|  |  |  | 

Köz qaras Tarih Twlğalar

GEOLOG ĞALIM S.KAMALOVQA 85 JIL

Bezımyannıy

Qazaqstan ekonomikası üşin ülken mañızğa ie ken orındarın aşqan ğalım Kamalov Suhan Maqswtwlı elimizdiñ tarihında eleuli orın alar twlğa. Bükil sanalı ğwmırın öz otanınıñ damuı men güldenuine arnağan bilikti geolog Kamalov S.M. közi tiri bolğanda biıl 85 jasqa tolar edi.

Kamalov S.M. 1935 jılı jeltoqsannıñ jiırma birinşi jwldızı Oral oblısınıñ (bwrınğı atauı) Qaztalov audanına qarastı Asan-Qwdıq auılında düniege kelgen. Bala kezinen ol öz küşine ğana senuge beyimdeledi, osı kezden onıñ boyında qaysarlıq minezi men tabandılıq, eñbekqorlıq qasietteri qalıptasadı. Ötken ğasırdıñ eluinşi jıldarı mektepti bitirgen ol, sol kezdegi qol jetpeytin, arman mamandıqtardıñ biri jer qoynauında qazınanı zertteytin geolog mamandığına qızığadı. Osı mamandıqtı Qazaq memlekettik universitetinde bitirgen ol basında täjirbie jinau üşin geologiya partiyasında kollektor bolıp jwmıs atqaradı. Öz jwmısın tiyanaqtı atqarğanSuhan Kamalov közge birden tüsedi, äri qızmet satısımen tez köteriledi. Wzaq uaqıt ötpey Kamalov S. Qazaqstan Geologiya ministrliginiñ bas geologı bolıp qızmet atqaradı. Osı kezden bastap elimizdiñ aumağındağı geologiyalıq barlau jwmıstarın josparlap, bağdarlap mol täjiribe jinaqtaydı. Öziniñ biliktiligi äri bilimi negizinde Qazaqstan Respublikası Geologiya jäne jer qoynauın qorğau komiteti törağasınıñ birinşi orınbasarı lauazımına tağayındıladı. Alayda bwl onıñ jwmısınıñ tek bastaması bolatın, nağız küş jigerin öziniñ tuğan jeri Oral öñirine arnadı. Sebebi, öziniñ tuğan ölkesiniñ qwnarlı qara topırağınıñ astında otanımızdıñ baylığın eseleytin mol bereke jatqanın jüregimen sezip jürdi.

Suhan Kamalov Oral öñirin tügel zerttep, öñirdiñ bas geologı qızmetin atqaradı, odan keyin Oral mwnay-gaz barlau ekspediciyasın jürgizedi. Köp wzamay Qazaqstan geologiyasınıñ zor jañalıqtarınıñ biri, eleusiz tabısı – Qaraşığanaq ken ornın aşadı. Osı öñirde ülken qor bar ekenin alğaş ret kartadan körsetken de Suhan Kamalov edi. S.Kamalovtıñ bwl jetistikteri – biliminiñ, tabandılıq pen maqsatına wmtılısınıñ däleli. Qaraşığanaq mwnay-gaz konsensatınıñ qorı kenşi ğalımdardıñ payımdauına qarağanda, 1,2 milliard tonnadan astam qara altın jäne 1,35 trillion tekşe metr gaz kondensatın qwraydı. Qaraşığanaqtıñ tağı bir erekşeligi paydalı qazbalar şağın aumaqqa jinaqtalğan, bwl öndiris üşin öte ıñğaylı jağday jasaydı. Alayda osı kezeñde Keñes Odağı ıdırap, jaña täuelsiz memleketimizde qiın-qıstau qilı zamandar bastalğan edi. Suhan Maqswtwlı däl osı kezderi «Qaraşığanaqgazöndiris» basqarmasın basqardı. Dağdarıs jıldarında payda bolğan problemalardıñ şeşimin tabu oñayğa soqqan joq. Jığılğanğa jwdırıq bolğanday sol kezderi qarızdar ösip, jwmısşılar wzaq uaqıt boyı jalaqıların ala almadı. Osınday qiın-qıstau kezeñde bilikti geolog öz komandasın, mamandarın, qwral-jabdıqtardı saqtap qala aldı. Qiındıqtarğa toytarıs beru ol üşin üyrenşikti qwbılıs boldı. Suhan Kamalov qatañ tärtipti, är närsege esep berudi talap etti. Ol bwl qiındıqtardıñ uaqıtşa ekenin, köp wzamay bwl kezeñnen ötetinine ülken senimdilikpen qaradı.

Täuelsizdik jıldarı Qaraşığanaqqa Elbasımız N.Nazarbaev keledi. Memleket basşısı Qaraşığanaqqa şeteldik investiciya tartu turalı memleket üşin wtımdı şeşim qabıldaydı. Investorlarmen kelissözderdi Suhan Kamalov özi jürgizedi. Köp wzamay Bi Dji Grupp, Eni, Şevron, LUKOYL jäne QazMwnay­Gaz kompaniyalar qwramına kiretin kompaniyalar konsorciumı kenişti öñdeuge öz jwmısın bastap ketedi. Qazirgi tañda Qaraşığanaq ken ornı Qazaqstandağı gazdıñ 48 payızın jäne swyıq kömirsuteginiñ 15 payızın öndiredi. Qaraşığanaq – ülken öndiris ornı bola bildi. Investiciya, mıñdağan jwmıs ornı jäne osınıñ barlığınıñ minsiz jwmıs jasauı Suhan Kamalovtıñ eleuli eñbeginiñ jemisi.

Suhan Kamalov elimizdiñ mwnay jäne gaz salasında özindik iz qaldıruımen qatar, büginde bwl salanı äri qaray damuına özindik ülesterin qosıp jürgen mwnayşılardıñ bütin bir buının tärbielep ösirgen tälimger. Oral qalasında geologtar men mwnayşılardıñ Dañq alleyası bar. Dañq alleyasına sän berip twrğan tört barel'eftiñ birinde Qazaqstan Respublikası Wlttıq ğılım akademiyasınıñ korrespondent-müşesi, Injenerlik akademiyanıñ akademigi, belgili geolog Kamalov Suhan Maqswtwlınıñ beynesi surettelgen. Otan üşin atqarılğan qajırlı eñbek eşqaşan eskerusiz qalmaydı. «Qwrmet Belgisi», «Parasat», «İİ därejeli Barıs» ordenderimen jäne Oral qalasınıñ «Qwrmetti azamatı» atağımen marapattalğan. «Äke körgen oq jonar» degendey Suhan Maqswtwlınıñ eki wl, bir qızı da äkesiniñ jolın jalğastıruda.

2018 jıldıñ 29 jeltoqsanında geolog-zertteuşi, keñestik jäne qazaqstandıq ğalım, geologiya-mineralogiya ğılımdarınıñ doktorı, professor, Qazaqstan Respublikası Wlttıq ğılım akademiyasınıñ korrespondent-müşesi Suhan Maqsatwlı 83 jasında ömirden ötti. Qazirgi tañda Suhan Kamalov esimi tarih betterinde elimizdiñ ekonomikasına jaña serpilis bergen iri maman, ğalım retinde jäne eren eñbegi nätijesinde el esinde saqtaulı.

 

 

Bolat SAYLAN, Äl-Farabi atındağı QazWU-niñ professorı, t.ğ.d.

Ernwr EDENBAY, 1 kurs studenti

 

Related Articles

  • ÄMİR TEMİRDİÑ QAZAQ JERİNDE QALDIRĞAN ÜŞ ESKERTKİŞİ

    Orta ğasırdağı qazaq tarihınan ÄMİR TEMİRDİÑ QAZAQ JERİNDE QALDIRĞAN ÜŞ WLI ESKERTKİŞİ 1.Ämir Temir 1397-99- jıldarı YAssaui movzeleyin saldırğan. 2 Älemde teñdesİ joQ, salmağı eki tonnalıq TAYQAZANDI (Öner tuındısı) QWYDIRĞAN. 3 . Wlıtaudıñ Altın şoqı degen töbesinde ülken qara tasqa arab jäne şağatay tilinde jazu jazıp qaldırğan. (Bwl tas qazir Ermitajda twr) Ämir Temir1370- jılı Maurennahr biligine keldi. Aynaldırğan on jıldıñ işinde Ämir Temir Auğanstandı, batıs Ündistandı , batıs Qıtaydı, Parsı elin, Arab elderin , Qap tauı elderin bağındırıp, Osman imperiyasınıñ padişağı Bayazitti jeñgen. Ä,TEMİRGE az uaqıttıñ işinde jiırma altı memleket bağınıştı bolğan. 1380-jıldarı Altın Orda älsiregen kezde Altın Orda tağına Ä.Temir Toqtamıstı otırğızğan. Toqtamıs Mañğıstaudağı Orıs han öltirgen Tüy

  • Qaramolada kimder jerlengen?

    Biıl Abay Qwnanbaywlınıñ tuğanına 175 jıl tolıp, elimizde keñinen atalıp ötkeni belgili. Wlı aqınnıñ mereytoyın layıqtı atap ötu üşin Şığıs Qazaqstan oblısınıñ Jarma audanında da auqımdı is-şaralar josparlanıp, iske astı. Solardıñ biri aqın töbe bi bolıp saylanıp, «Qaramola erejesin» qabıldağan Qaramola mekenin qayta jañğırtu jwmıstarın atap ötuge boladı. Quanıştı özgeristi öz közimmen köreyin degen nietpen, äri jas wrpaqqa önegeli tärbie bolsın degen oymen bala-şağamdı ertip, Qaramolağa at basın bwrdım. Tarihi mekenge aparatın jol qiılısına arnayı belgi qoyılıp, jolı qalıpqa keltirilip, 1995 jılı (Abaydıñ 150 jıldığında) arnayı qoyılğan eskertkiş taqta mañı qorşalıp, abattandırılıptı. Osı eskertkiştiñ oñ jağında, tayaq tastam jerde eski qorım ziratı ornalasqan. Ol jerge kezinde jerlengen ata-babalarıma qwran bağıştayın

  • Koronavirusqa 1 jıl toldı. Adamzat Covid-tiñ qaydan payda bolğanı bile ala ma?

    Aleksandra VAGNER Qorğanıs kiimin kigen medqızmetkerler Uhan' köşesinde qaytıs bolğan adamnıñ mäyitin alıp ketkeli jatır. 30 qañtar 2020 jıl. Adamzattıñ koronavirus infekciyası turalı estigenine bir jılğa juıq uaqıt ötti. Osı arada Covid auruımen tirkelgender 67 millionnan astı, 1,5 million adam qaytıs boldı. Elderdiñ köbinde karantin engizilip, twrğındar üyinen şığa almay qaldı, käsiporındar jwmısı şektelip, artınan bankrot bolıp jattı. Tirşilikti tübegeyli türlendirgen osı virustıñ qaydan şıqqanı äli naqtılanbadı. Biri jarğanattan, biri pangolinderden deydi, keybireuler tipti qoldan jasalğan auru degen pikir aytadı. Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı bir ay bwrın aurudıñ neden tarağanın anıqtaudı közdeytin zertteu bastadı. Oğan qatısatın virusologtardıñ, epidemiologtardıñ jäne sarapşılardıñ atı-jönderi atalmay otır, al zertteudiñ birinşi kezeñi auru bastau alğan Qıtayda ötpeydi.

  • Balalar äleminiñ elşisi…

                                    Kemel oy men kelisti sır toğısqan, swlu sezim men mwñlı şer şarpısqan körikti de körkem şığarmalardıñ şeberi – Saparğali Begalin. Biıl, 2020 jılı qazaq prozasına özgeşe örnek, jaña lep, ğajayıp sır-sipat äkelgen körnekti qazaq jazuşısı, balalar ädebietiniñ klassigi, ädebietimizdiñ poeziya, proza janrlarında tartımdı, tolımdı şığarmalar bergen körnekti suretker Saparğali Begalinge 125 jıl tolıp otır.         Saparğali Begalin 1895 jılı qaraşa ayınıñ 24 jwldızında Şığıs Qazaqstan oblısı, Abay audanı, Degeleñ auılında düniege kelgen. Tabiğatınan zerek, wğımtal balağa oqu oqığan, bilim alğan öte wnaydı. Sodan ol auıl moldasınan däris alıp, eskişe hat tanidı. 1915 jılı Semey qalasındağı orıs-qırğız (qazaq) uçilişesin bitirgen. 1929-1935

  •        Qazaq poeziyasınıñ täñiri…

                          Biıl, 2020 jıldıñ 10 tamızında wlı aqın, ağartuşı, ğwlama, wlttıñ jaña ädebietiniñ negizin qalauşı, qazaq halqınıñ maqtanışı, qazaq ädebietindegi qaytalanbas zor twlğa Abay Qwnanbaywlına 175 jıl toldı. Orıstar üşin – Puşkin, ağılşındar üşin – Şekspir, gruzinder üşin – Rustaveli qanday wlı qwbılıs bolsa, Abay da qazaqtar üşin sonday teñdessiz qwbılıs.                                                    Abay (Ibrahim) Qwnanbaywlı 1845 jılı 10 tamızda Şığıs Qazaqstan oblısındağı Şıñğıs tauınıñ bauırında düniege kelip, 1904 jılı dünieden qaytqan. Abay öziniñ balalıq şağın äjesi men anasınıñ qasında ötkizdi. Bolaşaq aqın el anası atanğan Zere äjesiniñ tausılmaytın añız-ertegilerin estip, sözge şeber Wljan anasınıñ tärbiesin körip östi. Ol auıl moldasınan däris

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: