|  |  | 

Köz qaras Sayasat

Älem alpauıttarınıñ strategiyalıq kezdesuleri nege jiiledi? (Şağın saraptama)

170264562_2014743708689206_2368507476978042583_n
Naurızdıñ 18- küni Aqş Sırtqı İster Ministri Antoni Blinken men Qıtay Sırtqı İster Ministri Van I (王毅) Aliyaskada asa mañızdı kezdesu jasadı. Osı kezdesuden soñ qos üyekke jiktelgendey bolğan eki jartı şardıñ alpauıttarı toqtausız strategiyalıq kezdesulerdi birinen soñ biri bastap ketti.
Aqş SİM’leri Japon, Koreya, Ündistanmen mañızdı kezdesuler jasap jatqanda 22- naurız Resey Sırtqı İster Ministri Lavrov Guylin'de Qıtay SİM’i Van I-men kezdesti. 24- naurız Türkiya SİM’i Mevlyut Çavuşoglu (Mevlüt Çavuşoğlu) Bryussel'begi NATO SİM’leriniñ basqosuında Aqş-tıñ SİM Blinkenmen kezdesti. 27- naurız Qıtay-Iran Sırtqı İster Ministrleri asa mañızdı tarihi kezdesu jasadı da asa iri strategiyalı qwjatqa qol qoydı. Iran osı mañızdı kelsimnen soñ Ortalıq Aziya elderin betke alıp 7- säuir bizdiñ elge keldi, onı keşe kördiñizder. Resey 8- säuir bügin bizben mañızdı kezdesu jasap otır. Resey SİM’i Lavrov bizge ne maqsatta kelip, qanday wsınıs jasağanın bayqadıñızdar.
Esteriñizde bolsa on künniñ aldında Iran-Qıtay 25 jıldıq ekijaqtı strategiyalıq ortaq kelsimge qol qoydı. 400 milliard dollarlıq mañızdı strategiyalı ekonomikalıq häm qauipsizdik kelsimniñ qabıldanuı Batıs pen Aqş alpauıt elderi nazarın qattı audardı. Aqş, Qıtaydıñ sırtqı ıqpalı Orta Şığıs aumağında negizgi küşke aynala bastadı dep boljap otır(29 naurız, The New York Times).
Bwl strategiyalıq kelsimniñ alda öñirlik sayasi qatınastarğa jasaytın äseri bölek äñgime. Sonıñ işinde Iran-Qıtay qatınasınıñ Ortalıq Aziyağa ıqpalı tipten qızıq bolmaq. Qıtaymen oqşau qatınastar jasau arqılı Orta Şığısta bastı küşke aynalğısı keletin Iran sankciyalardan tolıq arıldı deu qazirşe qiın.d6d6dad9-4de5-44e3-b41c-c66d171ef7d6_cx0_cy1_cw0_w1080_h608
Aqş äskeri birinşi mamırğa deyin Auğanstan territoriyasınan tolığımen şeginuin talap etip jatqan Talibandar, 2020 jılğı “Doha kelsimin” köldeneñ tartuda. Zäudeğalam, Aqş äskeri öñirden tolıqtay şegingen jağdayda Ortalıq Aziyanı qanday balama küşter kütip twr, sol qızıq? Ferğana men Auğanstanda terroristik is-qimıldar arta ma, Resey bwğan qanday reakciya körsetui mümkin. Bwl bir.
Ekinşisi, Qıtaydıñ Iranğa janasuı, ortaq strategiyalı kelsimder jasauı Ortalıq Aziyağa bağıttalğan Qıtaydıñ sırtqı sayasatın odan sayın keñeyte tüsui bek mümkin. Qazir Qıtay-Iran-Resey üş el özara ekonomikalıq, qauipsizdik jäne ıntımaqtastıq ayasında kezeñ-kezeñimen mañızdı kezdesuler jasap, kelsimder qabıldap jatqanı anıq (Iran kelisiminen bes kün bwrın Resey qıtayğa bardı, tb degendey).
Osı kelsimderdiñ deni qauipsizdik mäselesine bağıttalıp otırğanı jaydan jay emes. Qıtay 400 milliard dollarlıq investiciya saluğa kelisken eken onıñ qauipsiz häm qamtamasız boluı bastı şart. Biraq, Aqş-Iran arasındağı yadrolıq bağdarlamağa qatıstı dau-şar tolıq şeşilmey twrğanda jäne Qıtay ıqpalınıñ Orta Şığısta artuın strategiyalıq qatelik köretin Aqş bastağan alpauıt küşterdiñ bwl aymaqqa bağıttalğan sırtqı sayasatı odan sayın kürdelene tüsui bek mümkin. Bwl Ortalıq Aziya elderin de şarpi tüspekşi.
Üşinşi, Qıtay-Iran qatınastarınıñ jaña deñgeyge köterilui Reseydiñ Ortalıq Aziyağa bağıttalğan sayasatın da arttıra tüsedi. Eñ bastı orında qauipsizdik pen twraqtılıq twr. Resey Ukrainğa äskeri ses körsetu arqılı Ortalıq Aziyağa da aybarın tanıtıp jatır. Resey Qorğanıs Ministrligi Ortalıq Äskeri Okurgtiñ keñeytilgen iri twrpattı qarulı jattığuı Ortalıq Aziyanı da qamtitının janamalay bayandağan baspasöz habarlaması sonı añğartadı. Öytkeni jaqında ğana ötken Türkitildes memleketterdiñ ıntımaqtastıq keñesiniñ beyresmi sammiti Reseydiñ bastı sayasi nısandarınıñ birine aynalğanday. Resey öñirdegi türkilik jaqındasulardı öz ıqpalı ayasında qarastıruı, öz müddesine paydalanıp qadağalap otıruı bek mümkin. Resey Türkilik ıntımaqtastıqtı mädeni şeñberde ğana wstar, sayasi tüsinistikke baruın türli joldarmen şektep otıradı, biraq tolıqtay joqqa da şığara almaydı. Öytkeni Iran jäne Qıtay faktorı bar. Türkilik sayasi ortaqtıqtıñ asa belsendi bolmaytının Resey jaqsı biledi, öytkeni türkilik sayasi birlikke wmtıluşı memleketter bir-birine qarama-qayşı sayasi häm qauipsizdik wyım,odaqtarınan bas tartuı tiis, al ol qazirgi jağdayda mümkin emes.170245609_2014743692022541_6778009762754344620_n
Törtinşi, Iran qıtaymen iri strategiyalı kelsimge qol qoyğan eken Ortalıq Aziya elderimen ıntımaqtastığı arta tüsedi. Qazaqstan üşin jaña mümkindik te, qauiptiñ jaña türi de tuındap twr. Qaupi qanday qauip, al mümkindigi qaysı, bwl Qazaq qoğamında sauattı talqığa salınuı tiis.
Besinşi, Auğanstandağı küşter Aqş äskeriniñ elden tolıq şığuın talap etip jatqanda Resey Sibir, Arktika, Ortalıq Aziya, Pamir, Qapqaz ben Şığıs Ukrain mañındağı äskeri nısandarın kün sayın küşeytui “sap tayaqqa as işip, sabına qarauıl qoyatıe” älemdik jaña teketirestiñ Ortalıq Aziyağa jaqın aymaqta uşığatının aldın-ala boljaudan tuğan boluı da mümkin. Öytkeni, jaqında Taşkentte kezdesken Şañhay Intımaqtastıq Wyımı müşeleri qauipsizdikke sayatın jaña oraq şeşimderdi birden qabıldadı. Aqş bastağan alpauıt elder Aziya-Tınıq Mwqit pen Ündi-Tınıq Mwqit aymağındağı elderdi jaña teketireske saylauıttap jatır. Deytwrğanmen, bwnday boljaldı öñirlik strategiyalı qauipteri keyde sol öñirdegi Resey men Qıtay üstemdigin jaña beleske köterip te jibermekşi. Qazirgi sayasi tehnologiya: “qauip töndirem dep kelmeydi, sağan qauip tönip twr eken” dep keledi emes pe.
Altınşı, birtwtas Ortalıq Aziya osı kezeñderde aymaqtıq derjava Qıtay jäne Reseymen köpjaqtı ıntımaqtastıq jasaydı. Özbekstan qıtayğa köbirek beyimdelse, Qazaq-Qırğız orısqa jaqınday tüsedi degendey. Körşi alpauıt eldermen bolğan jaqındasular Ortalıq Aziyanıñ işki sayasi tüsinistigine öz äserin tigizbey qoymaydı.
Jetinşi, Qıtaydıñ Ortalıq Aziya sayasatında Irandıq şitterdiñ ideyalogiyalıq wstanımı janama sayasi taktikağa aynaladı. Qıtay Sin'czyan (新疆) ölkesindegi Hotandıq az sandı şitterdi keleşekte ülken sayasi strategiyalı oyındarğa dayındap jatır. Hotan-Qorasan-Iran dälizdik beldeuindegi türli tiptik erekşelikke ie Şittik ideyalogiya jaña öñirlik problemanıñ bastauı bolmaqşı. Resey osı qauipti bäseñsitu üşin Ortalıq Aziyadağı dini küştermen şıt jaña ıntımaqtastıqqa baruı da mümkin.
Eskertu: suretter Ministry of Foreign Affairs, Republic of Kazakhstan paraqşasınan alındı.
Eldes ORDA
08.04.2021

Related Articles

  • Auğanstandı Stalin de bağındırmaq boldı. Ne sebepti qolınan kelmedi?

    Modjahedtermen küreske jwmıldırılğan sovet jasağı. Ortalıq Aziya, 1920-jıldar 2001 jılğı lañkestik şabuıldan keyin AQŞ «äl-Qaida» men tälipterge soğıs jariyalap, Auğanstanğa basıp kirdi. Bwl soğıs 20 jılğa wlasıp, Batıs äskeriniñ ol elden ketuimen jäne tälipterdiñ bilikke oraluımen ayaqtaldı. Auğanstannıñ oñay şağılar jañğaq emes ekenin Stalinniñ täjiribesi de körsetken. Ol bwl eldi bağındıruğa üş märte talpınıp, üşeuinde maqsatına jete almağan. Sovet mektepterinde oquşılarğa agrarlıq Auğanstan Sovet odağın birinşi bolıp moyındadı dep üyretti. Biraq onıñ qanday jağdayda bolğanın naqtılamadı. 1919 jılı 27 naurızda Lenin ükimeti men Auğanstan arasında diplomatiyalıq qarım-qatınas ornadı. Bwl kelisimdi Auğanstan atınan Amanulla-han jasadı. Onıñ mwnday qadamğa baruına sebep bar edi. Sodan bir ay bwrın Auğanstanda bilik auısıp, Amanulla-han öz

  • BAYQOÑIR

      Qwrmetti QAZAQ ELİ,WLTJANDI QAZAQ BELSENDİLERİ, BAYQOÑIRĞA TAĞI TORĞAY JERİN QOSIP BERUGE QARSILIQ BİLDİREMİZ! (Jer məselesi referendum arqılı şeşiletin məsede) ================ Qazaq jerine tağı ülken qauip töndi. Osıdan üş tört jıl bwrın Qazaq biligi Bayqoñırğa Torğay jeriniñ jartısın, Irğızğa deyin geptilin qwlatuğa bergen. Bayqoñırdıñ bwrın da öte kölemdi 70 şaqırım şarşı kilometr aymağım bartın. Osıdan eki üş jıl bwrın bizdiñ biliktiñ rwqsatımen 50 mıñ şarşı kilometr jerdi qosıp alğan. Endi mine, tağı Jangeldin audanınıñ jerin tügel qosıp almaqşı körinedi. Öziñiz oylap qarañız, sonda Qazaqstannıñ jartısı Bayqoñırdıñ jeri (Reseydiñ jeri) bolıp şığadı ğoy! Bayqoñırdıñ 70 jıl işinde Qazaqstan jerine keltirgen ekologiyalıq ziyanı orasan zor boldı . Raketalardı suıtu üşin Sırdariyanıñ suı

  • Prezidentimiz Toqaev Qasım-Jomart Kemelwlına arız Ötiniş kömek beriñiz!

    Sizge arız jazıp otırğan sebebimiz: Mädeniet jäne sport ministrliginiñ «Äziret Swltan» memlekettik tarihi-mädeni qorıq-mwrajayna 2019 jıldan bastap direktordıñ orınbasarı qızmetin atqarıp kelgen, 2021  jıldan direktor bolıp Mədeniet ministri Aqtotı Rayımqwlovanıñ kömekşisi Ersin Täjibaev tağayındalğalı mwrajaydı jeke kompaniyasında aynaldırıp aldı. Käzirgi tañda  mwrajay wjım işinde  jağıday naşar, basşı üzdiksiz aqşa jinauğa mindetteydi. arızdıñ siltemesi Muzey Türkistan   Saği Belov

  • Mädeniet ministri nege ötirik ayttı?

    Ötken aptada Mädeniet ministri Aqtotı Rayımqwlovanıñ Ortalıq kommunikaciyalıq qızmeti alañında halıq aldında esep beru kezdesui ötip, Qazaqstandıq rejisser Gülnar Särsenova «Nartay» degen fil'm tüsirdi. Bıltır qatañ karantin bolmağanda tragikomediya qalıñ körermenge jol tartar edi. Ätteñ, ekranizaciyanıñ prem'erası saltanattı türde bolğan joq, degenmen, internet betterinde treyleri qaptap, fil'm turalı aqparattar şıqtı. Saual osı fil'mge qatıstı bolğan-dı. Öytkeni, tuındınıñ muzıkasın ministr jazdı. Kompozitor retinde şeneuniktiñ qanşa gonorar alğanın bilgimiz keldi, alayda, Aqtotı Rayımqwlova «meniñ qatısım joq, barlıq aqparat jalğan» dep, basın ala qaştı. Qwjattarda körsetilgendey, üş million altı jüz teñgege gonorar ministr Rayımqwlovağa bölingen. Aqparatqa qoljetimdilik elde qamtamasız etilgen. Qwjattar arnayı sayttarda sarnap twr. Ministr nege ötirik ayttı eken. Öziñiz aytqanday, memlekettik

  • AQŞ-Qıtay-Resey üştik derjavanıñ talas-tartısı Ortalıq Aziyanı ıñğaysız jağdayğa qaldıruı mümkin…

    Şağın Saraptama Esteriñizde bolsa osıdan bir jarım jıl aldına Auğanstan jäne Ortalıq Aziya taqırıbı boyınşa bir swqbat jasağan edik. Sondağı keybir boljaldı tüyitkilder däl qazir älemdik sayasi arenada keñinen pikir-talasqa salınıp jatır. Arı qaray… Birinşi, Älemdik iri aqparat közderi AQŞ äskeri Auğanıstannan tolıq şegingen jağdayda tuındaytın geo-sayasi ahualdı qızu talqığa salıp jatır. AQŞ (jäne NATO) äskeri tolıq şeginse Auğanstan ükimeti eldegi tınıştıqtı qamtamasız qıla ala ma; Auğanıstandağı islami küşter neni josparlap jatır; Auğanıstandağı jağday aldağı kezeñde qıtayğa qalay ıqpal jasauı mümkin; Qıtaydıñ qandayda bir strategiyalı josparı bar ma; tb özekti taqırıp qazaq baspasözinde täuelsiz häm tarapsız talqığa salınuı kerek. Ekinşi, AQŞ äskeri tolıqtay şegingen jağdayda Ortalıq Aziyanı qanday qauip jäne

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: