|  |  |  | 

جاھان جاڭالىقتارى كوز قاراس سۋرەتتەر سويلەيدى

ۇيعىرلار ازشىلىققا اينالىپ جاتىر

chizhangقىتاي، شىڭجاڭ ولكەسىنە قاتىستى دەموگرافيالىق ستاتيستيكا. سانايعاقتا ۇيعىرلاردىڭ وڭىردەگى دەموگرافيالىق احۋالى كورسەتىلگەن. ستاتيستيكا قاشان، كىمدەر جاعىنان جاسالىنعانىن انىقتاي المادىم بىراق تاياۋ جىلعى ساندىق اقپارات ەكەنى راس، نەگىزگى نوبايى دۇرىس.
ساندىق ستاتستيكاعا سۇيەنە وتىرىپ ۇيعىرلاردىڭ ەڭ كوپ قاشقار جانە حوتان ايماقتارىندا تىعىز ورنالاسقانىن بىلۋگە بولادى.
ايماقتار بويىنشا:
قاشقار ايماعى: 96.2%;
حوتان ايماعى: 90.6%;
اقسۋ ايماعى 75.9%;
تۇرپان ايماعى 69%;
ىلە ايماعى 26.9%;
قۇمىل ايماعى 17.8%;
تارباعاتاي ايماعى 3.2%;
التاي ايماعى 1.4%;
قالالار بويىنشا:
تۇمسىق ق. 67.4%;
ءۇرىمجى ق. 12.5%;
قارامايلى ق. 11.5%ج;
ارال ق. 6.0%;
شيحەتسزى ق. 2.0%;
ۋتسزياتسيۋي ق. 0.2%;
وبلىس بويىنشا:
قىزىلسۋ وبل 64.7%;
بايىنعولين وبل 31.8%;
بۇراتالا وبل 13.3%;
سانجى وبل 4.5%;
شىڭجاڭ ولكەسىندە دەموگرافيالىق ساندىق مالىمەتتەر ءالى كۇنگە دەيىن تولىق ءارى عىلمي جاسالىنباي كەلەدى. ۇيعىرلاردىڭ ولكەدەگى جالپى دەموگرافيالىق سانى بارىنشا كەمەيتىلىپ ايتىلاتىنىن ەسكەرۋىمىز ءتيىس.
دەموگرافيالىق ستاتيستيكاعا قاراپ وتىرساق، ۇيعىرلاردىڭ 70%-دەن جوعارى ايماقتارى كىلەڭ وڭتۇستىك بولەكتە ورنالاسقانىن كورەمىز. ياعني ءتاڭىر تاۋدىڭ وڭتۇستىگىنە ورنالاسقان ايماقتار. 1944 جىلعى ساناق ناتيجەسى بويىنشا ۇيعىرلاردىڭ جالپى ۇلتتىق سانى 3 ميلليون 900 ءجۇز مىڭ (4 ملن) بولىپ ولكە حالقىنىڭ 70%-ىن قۇراپتى. بىراق كوپ ادامدار (ونىڭ ىشىندە ماماندار دا بار) وسى 4 ملن حالىقتىڭ 95%-كە جۋىعى وڭتۇستىك ايماقتاردا ورنالاسقانىن بايقاي بەرمەيدى. 1946 جىلى نانكين مەن ۇرىمجىدە وتكەن بۇكىلحالىقتىق قۇرىلتايلاردا ۇيعىر زيالىلارى وڭتۇستىك ايماق تۇرعىندارىن مەملەكەتتىك جوبا ارقىلى جاپپاي سولتۇستىككە كوشىرۋدى ۇسىنىپتى. بىراق جوبا سولتۇستىكتە تىعىز ورنالاسقان قازاقتاردىڭ نارازىلىعىن تاپ بولعان بولسا كەرەك…
قازىرگى كەزەڭدە ۇيعىرلار ەڭ تىعىز ورنالاستى دەيتىن وڭتۇستىك ايماقتاردىڭ وزىندە بىرتىندەپ ازشىلىققا اينالىپ جاتىر. قىتايدىڭ “سۋ ستراتەگياسى”، ء“بىر جول ءبىر بەلدەۋ” تب كەشەندى مەمجوبالارى قارقىندى ىسكە اسا بەرسە، ءوڭىردىڭ ۇلتتىق سيپاتى تۇبەگەيلى وزگەرىسكە ۇشىرايدى. ءتىپتى ەڭ تىعىز ورنالاستى دەلىنەتىن حوتان مەن قاشقار ايماقتارىنىڭ وزىندە ازشىلىققا اينالا باستاۋى بەك مۇمكىن.
ەلدەس وردا
22.10.2021

Related Articles

  • اقش پرەزيدەنتى ءتايۆاندى قورعاۋ ءۇشىن اسكەري كۇش قولدانۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى

    اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن پرەزيدەنت دجو بايدەن، ەگەر قىتاي باسىپ كىرەر بولسا، اقش-تىڭ ءتايۆاندى اسكەري جولمەن قورعاۋعا دايىن ەكەنىن راستادى. “بۇل موينىمىزعا العان مىندەتىمىز” دەدى بايدەن توكيودا وتكىزگەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا. اقش پرەزيدەنتى مۇندا جەكسەنبى كۇنى ازيا ەلدەرىنە ساپارى بارىسىندا كەلگەن. بۇل اقپاراتتى Associated Press تاراتتى. “قىتايدىڭ تايۆانعا كۇش قولدانۋ جونىندەگى كەز-كەلگەن تالپىنىسى ءجونسىز بولادى، ويتكەنى ول ارەكەت ۋكرايناداعى جاعداي سياقتى تۇتاس ايماقتىڭ تىنىشتىعىن بۇزادى” دەپ مالىمدەدى بايدەن. اقش پرەزيدەنتىنىڭ سوزىنشە، رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسقىنشىلىعىنان كەيىن ءتايۆاندى قورعاۋدىڭ وزەكتىلىگى ارتا تۇسكەن. بايدەن سوزىنەن كەيىن قىتاي سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ۆان ۆەنبين “تايۆان – قىتايدىڭ اجىراماس بولىگى” دەپ مالىمدەدى. “تايۆان ماسەلەسى — تەك قانا قىتايدىڭ ىشكى ءىسى”، — دەگەن ۆەنبين، بۇل ماسەلە بويىنشا كەلىسىمپازدىق بولمايتىنىن ايتا كەتتى. بۇرىن اقش تايۆانعا قاۋىپسىزدىك كەپىلىنىن بەرۋدەن تارتىنىپ كەلگەن. 1979 جىلدان بەرى اقش-تىڭ تايۆانمەن بايلانىسىن

  • ءسىزدىڭ ءادىسىڭىز – قاتالدىق.

    ءسىزدىڭ ءادىسىڭىز – قاتالدىق. ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىز شىدامدىلىق – بۇل قۇرال. اشتىققا، سۋىققا توزە ءبىل، اۋىرسىنۋ، جىلجىمايتىن مۇلىك. تەك بۇل قارسىلاسىڭىزدى بارلىق جەردە، ءتىپتى ونىڭ قورعانىس تەرەڭىندە دە جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قارسىلاس – اڭ-تاڭ. ونى باقىلاپ، ونى اتىپ تاستاڭىز. دۇشپانىڭ ىشەكشى – ودان گورى قاسىرەت بول. ول قاتال، ودان دا قيىن. ءسىزدىڭ ماماندىعىڭىز – ونەر. © ۋكراينا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ سنايپەردەن ەستەلىك

  • باتىس بەرگەن قارۋ-جاراق ۋكرايناعا كومەكتەسە الا ما؟ ساراپشىمەن سۇحبات

    ريد ستەنديش اسكەري بەرەندى تەحنيكاعا ءمىنىپ كەلە جاتقان ۋكراين جاۋىنگەرلەرى. ۋكراينا قۇرلىق اسكەرى ءباسپاسوز قىزمەتى 2022 جىلعى 19 ساۋىردە جاريالاعان سۋرەت. ۇلىبريتانياداعى كونسەرۆاتيۆتىك پارتيانىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى جونىندەگى بۇرىنعى كەڭەسشىسى، Article 7 كونسالتينگ توبىنىڭ باس ديرەكتورى گارۆان ۋولش باتىستىڭ اسكەري تەحنيكاسى ۋكرايناعا قالاي كومەكتەسە الاتىنىن، سوعىستىڭ ەندىگى كەزەڭى نەلىكتەن لوگيستيكاعا بايلانىستى ەكەنىن ايتتى. رەسەي اسكەرى ۋكراينانىڭ شىعىسىنداعى شابۋىلىن كۇشەيتە باستاعان شاقتا، باتىس ەلدەرى كيەۆتى قۋاتتى قارۋ-جاراقپەن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسىپ جاتىر. ۋكراينا بۇل سوعىستا تاباندىلىقپەن قارسىلىق تانىتىپ، رەسەي اسكەرى ەلدىڭ سولتۇستىگىنەن كەتتى. بىراق ساراپشىلار سوعىستىڭ ەندىگى كەزەڭى باتىستىڭ اسكەري كومەگى قانداي بولاتىنىنا بايلانىستى ءوربيدى دەيدى. جۋىردا اقش ۋكرايناعا قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا 800 ملن دوللاردىڭ كومەگىن بەرۋدى ماقۇلداعان. سلوۆاكيا، بالتىق ەلدەرى، كانادا سەكىلدى باسقا مەملەكەتتەر

  • قارا تەڭىزدە رەسەيدىڭ “ماسكەۋ” كرەيسەرى سۋعا باتتى. وعان نە بولدى؟

    مارك كرۋتوۆ “ماسكەۋ” كرەيسەرى رەسەيدىڭ قارا تەڭىزدەگى اسكەري فلوتىنىڭ فلاگمانى بولعان. 14 ءساۋىر كەشكە رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى ەلدىڭ قارا تەڭىزدەگى اسكەري فلوتىنىڭ فلاگمانى – “ماسكەۋ” كرەيسەرى سۋعا باتقانىن حابارلادى. ساراپشىلار زىمىران قارۋى بار كرەيسەردەن ايىرىلۋ رەسەي فلوتىنا ەلەۋلى سوققى بولىپ تيەتىنىن ايتادى. 13 ءساۋىر كەشكە ۋكراينانىڭ ودەسسا وبلىستىق اسكەري اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى، پولكوۆنيك ماكسيم مارچەنكو telegram-كانالىنا رەسەيدىڭ قارا تەڭىز فلوتىنىڭ فلاگمانى (جولباسشى كەمە) سانالاتىن، زىمىرانمەن جابدىقتالعان “ماسكەۋ” كرەيسەرىنە ۋكراينانىڭ كەمەگە قارسى ەكى “نەپتۋن” زىمىرانى تيگەنىن جازدى. بىرنەشە ساعاتتان كەيىن رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى تاسس اگەنتتىگىنە كەمەدە ءورت بولعانىن راستادى. اسكەري ۆەدومستۆو ء“ورت سالدارىنان “ماسكەۋ” زىمىران كرەيسەرىندە وق-ءدارى قورى جارىلدى. كەمەگە ەداۋىر زاقىم كەلدى. ەكيپاج تولىقتاي ەۆاكۋاتسيالاندى” دەپ مالىمدەپ، ءورتتىڭ شىعۋ سەبەبى انىقتالىپ جاتقانىن ايتقان.

  • رەسەي اسكەرى دونباسسقا شوعىرلاندى. ۋكراينا سوعىستىڭ جاڭا كەزەڭىنە قالاي دايىندالىپ جاتىر؟

    ريد ستەنديش دونباسستاعى سەپاراتيستەر. اقش تەڭىز اسكەرىنىڭ وتستاۆكاداعى پولكوۆنيگى، ۆاشينگتونداعى ستراتەگيالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ كەڭەسشىسى مارك كانسيان ازاتتىققا سۇحبات بەردى. ول ۋكرايناداعى سوعىستىڭ كەلەسى كەزەڭىندە نە بولاتىنىن، نەلىكتەن كيەۆكە وق-ءدارى كوبىرەك قاجەت ەكەنىن جانە رەسەي اسكەرىنىڭ تىعىرىققا تىرەلۋ سەبەپتەرى تۋرالى ايتتى. ۋكرايناداعى سوعىس ەلدىڭ شىعىسى مەن وڭتۇستىگىنە ويىسىپ جاتقاندا، كيەۆ ناتو ەلدەرىنەن رەسەي اسكەرىن جويۋعا قاجەت قارۋ-جاراق سۇرادى. جۋىردا چەحيانىڭ ۋكرايناعا سوۆەت كەزىندە جاسالعان ت-72 تانكىن، گاۋبيتسا مەن بروندالعان تەحنيكاسىن جىبەرگەنى بەلگىلى بولدى. وسىلايشا ولار كيەۆتىڭ وتىنىشىنە قۇلاق اسىپ، قولداۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە وتكەنىن بىلدىرگەندەي بولدى. پولشا، ۇلىبريتانيا سەكىلدى ەلدەر دە قارۋ-جاراق جىبەرىپ جاتىر. ۋكرايناعا جۇزدەگەن ميلليون دوللار جۇمساعانىن مالىمدەگەن اقش تا قوسىمشا قۇرال-جابدىقتارىن تاسىمالداپ جاتىر. دەگەنمەن ۋكراينا كۇشتەرىنە ەندى تاكتيكانى وزگەرتىپ،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: