|  |  |  | 

جاھان جاڭالىقتارى كوز قاراس سۋرەتتەر سويلەيدى

ۇيعىرلار ازشىلىققا اينالىپ جاتىر

chizhangقىتاي، شىڭجاڭ ولكەسىنە قاتىستى دەموگرافيالىق ستاتيستيكا. سانايعاقتا ۇيعىرلاردىڭ وڭىردەگى دەموگرافيالىق احۋالى كورسەتىلگەن. ستاتيستيكا قاشان، كىمدەر جاعىنان جاسالىنعانىن انىقتاي المادىم بىراق تاياۋ جىلعى ساندىق اقپارات ەكەنى راس، نەگىزگى نوبايى دۇرىس.
ساندىق ستاتستيكاعا سۇيەنە وتىرىپ ۇيعىرلاردىڭ ەڭ كوپ قاشقار جانە حوتان ايماقتارىندا تىعىز ورنالاسقانىن بىلۋگە بولادى.
ايماقتار بويىنشا:
قاشقار ايماعى: 96.2%;
حوتان ايماعى: 90.6%;
اقسۋ ايماعى 75.9%;
تۇرپان ايماعى 69%;
ىلە ايماعى 26.9%;
قۇمىل ايماعى 17.8%;
تارباعاتاي ايماعى 3.2%;
التاي ايماعى 1.4%;
قالالار بويىنشا:
تۇمسىق ق. 67.4%;
ءۇرىمجى ق. 12.5%;
قارامايلى ق. 11.5%ج;
ارال ق. 6.0%;
شيحەتسزى ق. 2.0%;
ۋتسزياتسيۋي ق. 0.2%;
وبلىس بويىنشا:
قىزىلسۋ وبل 64.7%;
بايىنعولين وبل 31.8%;
بۇراتالا وبل 13.3%;
سانجى وبل 4.5%;
شىڭجاڭ ولكەسىندە دەموگرافيالىق ساندىق مالىمەتتەر ءالى كۇنگە دەيىن تولىق ءارى عىلمي جاسالىنباي كەلەدى. ۇيعىرلاردىڭ ولكەدەگى جالپى دەموگرافيالىق سانى بارىنشا كەمەيتىلىپ ايتىلاتىنىن ەسكەرۋىمىز ءتيىس.
دەموگرافيالىق ستاتيستيكاعا قاراپ وتىرساق، ۇيعىرلاردىڭ 70%-دەن جوعارى ايماقتارى كىلەڭ وڭتۇستىك بولەكتە ورنالاسقانىن كورەمىز. ياعني ءتاڭىر تاۋدىڭ وڭتۇستىگىنە ورنالاسقان ايماقتار. 1944 جىلعى ساناق ناتيجەسى بويىنشا ۇيعىرلاردىڭ جالپى ۇلتتىق سانى 3 ميلليون 900 ءجۇز مىڭ (4 ملن) بولىپ ولكە حالقىنىڭ 70%-ىن قۇراپتى. بىراق كوپ ادامدار (ونىڭ ىشىندە ماماندار دا بار) وسى 4 ملن حالىقتىڭ 95%-كە جۋىعى وڭتۇستىك ايماقتاردا ورنالاسقانىن بايقاي بەرمەيدى. 1946 جىلى نانكين مەن ۇرىمجىدە وتكەن بۇكىلحالىقتىق قۇرىلتايلاردا ۇيعىر زيالىلارى وڭتۇستىك ايماق تۇرعىندارىن مەملەكەتتىك جوبا ارقىلى جاپپاي سولتۇستىككە كوشىرۋدى ۇسىنىپتى. بىراق جوبا سولتۇستىكتە تىعىز ورنالاسقان قازاقتاردىڭ نارازىلىعىن تاپ بولعان بولسا كەرەك…
قازىرگى كەزەڭدە ۇيعىرلار ەڭ تىعىز ورنالاستى دەيتىن وڭتۇستىك ايماقتاردىڭ وزىندە بىرتىندەپ ازشىلىققا اينالىپ جاتىر. قىتايدىڭ “سۋ ستراتەگياسى”، ء“بىر جول ءبىر بەلدەۋ” تب كەشەندى مەمجوبالارى قارقىندى ىسكە اسا بەرسە، ءوڭىردىڭ ۇلتتىق سيپاتى تۇبەگەيلى وزگەرىسكە ۇشىرايدى. ءتىپتى ەڭ تىعىز ورنالاستى دەلىنەتىن حوتان مەن قاشقار ايماقتارىنىڭ وزىندە ازشىلىققا اينالا باستاۋى بەك مۇمكىن.
ەلدەس وردا
22.10.2021

Related Articles

  • “ليدەرلەرى كورەگەندىك تانىتپاعاندا، ءبىرىنشى قۇربان قازاقستان بولۋى مۇمكىن ەدى”

    رەسەيلىك ساياسي قايراتكەر، “ۇلتتىق ساياسات ينستيتۋتى” حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما مۇشەسى اندرەي پيونتكوۆسكي قازاق ەلىن جانجالشىل الپاۋىتقا جەم بولۋدان نە قۇتقارىپ قالعانىن ايتتى. – پمەف-2022-دەگى اتىشۋلى مالىمدەمەسىنەن كەيىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كاتار ەكونوميكالىق فورۋمىنا قاتىسىپ، وندا رەسەي قازاقستاننىڭ سەنىمدى وداقتاسى بولىپ قالا بەرەتىنىن جەتكىزدى. پەتەربوردا ماسكەۋدىڭ سولاقاي ساياساتىن قولدامايتىنىن مالىمدەگەن سوڭ توقاەۆ پۋتينمەن قايتا كەزدەسىپ، كەلىسسوز جۇرگىزىپتى. وسى ورايدا قازاقستاندىق وپپوزيتسيا جانە بىرقاتار شەتەلدىك ساراپشىلار قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ “دەمارشىن” ماسكەۋدىڭ كوزبوياۋشى، قۇيتۇرقى “منوگوحودوۆكاسى” دەپ تۇسىندىرە باستادى. جاريا تۇردە قولداماعانىمەن، جاسىرىن كومەك كورسەتپەك-مىس…  – مۇنداي كونسپيرولوگياعا نەگىز جوق. ويتكەنى قازاقستان ۋنيتارلى مەملەكەتتەردى وزگە الپاۋىتتاردىڭ بولشەكتەۋىن وبەكتيۆتى تۇردە قولداي المايدى. كرەمل ۋكراينانىڭ ءورىستىلدى وبلىستارىن ءبولىپ الىپ، ودان كۆازيرەسپۋبليكالار قۇرۋعا تىرىسۋدا. مۇنداي سوراقىلىقتى قولداسا، قازاقستاننىڭ

  • شابدارباەۆتىڭ ۇقك-ءنى مەن باسقارعاندا ءبارى تاماشا بولسا الگى جيھادشىلار مەن داعۋاتشىلاردىڭ ءبارى اسپاننان ءتۇستى مە؟

    اسىلحان ماماشۇلى ارىپتەسىم ماناس قايىرتايۇلىنا امانگەلدى شابدارباەۆ قىسقا سۇقبات بەرىپتى. كوپ نارسە ايتىپتى، كوڭىلىمە دىق ەتكەن تۇسىن جازايىن. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىن مەن باسقارعاندا (2005-2010 ج) كوشەدە ساقالدىلار، اناۋ-مىناۋ يسلاميستەر اشىق جۇرگەن جوق، ءبارىن قاداعالاپ وتىردىق دەپتى. 2013 جىلدىڭ كۇزى ەدى. تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەلسەك، شامامەن وننىڭ كەزىندە، قارۋ اسىنعان 30-عا جۋىق ساقالدى جىگىتتىڭ سيريادان قازاقستانعا ۇندەۋ جولداپ تۇرعانىن كوردىك. قىرامىز-جويامىز دەگەن اڭگىمە. بۇلار كىم دەپ دەرەۋ الەۋجەلىدەن ىزدەپ، جەزقازعان مەن ساتباەۆتان سيرياعا “جيھادشىلاپ” كەتكەندەر ەكەنىن جوبالادىق. – باراسىڭ با،- دەدى رەداكتسيا. ءومىرى كورمەگەن، ەشكىمدى تانىمايتىن جەرىم. -بارامىن،-دەدىم. سول كۇنى تۇستەن كەيىن جەزقازعانعا ۇشىپ كەتتىم. ەرتەڭىنە جەزقازعان بازارىنا بارىپ، بىرەۋدى كوكە، بارەۋدى جاكە دەپ ءجۇرىپ، ءجىپتىڭ ۇشىعىن تاپتىم. ءبىراز تارقاتتىم. سوندا بايقاعانىم،

  • گەرمانيا نەگە سوعىس اشتى؟

    جازۋشى-پۋبليتسيست مارات ءبايدىلداۇلى (توقاشباەۆ): ەرتەڭ، 22-ماۋسىمدا گەرمانيانىڭ سوۆەت وداعىنا قارسى شابۋىل باستاعانىنا 81 جىل بولادى ەكەن. جىل سايىن وسىنداي كەزەڭدە «1941 جىلى 22 ماۋسىمدا فاشيستىك گەرمانيا وپاسىزدىقپەن سوعىس جاريالاماستان سوۆەت وداعىنا باسىپ كىردى» دەگەن قۇلاققا ءسىڭىستى تۇجىرىم كەزەكتى رەت قايتالانىپ جاتادى. وسى شىندىققا ۇيلەسە مە؟ نەمىستەردىڭ وپاسىزدىقپەن باسىپ كىرگەنى راس پا؟ رەسەي تاريحشىلارى 2009 جىلعا دەيىن بۇل تاقىرىپقا اۋىز اشىپ كورگەن ەمەس. ويتكەنى اقيقاتتى ايتۋعا جول بەرىلمەيتىن. تاريحي قۇجاتتار بولسا نە دەيدى؟ تاريحي قۇجاتتار گەرمانيا 1941 جىلى 21 ماۋسىمدا سوعىس جاريالاۋ تۋرالى بەرليندە ازىرلەنگەن قۇجاتتىڭ 22-ماۋسىمعا قاراعان تۇندە ماسكەۋدىڭ رەسمي وكىلدەرىنە تاپسىرىلعانىن ايتادى. گەرمانيا ەلشىسى ۆەرنەر فون دەر شۋلەنبەرگ 1941 جىلى 22 ماۋىمدا كرەملگە كەلىپ، قابىلداۋ بولمەسىندە بىرنەشە ساعات توسىپ،

  • قازاق ءتىلىن تەحنيكالىق تىلگە اينالدىرۋعا مەملەكەت تاراپىنان قويىلىپ جاتقان كەدەرگىلەر جونىندە

    قر يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى – مير رك قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتى ءۇش جىلدان بەرى قازاق تىلىنە اۋىسا الماي كەلەدى. Quanysh Ádilhanuly تاراپىنان مىڭ حات جازىلعان. وعان «قاراستىرامىز، سارالايمىز، ويلاستىرامىز، پيلوتتىق قىلىپ جاسايمىز» دەگەن مىڭ جاۋاپ كەلدى. بىراق ماسەلە سونىمەن شەشىلمەي قالدى. اڭگىمە مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىراتىن قۇرىلىس جوبالارىنىڭ (پسد) قازاق تىلىندە جاسالۋى تۋرالى بولىپ وتىر. قازىر ونىڭ بارلىعى تەك ءبىر تىلدە – ورىسشا جاسالادى. سەبەپ – تاپسىرىس بەرۋشى تاراپىنان ونداي تالاپ جوق. ءبىر قىزىعى، جوبانى جاساۋ ءۇشىن قاجەتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلىس نورمالارى، قۇرىلىس ەرەجەلەرى جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ستاندارتتار مەن تەحنيكالىق تالاپتاردىڭ، ءنورماتيۆتى-تەحنيكالىق قۇجاتتاردىڭ تولىق قازاقشا نۇسقاسى بار. قازاق ءتىلدى ينجەنەرلەر مەن باسقا دا تەحنيكالىق ماماندار

  • رەسەيدىڭ قازىرگى سىرتقى ساياساتى “ايتقانىمدى ورىنداماساڭدار، كۇشپەن ورىنداتامىن”

    رەسەيدىڭ قازىرگى سىرتقى ساياساتى “ايتقانىمدى ورىنداماساڭدار، كۇشپەن ورىنداتامىن” دەگەنگە سايادى. ەۋروداق سانكتسياسى بويىنشا ليتۆا رەسەيدىڭ كالينينگرادقا باراتىن تەمىر جولىن كەسىپ تاستادى. ەندى رەسەي مىناداي 5 ءتۇرلى امالدىڭ بىرىمەن، نەمەسە بىرنەشەۋىمەن ليتۆاعا سوققى بەرۋى مۇمكىن. 1) رەسەي ليتۆانىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداۋدان باس تارتادى. رەسەي بىردەن باسىپ كىرمەسە دە، بۇل ليتۆا ءۇشىن قاي-قاشانعى سىرتقى قاۋىپكە اينالىپ، ۇزدىكسىز ۇرەي تۋعىزادى. 2) ليتۆانىڭ شەكارا سىزىعىن مويىنداماۋ. بۇل جاڭا سوعىسقا سەبەپ بولۋى مۇمكىن. 3) ليتۆانىڭ كلايپەدا قالاسىن باسىپ الۋ. بۇل دەگەن جاڭا سوعىس دەگەن ءسوز. 4) پولشا مەن ليتۆا تەرريتورياسىنان كالينينگرادقا باراتىن 100 كم-لىك سۋۆالك كوريدورىن اشۋ. بۇل دەگەن جاڭا سوعىس دەگەن ءسوز. 5) ليتۆاعا رەسەيدەن باراتىن گاز بەن مۇنايدى ءۇزىپ تاستاۋ. رەسەيگە جول بەرۋ رەسەي

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: