|  |  | 

Köz qaras Tarih

GERMANIYA NEGE SOĞIS AŞTI?

Jazuşı-publicist
Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev):
289413225_10228210905207386_7129489016619088970_n
Erteñ, 22-mausımda Germaniyanıñ Sovet Odağına qarsı şabuıl bastağanına 81 jıl boladı eken. Jıl sayın osınday kezeñde «1941 jılı 22 mausımda faşistik Germaniya opasızdıqpen soğıs jariyalamastan Sovet Odağına basıp kirdi» degen qwlaqqa siñisti twjırım kezekti ret qaytalanıp jatadı. Osı şındıqqa üylese me? Nemisterdiñ opasızdıqpen basıp kirgeni ras pa?
Resey tarihşıları 2009 jılğa deyin bwl taqırıpqa auız aşıp körgen emes. Öytkeni aqiqattı aytuğa jol berilmeytin. Tarihi qwjattar bolsa ne deydi? Tarihi qwjattar Germaniya 1941 jılı 21 mausımda soğıs jariyalau turalı Berlinde äzirlengen qwjattıñ 22-mausımğa qarağan tünde Mäskeudiñ resmi ökilderine tapsırılğanın aytadı.
Germaniya elşisi Verner fon der Şulenberg 1941 jılı 22 mauımda Kreml'ge kelip, qabıldau bölmesinde birneşe sağat tosıp, tañğı sağat üşte Sırtqı ister halıq komissarı V.Molotovqa özi telegraf arqılı Berlinnen alğan SSSR-ge qarsı soğıs jariyalau turalı notanı tapsırğan. Şamamen sol uaqıtta Germaniyanıñ Sırtqı ister ministri I.Ribbentrop Berlinde özine SSSR-diñ Germaniyadağı elşisi V.Dekanozovtı şaqırıp alıp Sovet Odağına qarsı äskeri qimıl bastalğanı turalı nota tapsıradı. Qwjat tolıqtay «Nota Ministerstva inostrannıh del Germanii Sovetskomu pravitel'stvu ot 21 iyunya 1941 goda» dep ataladı.
Sondıqtan «Germaniya Sovet Odağına qarsı opasızdıqpen twtqiıldan soğıs bastadı» degen twjırım jalğan bolıp şıqtı.
Sonday-aq notağa Germaniyanıñ SSSR-ge soğıs aşuğa mäjbür bolğan sebepterin ayğaqtaytın üş vedomstvo äzirlegen habarlama qosa tirkelgen. Birinşisi, Germaniyağa qarastı aumaqtarda toqtausız sovettik diversiyalar jürip jatqanın, ekinşiden, Mäskeu tarapınan Reyhqa qarsı dwşpandıq nasihat örşip ketkenin jäne körşi elderde Komintern jwmısınıñ belsendiligi kürt artqanın, üşinşiden, Germaniyamen şekaralıq aymaqtarda Qızıl Armiyanıñ 160-tan astam diviziyası şoğırlandırılıp qoyılğanın uäj etedi. Berlin SSSR-diñ mwnday äreketterin «tu sırtınan soqqı beruge äzirlik» dep bağalap, fyurer Vermahtqa şığıs şekarada tuıp otırğan «qauipti joyuğa» bwyrıq bergenin habarlaydı.
Qwjatta 1939 jılı 23-tamızda Mäskeude Molotov pen Ribbentrop qol qoyğan Sovet Odağı men Germaniyanıñ özara şabuıl jasaspau turalı şarttı SSSR küş jinau üşin uaqıtşa tınıs beretin qwjat retinde bağalağanı ayıptalğan.
Sol notada Germaniyanıñ preventivtik soqqı beruge, yağni SSSR-den bwrın soğıs bastauına sebep bolğan jayttar ras pa edi? Reseylik V.Rezun, I.L.Buniç, S.S.Zahareviç, L.M.Mleçin siyaqtı zertteuşilerdiñ eñbekterinde Sovet Odağınıñ Germaniyağa şabuıl jasaudı közdeytin «Groza» operaciyasına äzirlik bir jıl bwrın, 1940 jılı naurız ayınan bastalğanı aytıladı.
Naqtı derekterge qarağanda 1941 jılğı 12-mamırğa deyin SSSR-diñ Belorus, Kiev jäne Leningrad äskeri okrugtarına 2 million 200 mıñ soldat, 8112 tank pen bronetehnika, 6500 äskeri wşaq, 37 mıñ zeñbirek pen minomet şoğırlandırılğan. Şekara tübine tasılğan janarmay mölşeriniñ moldığı sonşalıq, nemister şabuıl bastağan soñ bir jıldan astam uaqıt äskeri tehnikasına sol janarmaydı paydalanğan. I. Buniçtiñ jazuınşa Germaniyağa qarsı şabuıl operaciyasına 5 million adam, 11 mıñ tank, 35 mıñ zeñbirek, 9-10 mıñ wşaq qatısuğa tiisti bolğan. «Ledokol» degen kitabında Viktor Suvorov Qızıl Armiya küşteri şekara tübindegi ekinşi strategiyalıq eşelonğa 1941 jılı 10-şildege deyin jayğasıp ülgerui közdelgenin aytadı. Alayda qalıptasqan äskeri şielenis jağdayında Germaniyağa qarsı «Groza» operaciyasın bastau 1941 jılğı 6-şildege belgilenilgen. Mwnday qimıldardı sezip qoyğan Germaniya sondıqtan 17 kün bwrın qimıldap, 1941 jılı 22-mausımda Sovet Odağına soğıs aşqan.
Sırtqı sayasatında öziniñ basqınşılıq piğılınan äli künge bas tartpağan Resey biligi, ärine, mwnı moyındamaydı. Arhivterde sovet-german soğısına qatıstı mañızdı qwjattardıñ köpşiliginen «qwpiyalılıq» tañbası sıpırılğan joq. Qayta merzimi tağı 30-50 jılğa wzartılıp tastaldı. Biraq sovet-german soğısınıñ bastaluına älemdik revolyuciya jasaudı közdegen bol'şeviktik SSSR-diñ tura jäne janama ıqpalı bolğanına közimiz aydan anıq jetip otır. Äri bwl şındıq qazaqstandıq mektep oqulıqtarında qamtılğanı qwba qwp bolar edi.
Surette: twtqınğa tüsken qızıl äskerler. Soğıstıñ alğaşqı eki ayında ğana 3,5 mln sovet soldatı nemiske twtqın bolğan.

Related Articles

  • “Ukrain bolsam, orıstardıñ şabuıldağanın küter edim”. Lourens Fridmanmen swhbat

    Vaja TAVBERIDZE “Qazir Putin üşin Ukrainanı memleket retinde joyıp jiberu mañızdı siyaqtı” deydi Wlıbritaniya tarihşısı Lourens Fridman. Surette: Resey prezidenti Vladimir Putin (ortada) qorğanıs ministri Sergey Şoygu (oñ jaqta) men bas ştab jetekşisi Valeriy Gerasimovtıñ ortasında twr. Wlıbritaniya tarihşısı Lourens Fridman halıqaralıq qatınastar, sırtqı sayasat pen strategiya taqırıbın zertteydi. Ol qırğiqabaq soğıs, yadrolıq teketires, Ukrainadağı soğıstıñ şığu tarihı men barısı turalı akademiyalıq eñbekter jazğan. Azattıqtıñ Gruzin qızmeti tarihşımen söylesip, taraptardıñ jeñiske jetu jäne Putinniñ yadrolıq qaru qoldanu ıqtimaldığı turalı söylesti.  Ser Lourens Fridman bükil ömirin soğıs pen diplomatiyanı zertteuge arnağan. Britan tarihşısı halıqaralıq qatınastar, sırtqı sayasat jäne strategiya bağıtında zertteuler jürgizedi. Qırğiqabaq soğıs, yadrolıq teketires, äskeri operaciya jürgizu sayasatı turalı

  • Tarihşı: Batıs Sibir – bayırğı qazaq jeri. Köşim han – wlttıq batırımız! 

    Abılay MAUDANOV Qostanaylıq ğalım Sibir jerin orıs patşalığınan bwrın qazaq ruları igergenin kitap qılıp bastırmaq, dep habarlaydı Express Qazaqstan. Tarih ğılımdarınıñ doktorı Amanjol Küzembaywlınıñ esimi ğılımi ortada keñinen tanımal. Ol ünemi “Täuelsiz el öz tarihın özindik közqarası twrğınan qarap, taldap, bağa beru kerek” degen wstanımdı aytıp keledi. Qostanaylıq tarihşı birneşe jıl bwrın ülken bir jobanı qolğa aldı. Büginde ol wlı Erkin Äbilmen birge “Altın Ordanıñ Batıs Sibir wlısı: etno-sayasi tarihı” attı eñbek jazıp jatır. Bwl kitap aldağı jılı (orıs tilinde) jarıq körmek. Mwnda qazirgi Qazaqstannıñ şekarasınan tıs qalğan bayırğı qazaq jeri men rularınıñ köptegen tarihı qamtıladı.Express Qazaqstan tilşisi ğalımdı osı taqırıpta sözge tartıp, äñgimelesken edi. Batıs Sibir — bizdiñ bayırğı

  • NKVD atqan QAZAQTIÑ QAYSAR QIZI

    Stalindik repressiya jıldarında Alaş qayratkerlerimen birge atılğan qazaqtıñ qaysar qızı Şahzada Şonanova atılğan qazaqtıñ üş qızınıñ biri. NKVD jendetterin Şahzadanıñ şıqqan tegi şoşıttı, sondıqtan ayuandıqpen äbden azaptap bolğasın atıp tastadı. Sonımen Şahzada Şonanova kim ? Şahzada Aronqızı Şonanova-Qarataeva 1903 jılı Batıs Qazaqstan oblısı Sırım (Jımpitı) audanında düniege keldi. Äkesi Aron Qarataev, alaş qayratkeri, Resey Dumasına deputat bolıp saylanğan Baqıtjan Qarataevtıñ inisi. Şahzadanıñ özi Şıñğıshannıi tikeley wrpağı edi. Şahzadanıñ tegi bılay: Şıñğıshan-Joşıhan-Toqay Temir-Öz Temir-Öz Temir hoja Badaqwl wğılan-Orıshan-Qwyırşıq han-Baraq han-Jänibek han-Ösik swltan-Qaratay swltan-Bisäli-Däuletjan-Aron-Şahzada. Şahzadanıñ anasınıñ da tegi mıqtı, Bökey ordasınıñ hanı Jäñgirdiñ nemeresi Hwsni-Jamal Nwralıhanova. Qazaqtan şıqqan twñğış joğarı bilimdi mwğalima 1894 jılı Bökey ordasında qazaq qızdarına arnalğan alğaşqı mektep aştı,

  • BAYBATIRWLI IQIM.

          Baybatırwlı Iqım Almatı oblısı ( 1940-jılğa deyin Şwbartau Almatı oblısına qarağan) Şwbartau audanı, Qosağaş auılında 1876 -jılı qoy töldegen uaqıtta auqattı otbasında düniege keledi. Jastayınan öziniñ  pısıqtığı men äkesi Baybatırdıñ qoldauımen Şwbartau öñirine tanımal Naqısqojadan arabşa, keyinnen latınşa oqıp hat tanidı. Köptegen şığıstıñ hissa- jırların oqıp jatqa aytatın. Öziniñ parasatı men bilimdiliginiñ arqası şığar ol Semey oblısı, Şwbartau audanı, Madeniet auıldıq okrugi, Baqanas özeniniñ boyına (Aqüşkel atalğan) 1923-jılı  Toyğarin Beysenbaymen birigip, alğaşqı mektep saldıradı.  Intası bar auıl balaların Taşkentkke aparıp oqu orındarına ornalastıradı. Solardıñ biri – Ibraev  Kärimdi  Taşkentke aparıp SAGU-diñ (Sredneaziatskiy gosudarstvenıy universitet) medicina fakul'tetine tüsiredi. Auıl twrğındarına qamqorlıq körsetip, eñbekke tartıp, otırıqşılıq ömirge beyimdeuge septigin tigizedi. Egistik jerlerdi suğaru üşin

  • HAYUANATTAR QAĞANATI. 1. POLICEY

    Dindarlar da, adam janınıñ qarañğı tükpirlerine şıraqpen üñilmekşi jazuşılar da, kisiniñ boyındağı zwlımdıq pen meyirim tepe teñ deydi. Sodan, ömir degenimiz bir bütin osı eki jartınıñ itjığısı-mıs. Elge meyirim jağı basım bolğanı kerek. Qwdıqqa qwlağanda kömip ketpesin degen piğıl sol. Şöldegende su berse, şau tartqanda süyeu bolsa degen däme sol. Keyde bar ğoy, meyirimniñ özi de sonda – qulıqtan tuğan ba dep, köñilim tüsip ketedi. Bılayğı adamnıñ özi de sezedi, meyirim jağı köpteu bolu keregin. Eñ bolmasa, äke-şeşesi öziniñ jemi üşin kündiz-tüni şapqılağanın közi kördi ğoy. Er jetkenşe, bizde ädette – on birinşi sınıpqa deyin meyirimge degen ıqılastıñ qaymağı bwzılmaydı eken. Sosın bastaladı eken qiyampwrıs tañdau. Basqa jwrttı bilmeymin, men

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: