|  |  |  |  | 

مادەنيەت رۋحانيات قازاق ءداستۇرى قازاق شەجىرەسى

ەڭ باستىسى – ۇلتتىق مۇرالارىمىزعا زاقىم كەلمەگەن.

271745950_634735101280084_3194948755572637761_n
“…شامامەن ساعات 16.00 كەزىندە 200-دەي شابۋىل جاساۋشى مۋزەي عيماراتىنا كىردى. جۇگىرىپ الدارىنان شىقتىم. بارلىعى دەرلىك جاستار. بار داۋىسىممەن ايقايلاپ، ەشتەڭەگە تيىسپەۋىن ءوتىندىم. سوزگە توقتاماي، ەلەكتروندى قۇرىلعىلاردى قيراتا باستادى. اراسىندا بىرەۋلەرى مەنىڭ سوزدەرىمدى ەستىپ، قالعانىنا توقتاۋ سالدى. ولارعا «بۇل زاتتاردىڭ بارلىعى – اتا-بابامىزدان قالعان اسىل مۇرا. سىندىرماڭىزدارشى، بۇلاردى ورتەسەك، ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا ەشتەڭە قالمايدى. ەرتەڭگى كۇنى سىزدەرگە كەرەك بولادى عوي» دەگەن ءسوزىمدى كەيبىرى تىڭدادى. تىنىشتىق ورناتىپ، مەنەن «التىن ادامنىڭ» وريگينالى قايدا؟»، «التىن زاتتار قايدا تۇر؟»، «قىلىشتار بار ما؟» دەپ سۇراي باستادى. «التىن ادامنىڭ» تۇپنۇسقاسىنىڭ بىزدە ەمەس ەكەنىن ايتتىم. بۇل ۋاقىتتا مۋزەي زالدارىندا نەگىزگى جارىق ەمەس، كەزەكشى جارىق شامدارى جانىپ تۇرعان. سونىڭ كومەگى ءتيدى مە دەپ ويلايمىن، كەيبىر زاتتار قاراڭعىدا انىق كورىنە قويمادى. مۋزەي تۋرالى، مۋزەيدىڭ قازىر جانە بولاشاقتا نە ءۇشىن كەرەك ەكەنىن توقتاماي ايتا بەرىپپىن. ارالارىنا كىرىپ، بىردە ورتاسىنا شىعىپ، بارىنشا كوندىرۋگە تىرىستىم. مەنىمەن بىرگە تۇرعان مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ەستىگەن ەكەن، اراسىندا تۇرعان بىرەۋى مەنى «ءولتىرىپ كەتەيىك» دەپ، جان-جاعىنداعىلارعا ايتقان. مەن مۇنى ەستىمەدىم. ءبىر كەزدە اراسىنداعى 20 شاقتىسى ءدىني راسىمدەرىن جاساپ، مۋزەيدە تىنىشتىق ورنادى. قۇلشىلىقتارىن جاساعان سوڭ، بارلىعى سوزگە توقتادى. اراسىنداعى بىرەۋىنە باعىنا باستادى. شامامەن 5 ساعاتتاي ۋاقىت وتكەن سوڭ، سىرتتان قارا پالتو كيگەن ەكى جىگىت كەلدى. جاقسى كيىنگەن، ءتۇزۋ ادامدار سياقتى كورىندى. ول ەكەۋى توپتى باسقارىپ جۇرگەندەرمەن سويلەسىپ، الماتى اۋەجايىنا كەتەتىنىن، ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ قايتىپ كەلەتىنىن جانە مۋزەي عيماراتى ولاردىڭ شتابىنا اينالاتىنىن ايتتى. ءۇنسىز باس يزەپ، ولاردىڭ تەزىرەك كەتۋىن تىلەدىك. ىشىنەن 20 شاقتى ادام تاعى دا ءدىني راسىمدەرگە سايكەس قۇلشىلىق جاساپ بولعان سوڭ، بارلىعى بىرەۋىنىڭ كومانداسىمەن سىرتقا شىقتى. بۇل شامامەن 21.00-دەن اسقان ۋاقىت بولاتىن»، – دەدى ب.داندىقاراقىزى.
200-دەي شابۋىلشى مۋزەيدە بولعان ۋاقىتتا عيماراتتىڭ قور ساقتايتىن ارنايى جەرتولەسىندە جارالى اسكەري ماماندار بولعان.
«ءبىز مۋزەيگە شابۋىل جاساعاندارمەن الىسىپ جاتقاندا، مۋزەيدىڭ بۋنكەرىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ 15 قىزمەتكەرى جارالى جاتقان ەدى. اكىمدىك عيماراتىنا شابۋىل باستالعاندا ولاردى مۋزەيدىڭ ەڭ تۇپكى قويماسىنا تىققان ءوزىمىز ەدىك. مۋزەيدەگى 2 قىزمەتكەر جارالىلارعا بىلگەندەرىنشە مەديتسينالىق كومەك جاسادى. اراسىندا قول-اياعىنا، كوزى مەن كەۋدەسىنە وق تيگەندەرى بولدى. تۇرلەرى وتە ايانىشتى، جاپ-جاس بالالار. ولارعا قاراپ جىلارمان بولدىق. شابۋىلداۋشىلار بەس ساعاتتاي مۋزەيدە بولعان كەزدە بۋنكەردە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ 15 ادامى جارالى جاتقانىن بىلمەدى. بارىنشا بىلدىرمەۋگە تىرىستىق. ارالارىندا بىرەۋى بارىنشا تىمىسكىلەپ، ساقتىق تانىتىپ، بىردەڭەگە سەزىكتەنىپ جۇرگەنىن بايقادىم. ونى دا سوزگە تارتىپ، كوڭىلىن اۋلاۋعا تىرىستىق»، – دەدى مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.
مۋزەيگە كەلتىرىلگەن ماتەريالدىق زالال كولەمى جاقىن كۇندەرى انىقتالاتىن بولادى. ەڭ باستىسى – ۇلتتىق مۇرالارىمىزعا زاقىم كەلمەگەن.
«ەكى كۇن بويى مۋزەيگە قونىپ، ارىپتەستەرىمىز ۇلتتىق مۇرالارىمىزدى ساقتاپ قالدى. قازىر ۇيدەمىن. مەن ايەل ادام بولعاندىقتان ماعان دۇرىس قارادى ما الدە مۋزەيدىڭ كيەسى، بابالار رۋحى مەنى قولدادى ما ما بىلمەيمىن، وسى جاعدايدان امان قالدىق. ومىرىمدە مۇنداي قورقىنىشتى جاعدايعا ءتۇسىپ كورمەپپىن. بەتپە بەت كەلگەندە قورىقپاعان ەدىم. قازىر ءبىر قورقىنىشتى ءتۇس كورگەن سياقتىمىن»، – دەيدى بيبىگۇل داندىقاراقىزى…
*
وقيعا 2022 جىلعى 5 قاڭتاردا بولعان. بۇلىكشىلەر الماتى قالاسىنداعى ورتالىق مۋزەيگە كىرگەن بەتتە «التىن ادامدى» جانە مۋزەيدەگى التىن زاتتاردى ىزدەگەن….
دەرەككوز: kazmuseum.kz سايتى.
*
15 جارالىنى جاسىرىپ، امان ساقتاپ قالعاندارعا ايرىقشا العىس. تاريحي مۇرالاردى جانىن سالا قورعاعان جاندارعا رەسپەكت!

Related Articles

  • ادامداردىڭ ءسىزدى ەزىپ تاستاۋىنا جول بەرمەڭىز

    شەبەر ءبىر سۋرەتشىنىڭ وقۋشىسى ءوز وقۋىن ءتامامداپتى. وقۋىن تامامداعان وقۋشىسىنا ۇستازى بىلاي دەپتى: “ەڭ سوڭعى سالعان سۋرەتىڭدى قالانىڭ ەڭ كوپ ادامدار جينالاتىن الاڭىنا قويىپ قوي. سۋرەتتىڭ قاسىنا دا ءبىر قىزىل ءتۇستى قالام قوي. ادامدارعا سۋرەتتىڭ ۇناماعان جەرىن سىزىپ قويۋىن ءوتىنىپ ءبىر حات قالدىر”، دەپتى ۇستازى. وقۋشى ۇستازىنىڭ ايتقانىنداي جاساپ بولىپ، بىرنەشە كۇننەن كەيىن سۋرەتتى كورۋ ءۇشىن الاڭعا بارادى. ادامدار سۋرەتتى قىپ قىزىل سىزىپ تاستاعانىن كورەدى دە ادامدارعا رەنجىپ ۇستازىنىڭ جانىنا جىلاپ بارادى. ۇستازى وعان رەنجىمەي سۋرەت سالۋدى جالعاستىرۋىنا كەڭەس بەرەدى. وقۋشى تاعى دا سۋرەت سالىپتى. ۇستازى تاعىدا ادامدار كوپ جۇرەتىن الاڭعا اپارىپ قويۋىن ايتادى. بىراق بۇل رەتتە سۋرەتتىڭ جانىنا ءبىر قۇتى تولعان ءتۇرلى ءتۇستى قالام قويۋىن جانە ۇناماعان جەرلەرىن وزدەرى

  • رەسەيدىڭ اتاقتى زاڭگەرى فيودور پلەۆاكونىڭ اناسى الما (ولمەسەك) الدارقىزى تۋرالى

    رەسەيدىڭ بەلگىلى زاڭگەرى فيودور پلەۆاكو ورتا ءجۇز قازاقتارىنىڭ قارابالىق قىپشاقتارى جەرىندە الاش جۇرتى مۇناناي نە ماعىناي دەگەن اتاۋمەن بەلگىلى قازىرگى رەسەيدىڭ چەليابى وبلىسىنىڭ ترويتسك قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. قالا قازاق شەكاراسىنان 6 شاقىرىم قاشىقتىقتا عانا تۇر. بىراق، تاقىرىپ قالا تۋرالى ەمەس، ءتىپتى، فيودور پلەۆاكو جونىندە دە ەمەس، وزگەنىڭ تۇتقىنىنا ءتۇسىپ، جاستايىنان قيىنشىلىق كورگەن قازاق قىزى الما (ولمەسەك) الدارقىزى تۋرالى بولماق. الما الدارقىزى تورعاي وبلىسى قوستاناي ۇيەزىنىڭ شۇبار بولىسىنىڭ 7-ءشى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن دەپ ەسەپتەلەدى، اكەسى الدار باي ءھام باتىر بولعان كىسى دەسەدى. ەمىس-ەمىس ەسىندە قالعان ءوز ءومىرى تۋرالى الما قارتايعان شاعىندا بىلاي دەپ ايتادى ەكەن: «ءبىز كيىز ۇيدە تۇرعان ەدىك، ترويتسكىگە جاقىن ماڭدا ءومىر سۇردىك. اكە-شەشەم باقۋاتتى ادامدار بولاتىن، كيىز ءۇيىمىزدىڭ

  • بايباتىرۇلى ىقىم.

          بايباتىرۇلى ىقىم الماتى وبلىسى ( 1940-جىلعا دەيىن شۇبارتاۋ الماتى وبلىسىنا قاراعان) شۇبارتاۋ اۋدانى، قوساعاش اۋىلىندا 1876 -جىلى قوي تولدەگەن ۋاقىتتا اۋقاتتى وتباسىندا دۇنيەگە كەلەدى. جاستايىنان ءوزىنىڭ  پىسىقتىعى مەن اكەسى بايباتىردىڭ قولداۋىمەن شۇبارتاۋ وڭىرىنە تانىمال ناقىسقوجادان ارابشا، كەيىننەن لاتىنشا وقىپ حات تانيدى. كوپتەگەن شىعىستىڭ حيسسا- جىرلارىن وقىپ جاتقا ايتاتىن. ءوزىنىڭ پاراساتى مەن بىلىمدىلىگىنىڭ ارقاسى شىعار ول سەمەي وبلىسى، شۇبارتاۋ اۋدانى، مادەنيەت اۋىلدىق وكرۋگى، باقاناس وزەنىنىڭ بويىنا (اقۇشكەل اتالعان) 1923-جىلى  تويعارين بەيسەنبايمەن بىرىگىپ، العاشقى مەكتەپ سالدىرادى.  ىنتاسى بار اۋىل بالالارىن تاشكەنتككە اپارىپ وقۋ ورىندارىنا ورنالاستىرادى. سولاردىڭ ءبىرى – يبراەۆ  كارىمدى  تاشكەنتكە اپارىپ ساگۋ-ءدىڭ (سرەدنەازياتسكي گوسۋدارستۆەنىي ۋنيۆەرسيتەت) مەديتسينا فاكۋلتەتىنە تۇسىرەدى. اۋىل تۇرعىندارىنا قامقورلىق كورسەتىپ، ەڭبەككە تارتىپ، وتىرىقشىلىق ومىرگە بەيىمدەۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. ەگىستىك جەرلەردى سۋعارۋ ءۇشىن

  • ماڭگى قازاق(ەرتەگى فەنتەزي) 

    قازاقتارعا جاسالىپ جاتقان  قيانات كوپ بولعاسىن، « ماڭگى قازاق» اتتى اڭگىمە جازسام دەپ جۇرەتىن ەدىم. وسىدان ءبىر كۇن بۇرىن سول اڭگىمەنىڭ سيۋجەتىنە كەلەتىن ءتۇس كورجىم. كەشەدەن بەرى جازۋعا كىرىسسەم بە دەپ ءجۇر ەدىم، ءساتى بۇگىن تۇسكەن سياقتى. جۇمات انەسۇلى وتە ەرتەدە ەمەس، بۇگىندە ەمەس، عىلىم دوكتورلارى سانجار مەن بالجان ينستيتۋتتا قىزمەت ەتەتىن.وزدەرىنىڭ لاۋازىمدارىنا قاراي قاراپايىم ەكى قاتارلى جاقسى سالىنعان كوتتەدجدە تۇردى.ينتەلليگەنت ادامدار ءومىردىڭ قيىندىقتارىنا كوپ ءمىن بەرە قويمايدى عوي، ومىرلەرى ءماندى، جايلى ءوتىپ جاتتى. جاقسىلىقتا كوپ كۇتتىرگەن جوق، سانجار مەن بالجان ۇلدى بولىپ، كوتتەدجدە شاعىن توي ءوتتى. نەگە ەكەنىن قايدام، اكە شەشەلەرى اقىلداسىپ، ءۇلدارىنىى ەسىمىن اڭسار دەپ اتاعان. اڭسار ەرتەدەگىدەي تەز دە وسكەن جوق، كەش تە وسكەن جوق. تاربيەلى جىگىت بولىپ

  • قۇنانبايدىڭ ساپارعا اتتانار الدىندا ۇلجانعا ايتقانى:

    بايبىشە، ءۇي سەرىگىم عانا ەمەس، ءومىر سەرىگىم ەدىڭ. ۇزاق كەشكەن تىرلىكتە قاي بەلدىڭ استىندا جۇرسەم دە، ارتىمدا وتىرعان ءبىر بەل ءوزىڭ ەدىڭ. وزىمە تاعدىر باق بەرگەن جانمىن دەۋشى ەم. ايتىسپاساق تا، جەر تانىتىپ وتىراتىن قاباق پەن جۇرەك بار ەدى، سوعان سەنۋشى ەم دە، كەيدە شالكەس، كەيدە قيا دا باسىپ كەتە بەرۋشى ەم. باعىما ماسايىپ ەركەلەگەنىم بولسا كەرەك. ەندى قاي ءدوڭنىڭ باسىندا قالارمىز، كىم بىلەدى. سەنىڭ ايتار كىناڭ بولسا دا، مەنىڭ ساعان ارتار ءبىر تۇيىردەي نازىم جوق. ادال جۇرەك، اق بەيىلىڭ ءۇشىن بالالارىڭنىڭ باعى اشىلسىن. مەن ايتاردى ءوزىڭ ايتىپسىڭ. مەنىڭ ارمانىمدى ءوز ارمانىڭ ەتىپسىڭ. – دەدى بۇل – جۇرەر الدىنداعى قۇنانبايدىڭ ۇل­جانعا ايتقان ءسوزى. قالىڭ تۋىس، ءۇيىرلى اعايىن، شوعىرلى بالا-شاعا، دوس-جاران،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: