан, ОА және Шыңжаңға қалай әсер етпек?


USA-ELECTION/BIDEN

USA-ELECTION/BIDEN

АҚШ-тың 46-президенті болып сайланған демократ Джо Байден сайлау алдында әлемде “демократияны күшейтетінін, авторитаризммен күресетінін” айтқан. Халықаралық есептерде әлсіз демократия мен авторитаризм үшін жиі сыналатын Орталық Азия елдеріне Байденнің ұстанатын саясаты қандай болмақ? Байден әкімшілігі Қытайдың Шыңжаңдағы мұсылмандарға қысым мәселесін көтеруді жалғастыра ма?

Қазір Орталық Азиядағы бес ел – Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан және АҚШ арасында 2015 жылдан бері “С5+1″ форматы жұмыс істеп келеді. Содан бері Орталық Азиядағы бес елдің сыртқы істер министрлері мен АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы жиі кездесіп, ОА мен Вашингтонның қарым-қатынасын талқылайды. “С5+1″ форматы демократ Барак Обама президент болып тұрғанда құрылған. Бұл формат Трамп президент кезінде де сақталды және биыл ақпанда АҚШ мемлекеттік департаменті Вашингтонның Орталық Азия бойынша 2025 жылға дейінгі жаңа стратегиясын ұсынды. АҚШ-тың бұл жоспары ОА елдерінің тәуелсіздігін нығайтуды және аймаққа терроризмнің қаупін азайтуды, ОА елдері мен Ауғанстанның қарым-қатынасын кеңейтуді, адам құқығын жақсартуды көздейді. Бұдан бөлек, Вашингтонның 2025 жылғы жоспарында аймаққа көршілес елдердің әсерін теңестіру қарастырылған.

Азаттық тілшісі сөйлескен сарапшылар Ақ үйге жаңа басшы келсе де АҚШ-тың Орталық Азияға деген саясаты аса өзгере қоймайды дейді.

“АҚШ ПЕН ОА АРАСЫНДАҒЫ “С5+1″ ФОРМАТЫ ЖАЛҒАСАДЫ”

АҚШ-тағы Джордж Вашингтон университетінің стратегиялық коммуникация магистратурасын тәмамдаған саясаттанушы Шалқар Нұрсейіттің пайымдауынша, Байден тұсында АҚШ пен ОА арасындағы “С5+1″ форматы сақталып, Трамп кезіндегі саясат жалғасады.

Саясаттанушы Шалқар Нұрсейітов

Саясаттанушы Шалқар Нұрсейітов

– Дональд Трамп сияқты саяси қадамдары болжауға келе бермейтін саясаткердің өзі АҚШ-тың Орталық Азия бойынша саясаты өзгермейтінін көрсетіп, 2025 жылға дейінгі жаңа стратегиясы мен “С5+1″ форматы арқылы соны дәлелдеді. Ал енді осы “С5+1″ форматы демократтар тұсында, Обаманың [президенттігі] кезінде қабылданғанын, ол кезде Байден вице-президент болғанын, оған дейін Байденнің сыртқы саясат бойынша өте белсенді сенаторлардың бірі болғанын ескерсек, бұл платформа [Байден тұсында] да сақталып қалады. Байден әкімшілігі ең алдымен елдегі коронавируспен күресті қолға алып, Трамп шығып кеткен бірқатар халықаралық келісімдерге қайтуға әрекет етеді. Сол себепті осы факторлардың әсерінен АҚШ-тың Орталық Азияға қызығушылығы одан сайын артады немесе кемиді я түбегейлі өзгереді деп айта алмаймыз. Яғни, осыған дейінгі қарым-қатынас одан әрі де жалғасады, – дейді ол.

Орталық Азия елдерінің сыртқы істер министрлері мен АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпео Ташкенттегі отырыста. 3 ақпан 2020 жыл.

Орталық Азия елдерінің сыртқы істер министрлері мен АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпео Ташкенттегі отырыста. 3 ақпан 2020 жыл.

Байден сайлау алдындағы науқанда елдегі коронавирустың тарауын тоқтатуға, нәсілшілдік мәселесінен кейін екіге жарылған қоғамды біріктіруге күш салатынын айтқан. Ол Трамп шығып кеткен климат мәселесіне арналған Париж келісіміне оралатынын, әлемдегі демократияны нығайтып, авторитаризммен күресетінін мәлімдеген.

“ҚАЗАҚСТАН ИНВЕСТИЦИЯ ҮШІН, ӨЗБЕКСТАН ӘСКЕРИ САЯСАТ ҮШІН МАҢЫЗДЫ”

Тәуекелдерді бағалау тобының директоры, саясаттанушы Досым Сәтпаев Байденнің авторитаризммен күрес туралы сөзі Орталық Азия елдеріне әсер ете қоймайтынын, Вашингтон бұл аймаққа экономикалық тұрғыдан қызығушылық танытанынын айтады.

Саясаттанушы Досым Сәтпаев.

Саясаттанушы Досым Сәтпаев.

– Авторитаризммен күрес идеясын билікке келген демократ президенттердің барлығы айтады. Байден авторитаризм туралы айтқанда ол Ресейді және АҚШ-қа геосаясат тұрғысынан қауіп төндіретін өзге де мемлекеттерді меңзейді. Мәселен, Қытай мен Беларусь. Ал [Орталық Азияға] деген қызығушылықтың ақырындап азайғаны Барак Обаманың президенттігі кезінде байқалған. Аймақтағы Вашингтон қызығатын жалғыз мемлекет – Қазақстан. Оның себебі түсінікті де, бізде ірі америкалық мұнай-газ компаниялары бар. Қазақстан – АҚШ үшін аймақтағы нөмері бірінші экономикалық серіктес. Сондықтан Ақ үйге кім келсе де, Қазақстанның авторитарлы билігімен әжептәуір қарым-қатынас қалыптастырып келді. Бұл – таза экономикалық, прагматикалық қызығушылық. Олар авторитаризм біздің келісім-шарттарымыздың тұрақтылығын қамтамасыз етсе, онда жұмыс істей берсін деп санайды, – дейді ол.

Сәтпаев “АҚШ әдетте геосаясаттағы бәсекелесіне қарсы шабуылда демократиялық құндылықтарды негізге алып қысым жасай бастайды, ал Америкаға қауіп төндіре қоймайтын, кішігірім елдерге келгенде бұл мәселеде “толерантты” бола қалады” деп санайды.

– Мәселен, Орта Азиядағы авторитарлы режимі күшті Өзбекстанмен, Түркіменстанмен және Тәжікстанмен АҚШ-тың қарым-қатынасы жаман емес. Меніңше, Өзбекстан алдағы уақытта АҚШ-тың назарын өздеріне аударуда Қазақстанға бәсекелес болмақ. Себебі АҚШ Өзбекстанға Орталық Азиядағы маңызды ойыншы ретінде қызығушылық танытып отыр. Былтыр Өзбекстан сыртқы істер министрі АҚШ-қа барып, америкалық инвестицияны тарту үшін өз елін жарнамалап қайтты. Былтыр Ташкентте Өзбекстан, Қазақстан, Тәжікстан, Қырғызстан және Ауғанстан қарулы күштері бас штабының басшылары мен АҚШ қарулы күштерінің қолбасшысы кездесті. Трамп кезінде Өзбекстан Ауғанстандағы Талибанмен келіссөзге қосылды. Ақпанда АҚШ Талибанмен бейбіт келіссөзге қол қойғанын мәлімдеді. Өзбекстан бұл процесте белсенділік танытып, көмектесті. Ташкентке тәліптердің өкілдері келді. Бұл мәселеде АҚШ Өзбекстанмен қоян-қолтық жұмыс істеді. Ал АҚШ үшін Ауғанстан маңызды аймақ саналады. Талибан мәселесі көбіне Ауғанстанмен шектесетін елдерді мазалайды. Өзбекстанның бұл келісімге қосылған себебі де – осы. Ал Қазақстан Ауғанстанмен шектеспейді. Қызық жайт, Қазақстан – АҚШ үшін ОА инвестиция бойынша негізгі ойыншы саналса, Өзбекстан әскери-саяси жағдайда алға шығады, – дейді ол.

АҚШ-тағы сайлау әлем мен Орталық Азияға қалай әсер етеді?

АҚШ-тағы сайлау әлем мен Орталық Азияға қалай әсер етеді?
 EMB

Ал саясаттанушы, бұрынғы дипломат Қазбек Бейсебаев “адам құқығы мәселесіне басымдық беретін демократтар Орталық Азиядағы кемшіліктерді ескеріп, аймақтағы елдерге қысым жасауы да мүмкін” деп есептейді.

БАЙДЕН ШЫҢЖАҢ МӘСЕЛЕСІН КӨТЕРУДІ ЖАЛҒАСТЫРА МА?

Дональд Трамп әкімшілігі Қытайдың Шыңжаңдағы ұйғыр, қазақ, қырғыз және діні ислам өзге этникалық топтардың өкілдерін лагерьге қамап, қысым жасап жатқанын сынап, Пекинге санкциялар салды. Шыңжаңда өндірілетін тауарларды “мұсылмандарды жұмысқа жегу арқылы” өндірілді деп импортына тыйым енгізді. БҰҰ есебінше, Қытай Шыңжаңда бір миллионнан астам мұсылманды еш айыпсыз лагерьге қамаған. Пекин бұл саясатын “экстремизммен күрес” деп түсіндіреді.

Қытайдағы қазақтар мәселесін көтеріп жүрген “Атажұрт еріктілері” ұйымының белсенділері Байден президент болса, АҚШ-тың Қытайға деген саясаты жұмсарады деп қауіптеніп, сайлауда Трампқа жақтасқан. “Атажұрт еріктілерінің” өкілі, белсенді Серікжан Біләш та желідегі видеоларында Байден Шыңжаң мәселесін көтермеуі мүмкін деген күдігін айтқан.

АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпео Қытайдың Шыңжаң өлкесінде қалған туыстары қысым көріп жатқанын айтқан қазақтармен кездесіп тұр. Нұр-Сұлтан, 2 ақпан 2020 жыл.

АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпео Қытайдың Шыңжаң өлкесінде қалған туыстары қысым көріп жатқанын айтқан қазақтармен кездесіп тұр. Нұр-Сұлтан, 2 ақпан 2020 жыл.

Ал саясаттанушы Шалқар Нұрсейіт Байден тұсында да АҚШ-тың Шыңжаңдағы жағдайға саясаты қатты өзгермейді деп санайды.

– Өйткені Шыңжаңдағы жағдайға бүкіл әлем қарап отыр. Еуропа өз мәлімдемесін жасап, халықаралық ұйымдар бұл мәселені көтеріп келеді. Бұған қоса, демократтар адам құқықтары өз елінде ғана емес әлемде де маңызды деп санайды. Сол себепті [Байден] Шыңжаң мәселесіне мән беріп, осы жолда жұмыс істеуді жалғастырады деп ойлаймын. Демократтар соңғы төрт жыл бойы Трампты диктаторлармен достасуға дайын, өйткені өзінің бойында диктаторға тән қасиет бар деп айыптап келді. Енді осы айыптаулар бос сөз емес екенін дәлелдеу үшін Байденнің әкімшілігі Қытайдағы адам құқығы тапталып жатқан лагерьдегі мәселеде үнсіз қалмайды. Оған БАҚ-та, халықаралық ұйымдар да мүмкіндік бермейді, – дейді сарапшы.

Шынжаң-Ұйғұр автономиялық ауданының партиялык жетекшісі Чэнь Цюаньго (ортада) Компартия құрылтайында. Пекин, 19 қазан 2017 жыл.

Шынжаң-Ұйғұр автономиялық ауданының партиялык жетекшісі Чэнь Цюаньго (ортада) Компартия құрылтайында. Пекин, 19 қазан 2017 жыл.

Саясаттанушы Досым Сәтпаев Байден әкімшілігі “қаласа да, қаламаса да Трамптың Қытайға қатысты саясатын жалғастырады” деп санайды.

– Қазір Ресейден емес Қытайдан қауіп көп екенін демократтар да түсініп отыр. Қытайдың әскери күш жағынан, әлемдік экономикаға әсері жағынан, барлық аймаққа әсері жағынан алғанда АҚШ-қа Қытайдан қауіп басым. Қытай инвестициясы қазір Латын Америкасына, Африкада және Орталық Азияға көп кетіп жатыр. Демократтар қаласа да, қаламаса да Трамп саясатын жалғастырып, Қытайға қысымды күшейтуге тура келеді. Ресей екінші планға сырғиды, себебі кемшіліктері көп, шикізатқа тәуелді, экономикасы әлсіз, – дейді ол.

Байден сайлау алдында Қытайға сынды күшейтіп, Пекинді адам құқығын бұзды және сауда саясатын әділетсіз жүргізді деп бірнеше рет айыптаған. Бұған қоса, ол Трамптың Қытайға саясатын сынап, Қытаймен сауда соғысын жасағанша, одақтастармен коалиция құрып, Пекин саясатына қарсы шығуы керек еді деп санайды.

3 қарашада АҚШ-та өткен президент сайлауында демократ Джо Байден сайлаушылар алқасының 273 дауысын алып, жеңіске жетті. АҚШ-тағы президент сайлауында сайлаушылар алқасының 270 дауысын алған кандидат жеңімпаз деп танылады. Ал республикашылар атынан кандидат болған қазіргі президент Дональд Трамп 214 дауыспен тұр. Сайлаудың нақты нәтижесі әлі шыққан жоқ, бірнеше штатта дауыс санау толық аяқталмады.

21 қаңтарда Байденнің инаугурациясы болып, ол ресми түрде қызметке кірісуі тиіс. Трамп кейбір штаттағы нәтижемен келіспейтінін айтып, сотқа шағымданатынын мәлімдеген.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Related Articles

  • Мәдениет министрі неге өтірік айтты?

    Өткен аптада Мәдениет министрі Ақтоты Райымқұлованың Орталық коммуникациялық қызметі алаңында халық алдында есеп беру кездесуі өтіп, Қазақстандық режиссер Гүлнар Сәрсенова «Нартай» деген фильм түсірді. Былтыр қатаң карантин болмағанда трагикомедия қалың көрерменге жол тартар еді. Әттең, экранизацияның премьерасы салтанатты түрде болған жоқ, дегенмен, интернет беттерінде трейлері қаптап, фильм туралы ақпараттар шықты. Сауал осы фильмге қатысты болған-ды. Өйткені, туындының музыкасын министр жазды. Композитор ретінде шенеуніктің қанша гонорар алғанын білгіміз келді, алайда, Ақтоты Райымқұлова «менің қатысым жоқ, барлық ақпарат жалған» деп, басын ала қашты. Құжаттарда көрсетілгендей, үш миллион алты жүз теңгеге гонорар министр Райымқұловаға бөлінген. Ақпаратқа қолжетімділік елде қамтамасыз етілген. Құжаттар арнайы сайттарда сарнап тұр. Министр неге өтірік айтты екен. Өзіңіз айтқандай, мемлекеттік

  • АҚШ-Қытай-Ресей үштік державаның талас-тартысы Орталық Азияны ыңғайсыз жағдайға қалдыруы мүмкін…

    Шағын Сараптама Естеріңізде болса осыдан бір жарым жыл алдына Ауғанстан және Орталық Азия тақырыбы бойынша бір сұқбат жасаған едік. Сондағы кейбір болжалды түйіткілдер дәл қазір әлемдік саяси аренада кеңінен пікір-таласқа салынып жатыр. Ары қарай… Бірінші, Әлемдік ірі ақпарат көздері АҚШ әскері Ауғаныстаннан толық шегінген жағдайда туындайтын гео-саяси ахуалды қызу талқыға салып жатыр. АҚШ (және НАТО) әскері толық шегінсе Ауғанстан үкіметі елдегі тыныштықты қамтамасыз қыла ала ма; Ауғаныстандағы ислами күштер нені жоспарлап жатыр; Ауғаныстандағы жағдай алдағы кезеңде қытайға қалай ықпал жасауы мүмкін; Қытайдың қандайда бір стратегиялы жоспары бар ма; тб өзекті тақырып қазақ баспасөзінде тәуелсіз һәм тарапсыз талқыға салынуы керек. Екінші, АҚШ әскері толықтай шегінген жағдайда Орталық Азияны қандай қауіп және

  • Әлем алпауыттарының стратегиялық кездесулері неге жиіледі? (Шағын сараптама)

    Наурыздың 18- күні Ақш Сыртқы Істер Министрі Антони Блинкен мен Қытай Сыртқы Істер Министрі Ван И (王毅) Алияскада аса маңызды кездесу жасады. Осы кездесуден соң қос үйекке жіктелгендей болған екі жарты шардың алпауыттары тоқтаусыз стратегиялық кездесулерді бірінен соң бірі бастап кетті. Ақш СІМ’лері Жапон, Корея, Үндістанмен маңызды кездесулер жасап жатқанда 22- наурыз Ресей Сыртқы Істер Министрі Лавров Гуйлиньде Қытай СІМ’і Ван И-мен кездесті. 24- наурыз Түркия СІМ’і Мевлют Чавушоглу (Mevlüt Çavuşoğlu) Брюссельбегі НАТО СІМ’лерінің басқосуында Ақш-тың СІМ Блинкенмен кездесті. 27- наурыз Қытай-Иран Сыртқы Істер Министрлері аса маңызды тарихи кездесу жасады да аса ірі стратегиялы құжатқа қол қойды. Иран осы маңызды келсімнен соң Орталық Азия елдерін бетке алып 7- сәуір біздің

  • КЕНЕСАРЫ ХАН үшін қуанып отыра берудің пайдасы қанша?

    Ресей Қорғаныс Министрлігі Орталық Әскери Окургінің баспасөз қызметі Сәуірдің екінші күні ірі көлемді әскери жаттығулардың алдағы уақытта одан ары жалғаса беретінін айтқанын білесіздер. Орталық Әскери Окург қолбасшысы генерал-полковник Александар Лапин, Орталық Азия аймағындағы 2-ші және 41-ші біріккен жойқын қарулы күштердің қатысуымен де ірі көлемді әскери жаттығулар өткізетінін хабарлаған еді. Қазақ, Қырғыз және Тәжік территориясындағы әскери нысандарды да қамтитын Орталық Әскери Окургтің алдағы ірі көлемді әскери жаттығуы Орталық Азияға көзалартып отырған төңіректегі аймақтық күштер мен державалардың назарын аударатыны анық. Осындай тұста бізге сүйегі әлде-қашан шіріп кеткен КЕНЕСАРЫ ХАН үшін қуанып отыра берудің пайдасы қанша? Сәуір бойы осы “қуаныштың” буымен мәз-майрам бейғам отырғанда Ресейдің біздегі әскери нысандары келелі стратегиялық іс-қимылын жүзеге асырып

  • Украина мен Ресей арасы не болып жатыр? 6 сұраққа жауап

    Майк ЭККЕЛЬ Ресей әскери күштері Қырымдағы жаттығу жиынында. 19 наурыз, 2021 жыл. Кейінгі күндері әлеуметтік желіде ресейлік ауыр әскери техника тиелген пойыздардың бірнеше видеосы тарады. Түрлі ақпарат көздері пойыздардың Сібірден Украинамен шекаралас аудандарға бара жатқанын айтады. Ал Ресей бақылауындағы Қырым көпірі қысқа уақытқа жабылып қалған. Бұл да қару-жарақ тасымалына байланысты болуы мүмкін. Ресейдің мемлекеттік телеарналары болса, Украина мен Ресейдің қолдауына ие сепаратистік күштердің шартты шекарасында артиллериялық атыс болып жатыр деген үрейлі ақпар таратумен әлек. Мұның бәрі Украина мен Ресей арасындағы “қырғи-қабақ” соғыс кескілескен шайқасқа айналады дегенді білдіре ме? Азаттық мәселенің жай-жапсарын түсіндіру үшін Украина-Ресей текетіресіне қатысты алты негізгі сұраққа жауап ұсынып отыр. УКРАИНАНЫҢ ШЫҒЫСЫНДА ОНСЫЗ ДА СОҒЫС БОЛЫП ЖАТҚАН ЖОҚ

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: