Mädeniet Ruhaniyat Tarih Twlğalar Qazaq dästüri Qazaq şejiresi Ädebi älem
ŞOQAN UÄLIHANWLI DEGEN EKEN..
kerey.kz
El auzında qazaq oqımıstıları ayttı degen sözder az emes. Belgili ğalım, etnograf A. Seydimbek qwrastırğan tarihi twlğa, asqan oqımıstı Şoqan babamızdıñ tapqır sözderin nazarlarıñızğa wsınamız.
* * *
Ombığa oquğa jürer aldında bala Şoqan äkesiniñ el işi mäselesin şeşudegi keybir öktem, ojar qılıqtarına köñili tolmay, «oquğa barmaymın» dep qiğılıq salsa kerek. Tipten könbey bara jatqan balasın qatal Şıñğıs järdemşi jigitterine baylatıp almaqqa ıñğaylanıp: «Şıqpasa köterip äkeliñder, arbağa tañıp alamız!» − deydi. Sonda därmeni tausılğan Şoqan äkesine: «Baylatpa! Abılay twqımınan baylanğandar men aydalğandar jeterlik bolğan!» − dep til qatadı.
Bala da bolsa aqiqat sözdi aytıp twrğan balasınan tosılğan äke dereu Şoqandı bosattırıp jiberedi.
* * *
Peterburgte Sırtqı İster ministrliginiñ bir jauaptı qızmetkeri Şoqanmen tanısa twrıp: «Siz rasımen tirisiz be?! Qaşğarğa bardı degeni ras pa özi? Älde, bergi jağında tasalanıp jatıp, ötken-ketkennen mälimet jinap qaytıp keldiñiz be?» − dep qırşañqı swraq qoyadı.
Sonda, Şoqan şamdanbay, jaydarı qalpın saqtay twrıp: «Ras aytasız. Sizdiñ aldıñızda men emes, meniñ elesim twr. Al, Qaşğar saparına keletin bolsaq, denem äli Ombıda, janım Qaşğarda. Solardıñ kömegimen Qaşğar turalı eñbek jazdım!» − degen eken.
* * *
Orıs Geografiyalıq Qoğamınıñ mäjilisinde birneşe sağat boyına Qaşğar saparı turalı bayandama jasağan Şoqanğa qoyılğan swraqtar da az bolmaptı. Köbisi tañdanıp otırsa, endi birazı küdikpen qaraydı. Tıñdauşılardıñ ortasında otırğan, ğılım äleminen alıstau bir sılqım äyel Şoqanğa francuz tilinde: «Aziyalıqtar birneşe äyel aladı deuşi edi. Sizdiñ neşe äyeliñiz bar?» − dep swraq qoyadı.
Sonda, Şoqan bir sät te tosılmastan, francuz tilinde: «Şığısta köp äyel alatın dästürdiñ barı ras. Äzirşe özimniñ jalğız ğana jarım bar. Ol − ğılım», − degen eken.
* * *
Mamır ayındağı şeru kezinde Şoqan bir kinäzben abaylamay soqtığısıp qaladı. Swr şekpendi jatjwrttıqqa kinäz ıtırına qarap: «Osı eldiñ işin nege tazartpaydı eken?!» − depti.
Sonda, Şoqan kidirmesten: «Al, siz Razinniñ el işin qalay tazartqanın oqımap pa ediñiz?» − dep ile jauap qatadı. Bwl jauaptıñ mänisi, sonıñ aldında ğana belgili tarihşı N.I. Kostomorovtıñ Stepan Razin köterilisi turalı «Bunt Sten'ki Razina» degen kitabı jarıq körse kerek.
* * *
Ombı ziyalıları bas qosqan keşte astronom, sayahatşı ğalım Eduard Struve söz söylep twrıp, «twrğılıqtı qazaqtar Reseyden qonıs audarğan kazaktardı jek köredi» degen sözdi aytıp qaladı. Mwnı jaqtırmağan Şoqan dereu ornınan atıp twrıp: «Twrğılıqtı qazaqtar qonıs audaruşı kazaktardı jek köredi degen söz beker. Men qazaqpın, kazak dosımnıñ qwrmetine tost köterip, onı süyemin!» – dep, janında otırğan G.N. Potanindı qwşağına alıp, qwşırlana süygen eken.
Derek közi: e-history.kz
Pikir qaldıru