|  |  |  | 

Suretter söyleydi Tarih Qazaq şejiresi

Künşığıs qazaqtarı (Ör Altay, Barköl)

146711475_1963759763787601_3184043462258305916_n20. ğasırdıñ 30- jıldarındağı kürdeli sayasi kezeñderge baylanıstı künşığıs qazaqtarı (Ör Altay, Barköl) atamekeni Barköl, Qwmıldı artqa tastap Gansu jäne Cinhay ölkelerine qonıs audarğan edi.
Bwl tarihi qwndı suretterdi Joseph Needham qıtayğa jasağan saparı keinde tüsirip alğan. Dr.J.Needham belgili sebepterge baylanıstı qıtaydıñ soltüstik-batıs aymağı dälirek aytqanda Czyayuguan' (嘉峪关), Çienfotung (千佛洞), Dun'huan (敦煌) okurgterinde bir ay ayaldaydı (1943.j 30-şı qırküyekten 29-ınşı qazanğa deyin).
Gansu provinciyasınıñ atalmış audan okurgterinde qazaqtar da bar edi. Olar Elisqan Älipwlı bastağan köşten qalıp qoyğan az sandı qazaqtar edi. Negizinde 1943 jılı Elisqan Älipwlı bastağan birqanşa dürkin köş Tibettiñ sarı jondarın artqa aunatıp Bwlanay asıp Pakistanğa jetip qoyğan edi.146431243_1963759863787591_1077751505107027955_n
suretterge qarap şoşaq tımaq kigen qazaqtardı aynıtpay tanıp qoyasız. Bwl suretti siltemeni ötken jolı

Zhanat Momynkulov

mırza kezekti bir postıma joldağan eken. Ağamızğa alğıs ayta otırıp qaymana qauımğa tıñ post retinde salıp qoyudı jön sanadım.

Eskertu: Dr. Joseph Needham tüsirgen tarihi suretter mına siltemeden alındı jäne basqa da jüzdegen suretterdi osı siltemeden köre alasız.
Gansu ölkesiniñ joğarıda atı atalğan öñirleri Türkilik izderge tolıp twrğan öte mañızdı aymaq edi. Ätteñ amal qanşa, bwl öñirdegi türki jazbaları äsirese qağazğa tüsken türkilik qwndı jädigerler otandıq türkologiyada tolıq zerttelmey keledi. Biraq, künderdiñ bir küni Qazaqstan bwl aymaqtarğa ğılmi ekspediciya wyımdastırıp öñirdegi türkilik eñbekterdi jaña tanımmen zertteydi dep ümittenemin.
Şın mäninde atamekenderin tastap künşığısqa auğan qazaqtar eşqaşan jatjwrtqa kelmegen. Ol öñir de bir kezderi türikter qağanat qwrıp däurendegen wlı dalanıñ bir qiıq bwşpağı-dwr. Bwl öñirde bizge tuıs sarı-wyğır degen halıqtar mekendeydi, olardıñ bir tarmağı “bolğan” degen halıq jäne bar. Tilderi de, öñ-tüsi de qazaqqa öte jaqın. El auzındağı añız boyınşa olar Qwmıl-Barkölden işki qıtayğa sauda keruenin jürgizip jürgende jau qolına twtqın bolıp qalıp qoyğan qazaqtardıñ wrpağı eken-mıs.146832426_1963759833787594_2295197790670597733_n
Eldes ORDA
04.02.2021

Related Articles

  • AHMETTANUŞI JAZUŞINIÑ JAÑA KİTABINIÑ TWSAUKESERİ

    Mädeniet jañalığı Wlt wstazı, Alaş kösemderiniñ biri Ahmet Baytwrsınwlınıñ tuğanına 150 jıl Tayauda  Almatıdağı  Wlttıq Akademiyalıq kitaphanada  aqın, jazuşı Jwmat Äneswlınıñ «Tarihi hikayattar» attı kitabınıñ  twsaukeseri ötti. Bwl kitap  qazaq älipbii men grammatikasınıñ, ädebiettanu ğılımdarınıñ negizin qalağan, Alaş kösemderiniñ biri Ahmet BAYTWRSINWLINIÑ  1919-1920- jıldarı alğaşqı Qırğız Qazaq avtonomiyalıq respublikasınıñ qwrıluına siñirgen zor qayratkerlik qızmeti  bayan etilgen. Jaña kitaptıñ avtorı Wlt wstazı A.Baytwrsınwlın  ünemi wlıqtauımen oqırmandarğa jaqsı mälim. Jwmat ÄNESWLINIÑ Ahmet Baytwrsınwlınıñ  ömiri men şığarmaşılığın, Alaş qozğalısı men partiyasınıñ tarihı bayan etilgen « Maqtanışı elimniñ», Wltına ğwmırın arnağan twlğa», «Alaş tuın kötergender attı  tarihi kitaptarı Wlttıq kitaphananıñ  katalogına engen. Jaña kitaptıñ twsaukeserine  belgili aqın Ayan Nısanalin, belgili jazuşı , «Balbwlaq» jurnalınıñ

  • Qara teñizde Reseydiñ “Mäskeu” kreyseri suğa battı. Oğan ne boldı?

    Mark KRUTOV “Mäskeu” kreyseri Reseydiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı bolğan. 14 säuir keşke Resey qorğanıs ministrligi eldiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı – “Mäskeu” kreyseri suğa batqanın habarladı. Sarapşılar zımıran qaruı bar kreyserden ayırılu Resey flotına eleuli soqqı bolıp tietinin aytadı. 13 säuir keşke Ukrainanıñ Odessa oblıstıq äskeri äkimşiliginiñ basşısı, polkovnik Maksim Marçenko telegram-kanalına Reseydiñ Qara teñiz flotınıñ flagmanı (jolbasşı keme) sanalatın, zımıranmen jabdıqtalğan “Mäskeu” kreyserine Ukrainanıñ kemege qarsı eki “Neptun” zımıranı tigenin jazdı. Birneşe sağattan keyin Resey qorğanıs ministrligi TASS agenttigine kemede ört bolğanın rastadı. Äskeri vedomstvo “Ört saldarınan “Mäskeu” zımıran kreyserinde oq-däri qorı jarıldı. Kemege edäuir zaqım keldi. Ekipaj tolıqtay evakuaciyalandı” dep mälimdep, örttiñ şığu sebebi anıqtalıp jatqanın aytqan.

  • ITEL(ATIL, ITEL, IDEL, EDİL) QAĞAN

    ITEL(ATIL, ITEL, IDEL, EDİL) QAĞAN Itel qağan Kökbörğ atalğan twsta, Kökbörğ atı Kökbwlaq bolıp taralğan twsta… Europağa Abaq tañba köterip barğan wlı Abaqtı atanıp, Keyin kele wrpağı Aqbaqtı bop este qalatın. Aqbaqtıdan Esen tudı da, Esen-Abaqtı delingen, Esen-Abaqtı Esenbaqtı bolıp Karpattıñ iığına kömilgen…. Itelderdiñ jartısı Oral tauda twradı, Itelderdiñ jartısı Altayda işip bwlağın… Biri başqort işinde, Biri qazaqtıñ qoñır tüsinde, Ulap-şulap şığadı… Quraydan tartıp qoñır küy, Tarqatıp işip qwmarın… Edilden alaqanımen kösip işken kezderin eske ap, Selkildep biler “Jorğağa” Qozğaltıp abaq twmarın… Mine, osılay orman elinen tarağan swlu tarih, Itel qağannıñ attarı dala kilemin twyağımen sırğıtıp ağılıp… Kökböri Mübarak Qizatwlı

  • ITELİ – KEREY MEN UAQTIÑ EÑ ESKİ RUI

    Ötkende «”V”dıbısınıñ ömiri» attı maqalamızda iteli, molqı ataularınıñ böri wğımımen tığız qatıstılığı turalı mändi de,mağınalı äñgime aytqanbız. Sonı qayıra wsınamız. Kok-volk(kök böri) atauı uaqıt öte kele Kökbwlaq bolıp aytılıp, iteli şejiresiniñ negizgi atauın twlğalandırğan. Kök böri sözinen şıqqan Kökbwlaqtı köşpendi ömirdegi böriniñ atın tike atamaytın ädet boyınşa, Kökbwlaqtıñ twqımdarın “it eli” atap ketken. Endi osı Aqmergen(Küyik), Aqbaqtı, Aqmalay(Tınıbek) dep tanılğan üş iteliniñ atası bolğan Kökbwlaqtıñ Ahmetäli, Aqberdi degen eki wlınıñ işinde, Ahmetäliden üşeui taraydı. Kökbwlaqtıñ kelesi bir wlı bolğan Aqberdi atauına kelsek, Ah-bört(Aqböri) degen sözdiñ keñitip aytıluınan kelip şıqqan. Qazaqtıñ Alaşa ruı Aqberli, Toqberli degen eki ülken tarmaqqa bölinedi. YAğni, aq börili, toq börili degen mağınalarda. Osı Toqbörliden Börişe twqımı

  • BÖRİNİÑ ATIN ALĞAN ITELİ MEN MOLQI

    («”V”dıbısınıñ ömiri» maqalasınan üzindi) Vorg(vork). Bwl kädimgi kök tüsti jäne osığan baylanıstı börini bildirdi. Böri degen sözdiñ özi kök tüsti wğındıradı. Vorg(vork) sözi V dıbısınıñ “wb, ob, ab, ba, bo, bw, w, u” bolıp türlenuine say, burğ, vorğ, burı, vlue, böri, börik, volk sözderin tudırdı. Volk – ölekşin. Vlue(böre, böle) – ağılşın tiline kök tüsti bildiretin atau retinde ğwndar jağınan endi. Volf(börip) sözi olarda börini bildiredi. Burıl tüs te kök tüsti negiz etedi. Qazaqta “böriktirip qıradı” degen söz bar. Bwl biriktirip qıradı degen mağınanı beredi. Qazaqtıñ birigu degen söziniñ äubasta tuıluına da börilerdiñ azığın wstaudağı wyımşañ äreketi äser etken. Volk(börğ) – Şığıs Europa jerinde börini bildirdi. Volk sözi bolğ, bolqı

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: