<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Kerey.kz/Керей.кз &#187; kerey.kz</title>
	<atom:link href="https://kerey.kz/?author=1&#038;feed=rss2" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://kerey.kz</link>
	<description>Ақпараттық, танымдық порталы</description>
	<lastBuildDate>Sun, 23 Aug 2026 17:43:35 +0000</lastBuildDate>
	<language>en-US</language>
		<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
		<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
	<generator>http://wordpress.org/?v=3.9.8</generator>
	<item>
		<title>Путин Қазақстан және Өзбекстанмен әскери келісімдерді қайта қарауға көшті. Бұл оған не үшін керек?</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14589</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14589#comments</comments>
		<pubDate>Sun, 23 Aug 2026 17:43:35 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Саясат]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14589</guid>
		<description><![CDATA[Камилла ВАЛИЕВА Коллаж авторы — Тимур Тимаев Шілденің аяғында Ресей президенті Владимир Путин Қазақстан және Өзбекстанмен әскери-техникалық ынтымақтастық туралы келісімдерді қайта қарауды тапсырды. Қолданыстағы келісімдерді Мәскеу Астанамен 2013 жылы, ал Ташкентпен 2016 жылы жасаған. Қазір бұл құжаттар қару-жарақ пен әскери техниканы жеткізуді, әскери мақсаттағы өнімдер алмасуды және технологиялар беруді реттейді. Алайда келісімдерде нақты не өзгеруі мүмкін және Ресей оларды дәл қазір неге қайта қарап жатыр? Әзірге Кремльдің Астана және Ташкентпен жасалған әскери-техникалық келісімдердің нақты қай тұстарын қайта қарастырып жатқаны белгісіз. Өзбекстан Қорғаныс министрлігі Азаттық радиосының сауалына жауап бермеді. Ал Қазақстан Қорғаныс министрлігі құжаттар бойынша жұмыс аяқталғанға дейін олардың мазмұнына түсініктеме бермейтінін мәлімдеді. &#8220;Шектеулі түрде таратуға жатпайтын ақпарат жұртқа мемлекеттік органдардың ресми ақпараттық]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="hdr-container" style="color: #1a3948;">
<div class="row">
<div class="col-xs-12 col-sm-12 col-md-10 col-md-offset-1">
<div class="row">
<div class="col-publishing-details col-xs-12 col-md-8 col-md-offset-2">
<div class="publishing-details ">
<div class="links"><a class="links__item-link" style="color: #fa5420;" title="Камилла ВАЛИЕВА" href="https://www.azattyq.org/author/%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0/brkgqp">Камилла ВАЛИЕВА</a></div>
</div>
</div>
<div class="col-xs-12 col-md-8 col-md-offset-2">
<div class="col-article-tools pos-rel article-share">
<div class="col-article-tools__end">
<div class="share--box">
<div class="links" data-smart-link-api="https://smarturl.click/link?key=A4nq7KCbDoo7-Sqp1kcjoztd4bmmjswF6wAlR1_wPI8&amp;type=short&amp;url=https%3a%2f%2fwww.azattyq.org%2fa%2fputin-qazaqstan-zhane-ozbekstanmen-askeri-kelisimderdi-qaita-qarauga-koshti-bul-ogan-ne-ushin-kerek%2f33832701.html">
<div class="buttons link-content-sharing p-0 ctc" style="color: #1a3948;"></div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="col-multimedia col-xs-12">
<div class="cover-media">
<figure class="media-image js-media-expand js-media-expand--ready">
<div class="img-wrap">
<div class="thumb thumb16_9"><img class=" enhanced" src="https://gdb.rferl.org/0223bcdf-faa1-4af8-1cae-08decad58b60_w1023_r1_s.png" alt="Коллаж авторы — Тимур Тимаев" width="969" height="544" /></div>
</div>
<p><figcaption><span class="caption" style="color: #48616d;">Коллаж авторы — Тимур Тимаев</span></figcaption></figure>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="body-container" style="color: #1a3948;">
<div class="row">
<div class="col-xs-12 col-sm-12 col-md-10 col-md-offset-1">
<div class="row">
<div class="col-xs-12 col-sm-12 col-md-8 col-lg-8 col-md-offset-2">
<div id="article-content" class="content-floated-wrap fb-quotable">
<div class="wsw">
<p><strong style="font-weight: bold;">Шілденің аяғында Ресей президенті Владимир Путин Қазақстан және Өзбекстанмен әскери-техникалық ынтымақтастық туралы келісімдерді қайта қарауды </strong><a class="wsw__a" style="color: #c93305;" href="https://www.azattyqasia.org/a/putin-poruchil-peresmotret-voennoe-sotrudnichestvo-s-kazahstanom-i-uzbekistanom/33817285.html"><strong style="font-weight: bold;">тапсырды</strong></a><strong style="font-weight: bold;">. Қолданыстағы келісімдерді Мәскеу Астанамен 2013 жылы, ал Ташкентпен 2016 жылы жасаған. Қазір бұл құжаттар қару-жарақ пен әскери техниканы жеткізуді, әскери мақсаттағы өнімдер алмасуды және технологиялар беруді реттейді. Алайда келісімдерде нақты не өзгеруі мүмкін және Ресей оларды дәл қазір неге қайта қарап жатыр?</strong></p>
<p>Әзірге Кремльдің Астана және Ташкентпен жасалған әскери-техникалық келісімдердің нақты қай тұстарын қайта қарастырып жатқаны белгісіз. Өзбекстан Қорғаныс министрлігі Азаттық радиосының сауалына жауап бермеді. Ал Қазақстан Қорғаныс министрлігі құжаттар бойынша жұмыс аяқталғанға дейін олардың мазмұнына түсініктеме бермейтінін <a class="wsw__a" style="color: #c93305;" href="https://www.azattyqasia.org/a/minoborony-kazahstana-otkazalos-kommentirovat-plany-po-peresmotru-dogovorov-o-voenno-tehnicheskom-sotrudnichestve-s-rossiey/33832090.html"><strong style="font-weight: bold;">мәлімдеді</strong></a>.</p>
<p>&#8220;Шектеулі түрде таратуға жатпайтын ақпарат жұртқа мемлекеттік органдардың ресми ақпараттық ресурстары арқылы белгіленген тәртіппен жеткізіледі&#8221; деді министрлік.</p>
<h3 class="wsw__h3"><strong style="font-weight: bold;">Неге дәл қазір?</strong></h3>
<p>Жаңа құжаттарда не болуы мүмкін екенін болжау үшін Ресейдегі қазіргі жағдайға назар аудару қажет. Мәскеу 2022 жылы Киевке қарсы бастаған соғыс енді Ресейдің өз аумағында да жүріп жатыр. Украиналық дрондар елдің түрлі өңірлеріндегі мұнай өңдеу зауыттары мен өнеркәсіп нысандарына тұрақты түрде шабуыл жасауға көшті.</p>
<p>Маркетплейстердің қоймалары өртеніп, азаматтық инфрақұрылым да шабуылға ұшырап жатыр. Бұл Ресейдің әскери-өнеркәсіптік кешені үшін қару өндіру мен оны майданға жеткізу тұрғысынан қосымша қауіп тудырады. Бұған қоса, Ресей Батыс елдерінің қатаң санкциялық қысымына ұшыраған. Бұл шектеулер әскери-өнеркәсіптік кешенге де бағытталған.</p>
<p>Ресей сондай-ақ әлемдік қару-жарақ нарығындағы позициясын жоғалта бастады. Стокгольм халықаралық бейбітшілікті зерттеу институтының (SIPRI) <a class="wsw__a" style="color: #c93305;" href="https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-06/yb26_summary_en_1.pdf"><strong style="font-weight: bold;">мәліметінше</strong></a>, 2021–2025 жылдары Ресейдің қару экспорты алдыңғы бесжылдықпен салыстырғанда 64 пайызға қысқарған. Оның әлемдік экспорттағы үлесі 21 пайыздан 6,8 пайызға дейін төмендеген. Бұл – кейінгі 70 жылдан астам уақыттағы ең төмен көрсеткіш.</p>
<p>Ресей әскері Украинада соғыс жүргізіп жатқан кезде Мәскеу шетелдік қару сатып алушыларынан да айырылып жатыр. Мысалы, негізгі импорттаушылардың бірі саналатын Үндістан сатып алу көлемін қысқартты. Нью-Дели мұны Украинадағы соғыс салдарынан жеткізілімдердің кешігуімен байланыстырған.</p>
<div data-owner-ct="Article" data-inline="False">
<div class="media-block also-read">
<div class="media-block__content also-read__body also-read__body--h">
<h4 class="media-block__title media-block__title--size-3 also-read__text p-0" style="color: #2e6580;">Соғысты &#8220;уақытша тоқтатқан дұрыс&#8221;. Тоқаевтың Путинге айтқан сөзінің астарында не жатыр?</h4>
</div>
</div>
</div>
<p>Әлемдік қару нарығындағы үлесін жоғалтып жатқан Ресей Қазақстан мен Өзбекстанды өз әскери өнімдері үшін сенімді нарық ретінде қарастыра ала ма? Сарапшылар мұны жоққа шығармайды, бірақ мұнда бірқатар мәселе барын айтады.</p>
<p>Әскери-техникалық ынтымақтастық туралы келісімдер тек Ресей өнімдерін экспорттауды ғана қарастырмайды. Онда кері бағыт та көзделген. Соғысқа дейін бұл тармақтар көбіне формалды сипатта қарастырылса, қазір жағдай өзгеріп отыр. Сондықтан Мәскеу қару сату нарығын сақтап қалуға ғана емес, көрші елдермен әскери-өнеркәсіптік ынтымақтастықты кеңейтуге де мүдделі болуы мүмкін дейді сарапшылар.</p>
<h3 class="wsw__h3"><strong style="font-weight: bold;">Өндірісті Орталық Азияға көшіре ме?</strong></h3>
<p>Лондонда орналасқан Central Asia Due Diligence сараптамалық ұйымының жетекшісі Әлішер Илхамовтың пікірінше, Ресей жаңа келісімдер аясында әскери өндірістің бір бөлігін Қазақстан мен Өзбекстанға көшіруі мүмкін. Мұндай қадам өндірісті украиналық шабуылдардан қорғауға мүмкіндік береді.</p>
<p>Оның айтуынша, бұл елдер Совет одағынан салыстырмалы түрде дамыған өнеркәсіптік базаны мұраға алған. Мысалы, Шығыс Қазақстандағы &#8220;Семей инжиниринг&#8221; кәсіпорны беренді техникаларға қызмет көрсетеді. Оның ішінде Т-72 танктері де бар. Алматыдағы №405 авиациялық жөндеу зауыты Ми-8/Ми-17 тікұшақтарын жөндейді. Ал Өзбекстандағы Шыршық авиациялық жөндеу зауыты Ми-8/Ми-17, Ми-24 тікұшақтары мен Су-25 шабуылдаушы ұшақтарын жөндеп, модернизациялайды.</p>
<p>Сарапшының айтуынша, Ташкент пен Астананы Батыс санкцияларынан қорғау үшін әскери техника өндірісі азаматтық мақсаттағы өнім деп көрсетілуі ықтимал.</p>
<div class="wsw__embed wsw__embed--small">
<figure class="media-image js-media-expand js-media-expand--ready">
<div class="img-wrap">
<div class="thumb"><img src="https://gdb.rferl.org/1bcf0000-0aff-0242-3180-08d9ca346982_w250_r0_s.jpg" alt="Әлішер Илхамов" width="255" height="290" /></div>
</div>
<p><figcaption><span class="caption" style="color: #48616d;">Әлішер Илхамов</span></figcaption></figure>
</div>
<p>&#8220;Бұл бір жағынан қысым болса, екінші жағынан материалдық, экономикалық және қаржылай қызықтыру амалы болуы мүмкін. Екі мемлекетке де инвестиция мен өндірістік тапсырыстар қажет. Қазір Ресейдің әскери-өнеркәсіптік кәсіпорындары шабуылдарға ұшырап жатыр, соның салдарынан қосылған құн тізбегінің кейбір буындары үзіліп қалды. Сол буындарды қайта қалпына келтіру керек&#8221; дейді Илхамов.</p>
<p>Бұл пікірдің кей тұстарын Forecast International зерттеу ұйымының әскери сарапшысы Дерек Бисаччо қуаттайды. Оның ойынша, келісімдерді қайта қарауға Батыс санкциялары әсер еткен. Батыс елдері Ресейдің әскери өнеркәсібімен қатар Ресейге қос мақсаттағы тауарларды тасуға да санкция жариялаған.</p>
<p>Бисаччо Қырғызстанды мысал етеді. Былтыр Мәскеу Бішкекпен әскери-техникалық ынтымақтастық туралы келісімді өзгерткен. Ашық дереккөздерде бұл хаттаманың қысқаша сипаттамасы ғана жарияланды. Онда тараптар әскери өнімдерді жеткізу, жөндеу және модернизациялауға қатысты келісімшарттарды дайындау рәсімдерін жеңілдетуге келіскені айтылған.</p>
<p>Қырғызстан құжатты сәуірде ратификациялап, сол айда Еуропалық одақтың екінші деңгейлі санкцияларына ілікті. Енді бұл елге кейбір цифрлық бағдарламамен басқарылатын станоктар мен радиоэлектрондық жабдықтарды жеткізуге тыйым салынған. Бисаччоның пікірінше, Ресей Қазақстан және Өзбекстанмен де осыған ұқсас тетіктерді қолдануға тырысуы мүмкін.</p>
<div class="wsw__embed wsw__embed--small wsw__embed--pull-right">
<figure class="media-image js-media-expand js-media-expand--ready">
<div class="img-wrap">
<div class="thumb"><img src="https://gdb.rferl.org/bced0b50-6a95-43e1-1c33-08decad58b60_w250_r0_s.jpg" alt="Дерек Бисаччо" width="255" height="255" /></div>
</div>
<p><figcaption><span class="caption" style="color: #48616d;">Дерек Бисаччо</span></figcaption></figure>
</div>
<p>&#8220;Олар басқа ел аумағында іске қоса алатын кез келген өндіріс Украина үшін әскери операцияларды күрделендіре түседі. Украина кейінгі уақытта батылырақ әрекет ете бастағанымен, Қазақстан аумағына дронмен соққы жасағысы келмейді деп ойлаймын. Бұл өте күрделі эскалация ретінде қабылданар еді. Ресей мұны жақсы түсінеді&#8221; дейді Бисаччо.</p>
<p>Егер бұл болжамдар іске асса, Қазақстан мен Өзбекстан екінші деңгейлі санкцияларға тап болып, олардың Батыс елдерімен қарым-қатынасы нашарлауы мүмкін.</p>
<p>Мәскеу әскери өндірісті көшіруді сұраса, Астана мен Ташкент бұған қарсы тұра ала ма? Кремльдің қолын қайтару әсіресе Ақордаға қиын болуы ықтимал. Өйткені Қазақстан мен Ресей Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымына (ҰҚШҰ) мүше. Ал бұл әскери-саяси блокқа (Оған Қазақстан мен Ресейден бөлек Беларусь, Қырғызстан және Тәжікстан кіреді; Армения мүшелікті тоқтатып қойды) мүше елдердің бір-бірінің алдында міндеттемелері бар.</p>
<p>&#8220;Әрине, олар өз егемендігін қорғауға және сақтауға ұмтылады. Бірақ Мәскеудің қалауын толықтай елемеуге де ешкімнің батылы жетпейді. Орталық Азия елдері әлемдік сауда нарықтарына тіке шығар жолы болмағандықтан, Ресейге экономикалық тұрғыда тәуелді болып отыр. Бұл шектеу Орталық Азияға инвестиция тартуды да қиындатады және аймақ елдерінің инфрақұрылымдық тұрғыдан Ресеймен байланысын күшейтеді&#8221; дейді Илхамов.</p>
<h3 class="wsw__h3"><strong style="font-weight: bold;">&#8220;Қызғаныш&#8221; және &#8220;шу&#8221;</strong></h3>
<p>Сарапшылардың өзге де болжамдары бар. Мәселен, кейбірінің айтуынша, Мәскеуге Қазақстан мен Өзбекстанның Батыс елдерімен, Түркиямен және Қытаймен әскери ынтымақтастықты күшейтіп жатқаны ұнамауы мүмкін.</p>
<p>Мысалы, Түркия Өзбекстан армиясын жаңғыртуға, кадр даярлауға <a class="wsw__a" style="color: #c93305;" href="https://www.azattyqasia.org/a/turtsiya-rasshiryaet-voennoe-sotrudnichestvo-s-uzbekistanom-chto-eto-znachit-dlya-strany-i-tsentralnoy-azii/33778544.html"><strong style="font-weight: bold;">көмектесіп</strong></a>, оған әскери техникалар, оның ішінде дрондар сатып жатыр. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен Түркия президенті Режеп Тайып Ердоған Қазақстан аумағында Anka дрондарын бірлесіп өндіруге <a class="wsw__a" style="color: #c93305;" href="https://www.azattyqasia.org/a/kazahstan-i-turtsiya-budut-sovmestno-proizvodit-bespilotniki-anka/33757937.html"><strong style="font-weight: bold;">келіскен</strong></a>.</p>
<div data-owner-ct="Article" data-inline="False">
<div class="media-block also-read">
<div class="media-block__content also-read__body also-read__body--h">
<h4 class="media-block__title media-block__title--size-3 also-read__text p-0" style="color: #2e6580;">&#8220;Орта дәліз&#8221;, дрон, мұнай және Ердоған. Түркі елдері ынтымақтастығының болашағы қандай?</h4>
</div>
</div>
</div>
<p>Кейбір сарапшылардың пікірінше, мұнда белгілі бір дәрежеде &#8220;қызғаныш&#8221; байқалады: Кремльге Орталық Азия елдерінің Мәскеу бақылауынсыз жаңа серіктестермен байланыс орнатуы ұнамауы мүмкін.</p>
<p>&#8220;Ресей әлі де көптеген елдерге әскери техника ұсынады. Бұрын жасалған келісімдер тіпті ҰҚШҰ мүшесі емес Өзбекстанға да қару-жарақты тиімді бағамен алуға мүмкіндік береді. Қазір Ресейдің қолында ешқандай артықшылық қалмады деуге және болмайды. Бірақ Ресей Украинадағы соғысқа байланысты өзінің әскери өнеркәсібін ішке бағыттап жатқандықтан, оның орнын басқалар толтырып жатыр&#8221; дейді Бисаччо.</p>
<p>Ресейлік дезертирлер мен бұрынғы әскери қызметкерлерінен тұратын &#8220;Қош бол, қару!&#8221; (&#8220;Прощай, Оружие!&#8221;) қауымдастығының сарапшысы Алексей Альшанскийдің пікірінше, жаңа келісімдерде елеулі өзгерістер бола қоймайды. Ол Ресейдегі әскери өнеркәсіп кешендерінің Қазақстан мен Өзбекстанға көшірілуі екіталай деп санайды. Оның сөзінше, Ресей кешендерді Сібір сияқты алыс жерлерге шоғырландыруы ықтимал.</p>
<div class="wsw__embed wsw__embed--small">
<figure class="media-image js-media-expand js-media-expand--ready">
<div class="img-wrap">
<div class="thumb"><img src="https://gdb.rferl.org/a9181b6c-a9a0-417e-aa3d-08dd4a814ce6_w250_r1_s.jpg" alt="Алексей Альшанский" width="255" height="144" /></div>
</div>
<p><figcaption><span class="caption" style="color: #48616d;">Алексей Альшанский</span></figcaption></figure>
</div>
<p>&#8220;Әскери келісімдерді қайта жасау немесе оған қайта қол қою төңірегіндегі бұл әңгімелердің барлығы – ақпараттық шу ғана. Владимир Путинге Ресейдің оқшауланбағанын, ресейлік армияның бәріне қажет әрі қызықты екенін көрсету маңызды болып тұр&#8221; дейді Альшанский.</p>
<p>Қазақстандық бұрынғы әскери қызметкер, ұлттық қауіпсіздік комитетіне қарасты шекара қызметінің отставкадағы подполковнигі Ғалымжан Сәдуақасовтың пікірінше, Мәскеумен келісімдерді қайта қарау Қазақстан мен Өзбекстан үшін тиімдірек болуы мүмкін. Оның айтуынша, бұл екі ел ресейлік технологияның заманауи соғыс талаптарына сай келмей қалғанын ескеріп, басқа елдерді де қарастырғысы келеді.</p>
<div class="wsw__embed wsw__embed--small wsw__embed--pull-right">
<figure class="media-image js-media-expand js-media-expand--ready">
<div class="img-wrap">
<div class="thumb"><img src="https://gdb.rferl.org/9b98960a-11f5-4bcf-e798-08def2afcad7_w250_r0_s.png" alt="Ғалымжан Сәдуақасов" width="255" height="180" /></div>
</div>
<p><figcaption><span class="caption" style="color: #48616d;">Ғалымжан Сәдуақасов</span></figcaption></figure>
</div>
<p>&#8220;Олар (Ресей – <em>ред</em>.) технология тұрғысынан қатты қалып жатыр. Иә, Ресейдің гипердыбыстық зымырандар мен бесінші буын авиациясы сияқты көзірлері бар. Бірақ олар бұл технологияларды бізбен бөліспейді, өйткені бұл — олардың жалғыз көзірі. Қазақстан осындай жағдайда қару-жарақ сатып алуды қалай әртараптандыра алады – мәселе сонда. Біз әскери техниканың қосалқы бөлшектері бойынша Ресейге тәуелдіміз. Бірақ қазіргі соғыста танктер мен артиллерия тек қосалқы рөл атқарады. Меніңше, Ресейден қару-жарақ алуды қысқарту бастамасы көбірек біздің елдерден шығып отыр», — дейді бұрынғы әскери қызметкер дейді Сәдуақасов.</p>
<p>Әзірге Мәскеу, Астана және Ташкент келісімдерде нақты нені өзгерткісі келетіні белгісіз. Кей сарапшылар мұны Ресейдің қорғаныс өнеркәсібін сақтап қалу және өңірдегі ықпалын жоғалтпау әрекеті деп бағалайды. Басқалары мұның бәрін жай ғана ақпараттық шу деп санайды.</p>
<p>Алайда келіссөздер қалай аяқталса да, Қазақстан мен Өзбекстан бұрынғы және жаңа серіктестер арасындағы тепе-теңдікті сақтауға мәжбүр болады.</p>
<p><span style="color: #000000;">Азат Еуропа / Азаттық радиосы</span><span style="color: #ffffff;">Азат Еуропа / Азаттық радиосы</span></p>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14589</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Аттыға жол, ауыздыға сөз бермеген Тұрым батыр</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14584</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14584#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 17 Aug 2026 05:23:27 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Тарих]]></category>
		<category><![CDATA[Тұлғалар]]></category>
		<category><![CDATA[Қазақ шежіресі]]></category>
		<category><![CDATA[Әдеби әлем]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14584</guid>
		<description><![CDATA[Әр дәуірде халықтың пана тұтар, қормал санар құрметті азаматтары болады, солардың бірі заманы Аттыға жол, ауыздыға сөз бермейтін, батырлығымен халқы жақта тұрып, мынау ортасы мен мекенін қорғау жолында сырт жауға сес болып келген Тұрым батырды туған халқы мәңгі ұматпайды. Тұрым бала күнінен балуандығымен, қамшыгерлігімен аты шыққан, есейіп ат жалын тартып міне көз алартқан жауларының бетін қайтарып көзге түскендіктен «бұл өңірде Тұрым бар» деп сырт жаулар аттап баспайтын болған. Тұрым өмірінің соңында зиратын қазып, қабырын тұрғызып қойып қажылық сапарға аттанып, қайтарында бүгінгі Семей өңірі маңына келгенде тұйықсыз дүние салып, жол жолдастары сүйекте бұзбай Сартеректегі өзі әзірлеп кеткен қабырға жеткізіп, ел, жұртына табыс етіді. Ителі руының бір мұнша атасы Ажы гүң болып]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a" style="color: #080809;"></div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto"><a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2016/08/12119194_900911373333184_6478839029917035411_n.jpg"><img class="aligncenter wp-image-8619 size-full" src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2016/08/12119194_900911373333184_6478839029917035411_n.jpg" alt="Qazaq jasagi" width="960" height="783" /></a>Әр дәуірде халықтың пана тұтар, қормал санар құрметті азаматтары болады, солардың бірі заманы Аттыға жол, ауыздыға сөз бермейтін, батырлығымен халқы жақта тұрып, мынау ортасы мен мекенін қорғау жолында сырт жауға сес болып келген Тұрым батырды туған халқы мәңгі ұматпайды.</div>
<div dir="auto">Тұрым бала күнінен балуандығымен, қамшыгерлігімен аты шыққан, есейіп ат жалын тартып міне көз алартқан жауларының бетін қайтарып көзге түскендіктен «бұл өңірде Тұрым бар» деп сырт жаулар аттап баспайтын болған.</p>
<div id="attachment_14585" style="width: 335px" class="wp-caption aligncenter"><a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/08/776324560_4529779660576932_745678563921282761_n.jpg"><img class="wp-image-14585" src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/08/776324560_4529779660576932_745678563921282761_n.jpg" alt="776324560_4529779660576932_745678563921282761_n" width="325" height="481" /></a><p class="wp-caption-text">Тұрым батыр</p></div>
</div>
<div dir="auto">Тұрым өмірінің соңында зиратын қазып, қабырын тұрғызып қойып қажылық сапарға аттанып, қайтарында бүгінгі Семей өңірі маңына келгенде тұйықсыз дүние салып, жол жолдастары сүйекте бұзбай Сартеректегі өзі әзірлеп кеткен қабырға жеткізіп, ел, жұртына табыс етіді.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Ителі руының бір мұнша атасы Ажы гүң болып тұрған кезде Кішкене тау, Маңырақ, Кендірлік, Арқалық, Сайқан, Зайсан, Қаратал, Алқабек, Білезік сияқты жерлерді мекендейді екен&#8230; Орыстар қазақ даласына қопарыла еніп отарлай бастағанда қазақтар қарап жатпай қарсылық білдіреді. Тұрым осы жолы Ителіден 350, уақтан 200 түтінді Шыңжанның Алтай өңіріне өткізеді. Сонда Батырбай қажы, Мықия қажы деген ел ақсақалдары Тұрымға ақ ниетпен бата береді. «Халық Тұрымды аттыға жол, жаяуға сөз бермейтін адам» деседі. Осындай даңқы алыс-жақынға тарап жатқан ердің ерлігі моңғолдың Қобықтағы Саруаңның құлағына тиеді. «Ат төбеліндей аз қазақтан Тұрым шықса, іргелі моңғолдан Қорымжап шықпады ма? Алтай, Сауырда Тұрым емес, Қорымжап ғана батыр атанғаны жөн ғой» деп өз батыры Қорымжапты қайрап салып, «сол Тұрымның көзін жой, болмағанда бір мүшесін кем етіп кел» деп жолға салады. Қорымжаптың іздеп шыққанын естіген Тұрым Жалпақты (қазіргі Бурылтоғай ауданы) өрлеп, Үліңгір өзенінің бойында тосқауылдап жүреді.</div>
<div dir="auto">Қорымжап Тұрымның ауылдан аттанып кеткенін естіп, соңынан қуады. Содан не керек, екі батыр Үліңгір көлінің ортасында мұз үстінде кезігіп қалады. Бірін-бірі сырттай межелеп, аттарын тұмсықтай тоқтатып:</div>
<div dir="auto">− Ей, жол босат! &#8211; деп ақырған Қорымжап:</div>
<div dir="auto">− Осы жерге Тұрым келіпті,</div>
<div dir="auto">Менен бұрын келіпті.</div>
<div dir="auto">Айқасайын деп келдім,</div>
<div dir="auto">Сонда Тұрым не демекші? &#8211; дегенде, аттан қарғып түскен Тұрым Қорымжапты ат үстінен жұлып алып, астына басып отыра қалып:</div>
<div dir="auto">− Менің атым Тұрым,</div>
<div dir="auto">Көріп пе едің бұрын.</div>
<div dir="auto">Неғып жүрсің зұлым,</div>
<div dir="auto">Меніменен алысқанның,</div>
<div dir="auto">Барар жері өлім.</div>
<div dir="auto">Бірақ, мен сені аяйын, не дос, не қас боласың, сені өлтіру ерлікке де жатпас, &#8211; деп жанынан пышағын суырып алады да:</div>
<div dir="auto">− Пайдаланар пырағым,</div>
<div dir="auto">Келе ме сауға сұрағың.</div>
<div dir="auto">Өлтірмейін өзіңді,</div>
<div dir="auto">Маған қажет құлағың, &#8211; деп бір құлағын кесіп алып, қоя береді. Осыдан бастап моңғолдар «Қазақта Тұрым бар» деп бұл өңірдегі қазақтарға тізесін батырмайтын болыпты. Тағы бір рет Тұрымның ат-атағын естіген Қобықтың Саруаңы жеті мықты батыр шығарып, «өр Алтайдағы Тұрымның малын қуып келіңдер, егер Тұрым күш көрсетсе, екінші моңғолға беттеместей етіп масқаралап кетіңдер» деп жолға салады.</div>
<div dir="auto">Саруаңның жеті батыры өрісте жатқан Тұрымның жылқысына тиісіп, жылқыларын қуып кеткен хабары батырға жетеді. Тұрым атына мініп, Жалпақтан қуып жетіп, жетеуін де ұрып түсіріп, темекі тартатын найларын қыздырып, құйрықтарына таңба етіп басып қоя береді. Жеті батыр «Тұрымнан таяқ жеп келдік» десе, өз беттеріне шіркеу екенін ойлап, уаңдарына: «Тұрым осы Қобық өңіріне мал қууға аттанып кетіпті. Жолын көп тосып кезіктіре алмадық. Жол бойындағы Моңғол ауылдары Тұрымнан көрген қорлығын айтып зар илеп отыр, енді еппен келмесек әскері де мол ұқсайды» дейді. Сонан Саруаң Керейдің би-төрелеріне елші жіберіп, Тұрым үстінен арызданып, «тентектеріңді алдыма әкеп беріңдер» деп сәлем айтады. Екі елдің арасын ыдыратпауды ойлаған Керей ұлықтары Тұрымды Сауырға шақыртып, Саруаңды да алдыртады. Сонда Саруаңның: «Елімді зарлатып, малымды шапты» дегенін естіген Тұрым: «Кім-кімнің малын шауып жүр екен, дәлелге жүгінейік. Менің қайдан, қанша мал алғанымды айтып бере аласың ба? Егер айта алмасаң, маған салар айыпты Керей ұлықтары саған салатын болсын, осыған келіселік» депті. Саруаң табанда жеті батырын шақырған екен, Тұрым алдында көлбеттеніп, не дерін білмей күмілжіген жетеуі қара терге малшыныпты. Сонда Тұрым олардың мал қуғанын айта келіп: «өтірік десеңдер жамбастарын ашыңдар» деп бұрынғы най басқан орындарын көрсеткенде, Саруаң еріксіз жеті батырын дүрелеуге бұйырыпты. Керей билері «Саруаңның инабаты бар ғой, айыпты жеті батырға салайық» деп бітім жасаған екен.</div>
<div dir="auto">* * *</div>
<div dir="auto">Тұрымның бұл ерліктері тосыннан болмаған, бала күнінде Тұрым адуын күштің иесі, балуан болған екен. Ат жалын тартып, оның Ителі елінің Найман еліне кеткен есесін алып беруімен танылған екен.</div>
<div dir="auto">Көп елге сөзін өткізе алмай сүлдерсіз қайтқан ауыл ақсақалдарын көрген Тұрым әнші, күйшілері бар ауылдың бір топ жастарын ертіп Найман еліне сауықтай барып, онда ойын-күлкі құрады. Найман болысы ауылына келген жастардың сауықшылдығын көріп, өз ауылындағы жастарды қосып серуендеуге шығады. Осы орайды «сәт» деп білген Тұрым тобыр азаматтың бірі атын, бірі қосын мақтап келе жатып, ақыры сынап көрмекке бір тобы шаба жөнелгенде Тұрым болысты атынан аударып жіберіп, астындағы қарагер атын жетегіне алады. Бірақ, Тұрымның қашуына үлгертпей қоршай кеткенде, Тұрым шылбырдың ұшына сілебесін байлап жіберіп, шырайландырып маңына адам жолатпай, ақыры қаракерді алып кетеді. Сөйтіп, қаракер үшін Найман болысы өзі алдына келіп, дауды шешуге мәжбүр болады.</div>
<div dir="auto">Бұл Тұрымның ең алғаш рет ерлік көрсетіп, еліне ара түсуі еді. Тұрымның мұндай ерліктері мол. Қолыма түскен:</div>
<div dir="auto">Сұрасаң арғы атам Қызан, Тұрым,</div>
<div dir="auto">Көргемін жоқ Абақты бұдан бұрын.</div>
<div dir="auto">Түбінде тас босаға жатпас едім,</div>
<div dir="auto">Бұрынғы тірі болса батыр Тұрым &#8211; деген өлең жолына қарағанда, елім деген ердің ерлігін сағынатын адал жүректер қаншама. Басына күн туып, бақытсыздыққа тап болғандардың осы бір шумақ өлең-ақ әйгілеп тұрғандай сезіледі.</div>
<div dir="auto">* * *</div>
<div dir="auto">Тұрым қартайған кезінде «енді Құдайға құлшылық етейін» деп қажыға барады. Қажыға барардың алдында ұл-қыздарын, туыстарын жиып алып: «Мен қажыға кетем, бірақ тірі келмеймін, сүйегім келеді, сүйегімді осы Сартерекке (бүгін ел «Тұрым Сәртерегі» дейді) күмбез тұрғызып жерлеңдер» дейді. Айтқандай жыл уағында Тұрымның қажыдан сүйегі келеді. Ұрпақтары әкелерінің өсиеті бойынша күмбез тұрғызып жерлеген.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Ескерту:</div>
<div dir="auto">Тұрым жерленген мекен «Тұрымның сартерегі» деп аталып кетті. Ұліңгір өзінінің бойында тұрғатын бұл қабыры мұнда түскен суқойма суы кейініне теуіп, қабырды шәйіп кететін қауып төндіргендіктен батырдың үрім жұрағаттары қабырды ежелгі отынынан көшіруге мәжбүр болды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Шығарманың толық нұсқасын FFCEBOOK парақшадан оқыңыз.</div>
<div dir="auto">
<div class="html-div xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl" style="color: #000000;">
<div class="html-div xdj266r x14z9mp x1lziwak x18d9i69 x1cy8zhl x78zum5 x1q0g3np xod5an3 xz9dl7a x1g0dm76 xpdmqnj">
<div class="html-div xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x1iyjqo2 xeuugli">
<div class="x78zum5 xdt5ytf xz62fqu x16ldp7u">
<div class="xu06os2 x1ok221b">
<div class="html-div xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl" data-ad-rendering-role="profile_name">
<h2 class="html-h2 x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x1vvkbs x1heor9g x1qlqyl8 x1pd3egz x1a2a7pz x1gslohp x1yc453h" style="font-weight: inherit; color: inherit;"><span class="x78zum5 x1q0g3np"><span class="x1lliihq x6ikm8r x10wlt62 x1n2onr6 xlyipyv xuxw1ft"><span class="xt0psk2"><span class="xjp7ctv"><span class="html-b xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x1hl2dhg x16tdsg8 x1vvkbs x1s688f"><a class="x1i10hfl xjbqb8w x1ejq31n x18oe1m7 x1sy0etr xstzfhl x972fbf x10w94by x1qhh985 x14e42zd x9f619 x1ypdohk xt0psk2 x3ct3a4 xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x16tdsg8 x1hl2dhg xggy1nq x1a2a7pz xkrqix3 x1sur9pj xzsf02u x1s688f" style="font-weight: 600; color: var(--primary-text);" tabindex="0" href="https://www.facebook.com/profile.php?id=100006348287271&amp;__cft__[0]=AZZLIfqSDpJ97bll1_4T1Fap2H0XSoROb4hhAa3cv53ok7JevFJszl1IuN7GN3-kE2j6InmaCVUBXPYdW1ZhT09b7yF86HIk5E18c-0xJgMFIVhu_DpX8aAM-AQ265vS-kJeHEwM4QrMscTHMSLvBxTA&amp;__tn__=-UC%2CP-R">Bayakhmet Jumabay</a></span></span></span></span></span></h2>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="xqcrz7y x78zum5 x1qx5ct2 x1y1aw1k xf159sx xwib8y2 xmzvs34 xw4jnvo"></div>
</div>
</div>
<div class="html-div xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl" style="color: #000000;"></div>
</div>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14584</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>ЖАСТАР ҚАЛАСЫНДАҒЫ РУХАНИ КЕШ: АЛМАТЫ АСПАНЫ АБАЙ ӘНДЕРІМЕН КӨМКЕРІЛДІ</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14581</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14581#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 17 Aug 2026 05:18:53 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Жаңалықтар]]></category>
		<category><![CDATA[Мәдениет]]></category>
		<category><![CDATA[Руханият]]></category>
		<category><![CDATA[Шоу-бизнис]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14581</guid>
		<description><![CDATA[Әмірболат Құсайынұлы Абай күні қарсаңында Алматы қаласында ашық аспан астындағы сахнада мыңдаған көрермендер Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы» қолдауымен түсірілген Абайдың тұңғыш шығармалар жинағының жарық көру тарихын баяндаған «Алғашқы кітап» атты деректі фильмді тамашалады, деп жазады Muztaumedia.kz. Докудрама жанрындағы бұл деректі фильм қазақтың неше ғасырлық рухани тарихындағы таң қаларлық ұлы оқиға — 1909 жылы Петербор қаласында Ильяс Бораганский баспасынан жарық көрген Абайдың тұңғыш кітабының қилы тағдырын бейнелеген. Фильм жалғыз өзі тұтас бір әлем жасап, шығармашылықпен айналысқан небәрі жиырма жылдың ішінде қазақтың тілін де, көркемдік, этикалық танымын да күрт өзгертіп, бұрын-соңды түрік жұрты жетпеген биікке көтерген Абайдың алғашқы кітабы қалай басылып шықты, Абай көзі тірісінде өзінің]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="the-post-header s-head-modern s-head-modern-a" style="font-weight: 400; color: #444444;">
<div class="post-meta post-meta-a post-meta-left post-meta-single has-below" style="color: var(--c-post-meta);">
<address class="is-title post-title" style="color: var(--c-headings);"><a style="font-weight: 500; color: var(--c-contrast-850);" href="https://muztaumedia.kz/author/amir/" rel="author">Әмірболат Құсайынұлы</a></address>
</div>
</div>
<div class="single-featured" style="font-weight: 400;">
<div class="featured"><a class="image-link media-ratio ar-bunyad-main" style="color: var(--c-a, var(--c-links));" title="Жастар қаласындағы рухани кеш: Алматы аспаны Абай әндерімен көмкерілді" href="https://muztaumedia.kz/wp-content/uploads/2026/08/54569c01-5696-4e22-b320-70bbb629189c.jpg"><img class="attachment-bunyad-main size-bunyad-main no-lazy skip-lazy wp-post-image" title="Жастар қаласындағы рухани кеш: Алматы аспаны Абай әндерімен көмкерілді" src="https://muztaumedia.kz/wp-content/uploads/2026/08/54569c01-5696-4e22-b320-70bbb629189c-1024x682.jpg" alt="" width="788" height="515" /></a></div>
</div>
<div class="the-post s-post-modern" style="font-weight: 400;">
<article id="post-9248" class="post-9248 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail category-bastyaqparat">
<div class="post-content-wrap">
<div class="post-content cf entry-content content-spacious" style="color: var(--c-contrast-800);">
<p><strong style="font-weight: var(--title-fw-bold);">Абай күні қарсаңында Алматы қаласында ашық аспан астындағы сахнада мыңдаған көрермендер Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы» қолдауымен түсірілген Абайдың тұңғыш шығармалар жинағының жарық көру тарихын баяндаған «Алғашқы кітап» атты деректі фильмді тамашалады, деп жазады <a style="color: var(--c-a, var(--c-links));" href="https://muztaumedia.kz/wp-">Muztaumedia.kz.</a></strong></p>
<p>Докудрама жанрындағы бұл деректі фильм қазақтың неше ғасырлық рухани тарихындағы таң қаларлық ұлы оқиға — 1909 жылы Петербор қаласында Ильяс Бораганский баспасынан жарық көрген Абайдың тұңғыш кітабының қилы тағдырын бейнелеген.</p>
<p><img class="alignnone wp-image-9251 size-full" src="https://muztaumedia.kz/wp-content/uploads/2026/08/b17b168d-e630-41aa-bdf0-b2028acd054a.jpg" alt="" width="1280" height="853" /></p>
<p>Фильм жалғыз өзі тұтас бір әлем жасап, шығармашылықпен айналысқан небәрі жиырма жылдың ішінде қазақтың тілін де, көркемдік, этикалық танымын да күрт өзгертіп, бұрын-соңды түрік жұрты жетпеген биікке көтерген Абайдың алғашқы кітабы қалай басылып шықты, Абай көзі тірісінде өзінің шығармаларын жинақтап, кітап қылып шығаруға әрекет етпеді ме, жалпы, кітапты кім дайындады, қалай баспа бетін көрді, неге Семейде емес, қияндағы Петерборда басылды, неге кітапты шығару ісінде көптеген кедергілер пайда болды, т.т.с.с. сауалдарға жауап іздеген екен.</p>
<p><img class="alignnone wp-image-9254 size-full" src="https://muztaumedia.kz/wp-content/uploads/2026/08/5595f64d-c50b-4105-acea-a01cf120d686-scaled.jpg" alt="" width="2560" height="1920" /></p>
<p>Премьера соңы Алматы қаласы әкімдігінің Мәдениет басқармасы ұйымдастырған Абай мұрасын насихаттаған концерттік бағдарламаға ұласты.</p>
<p>Талғат Күзембаев, Лидия Кәденова, Ерлан Біләл, Дархан Сүлейменов, Асан Мәжит, Динара Кемелхан, Ерден Жақсыбек, «Алашұлы» тобы мен Хор капелласының қатысуымен музыкалық-поэтикалық қойылым болды.</p>
<p><img class="alignnone wp-image-9250 size-full" src="https://muztaumedia.kz/wp-content/uploads/2026/08/6b2a0e83-b3b7-41b0-b2a7-0ef9269c24d9.jpg" alt="" width="1280" height="853" /></p>
<p>Кеш ары қарай Абай күніне арналған, ұлы ақын-ағартушының әндері шырқалып, сөздері оқылған «Almaty summer fest» фестиваліне жалғасты. Фестивальде Мақпал Жүнісова, Жанар Дұғалова, Асхат Тарғын, Нұрлан Бердібаев, Серік Исахан, Ayarai, Birzhan Demeuuly, Nurtore, Magsoul, «Kesh you», «6ellucci», «IL Canto», т.б. өнер көрсетті.</p>
<p>Мерекелік кеш соңында мыңдаған астам адам ашық аспан астында Абай әндерін бірге шырқады.</p>
</div>
</div>
</article>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14581</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>«Сен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!» /АБАЙ/</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14579</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14579#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 17 Aug 2026 05:07:35 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Руханият]]></category>
		<category><![CDATA[Тарих]]></category>
		<category><![CDATA[Тұлғалар]]></category>
		<category><![CDATA[Әдеби әлем]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14579</guid>
		<description><![CDATA[Біздің қазақта «малға достың малдан басқа мұңы жоқ» &#8211; «малдан боғы ғана бөтен» талай жарымес Абайдың атына неше түрлі сөз айтқан. Оның ішінде саудагер ғана емес, өзін “сөз ұстаған”, “ел ұстаған” санайтындар да болды. Бұларға Абайдың өзі жауап беріп кеткен: «Тыныш ұйықтат, сен есірке, бақ сөзіме!». Ал, анау жігіт «малдың буымен» негізгі ойын дұрыс жеткізе алмаған сияқты. Ол, «Құнекең малын шығындап, Абайды оқытып, жағдай жасамағанда қалай болар еді&#8230; Біз де сол Құнекең сияқтымыз&#8230;» дегенді айтпақшы болды – ау деймін&#8230; Құнекең қайда, сен қайда&#8230; «Қуаты күшті нұрлы сөз, Қуатын білген абайлар&#8230;» &#8211; дейді Абай. Сөздің қуатын білмеген өте қиын, күйіп қалуың мүмкін&#8230; Осы арада Британияның Премьер – министрі болған Бенджамин Дизраэлидің]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto"><a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2020/12/AbaiPainting.jpg"><img class="aligncenter wp-image-13176 size-full" src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2020/12/AbaiPainting.jpg" alt="AbaiPainting" width="220" height="269" /></a></div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Біздің қазақта «малға достың малдан басқа мұңы жоқ» &#8211; «малдан боғы ғана бөтен» талай жарымес Абайдың атына неше түрлі сөз айтқан. Оның ішінде саудагер ғана емес, өзін “сөз ұстаған”, “ел ұстаған” санайтындар да болды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Бұларға Абайдың өзі жауап беріп кеткен: «Тыныш ұйықтат, сен есірке, бақ сөзіме!». Ал, анау жігіт «малдың буымен» негізгі ойын дұрыс жеткізе алмаған сияқты. Ол, «Құнекең малын шығындап, Абайды оқытып, жағдай жасамағанда қалай болар еді&#8230; Біз де сол Құнекең сияқтымыз&#8230;» дегенді айтпақшы болды – ау деймін&#8230; Құнекең қайда, сен қайда&#8230;</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">«Қуаты күшті нұрлы сөз, Қуатын білген абайлар&#8230;» &#8211; дейді Абай. Сөздің қуатын білмеген өте қиын, күйіп қалуың мүмкін&#8230;</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Осы арада Британияның Премьер – министрі болған Бенджамин Дизраэлидің сөзі есіме түсіп отыр: «Вы придете в ужас, когда узнаете что Вами управляют низкие люди».</div>
<div dir="auto">Осы жағы ғана өте қорқынышты!!!</div>
<div dir="auto"><a class="x1i10hfl xjbqb8w x1ejq31n x18oe1m7 x1sy0etr xstzfhl x972fbf x10w94by x1qhh985 x14e42zd x9f619 x1ypdohk xt0psk2 x3ct3a4 xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x16tdsg8 x1hl2dhg xggy1nq x1a2a7pz xkrqix3 x1sur9pj xzsf02u x1s688f" style="font-weight: 600; color: var(--primary-text);" tabindex="0" href="https://www.facebook.com/profile.php?id=100031955504113&amp;__cft__[0]=AZYzsFjQphlvLvYuhEO0tcUTlzhNHt-62FaxeWqjRxyIdzvhGfPNprLMI9FGPaCEFNow9Qc6RLm62NS6xYLdVMzR_tXUjT1QYYEhtQGpoBHDutY0A31Q6-jsALKjMiXSfLeGfIa16hUCVgJK5zeoZ-_T&amp;__tn__=-UC%2CP-R"><span class="html-b xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x1hl2dhg x16tdsg8 x1vvkbs x1s688f"><span class="html-span xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x1hl2dhg x16tdsg8 x1vvkbs">Базарбек Атығай</span></span></a></div>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14579</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Тибет асқан көш не себепті басталды?</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14574</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14574#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 17 Aug 2026 05:04:30 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Суреттер сөйлейді]]></category>
		<category><![CDATA[Тарих]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14574</guid>
		<description><![CDATA[1883-жылы Алтайдан Жамысбай бастаған қазақтар алғаш рет Баркөл жеріне көшіп барды, 1887-1891-1895 жылдары тағыда көшіп келгендер болды. онан кейінде көшіп келгендер болды, мысалы 1912-1913 жылдары, 1920 жылдары, 1924-1929 жылы келгенлер болды, олардың дені Алтайдан болатын. 1912 жылдан кейін манжу билігі құлап қытай билігі орнады, 1928 жылы билікке келген Жин Шурын Алтай төресі Қасымқан ұлы Шәріпқанды, Тарбағатай төресінің ұлы Қызырды, Баркөл қазақ үкірдайы Әліптің ұлы Елісқанды Үрімжіде оқытты, Елісқан заманауй Әскери білім алды, қытай тілін үйренді. Оны 200 адамдық қарулы қазаққа басшы етіп оны «Шығыс Шыңжаң шегара қорғаныс отрияды» деп атады. 1931 жылы Құмыл ұйғырлары Қожанияздың бастауында көтеріліс жасады. Оқиға Бір қытай әскер басының бір ұйғыр қызды зорлықпен әйел етіп алмақ]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto"><a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2016/09/6ccea822f620a10c9b4c70ecd14bb7dc.png"><img class="aligncenter wp-image-8851 size-full" src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2016/09/6ccea822f620a10c9b4c70ecd14bb7dc.png" alt="Qazaq" width="514" height="446" /></a></div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">1883-жылы Алтайдан Жамысбай бастаған қазақтар алғаш рет Баркөл жеріне көшіп барды, 1887-1891-1895 жылдары тағыда көшіп келгендер болды. онан кейінде көшіп келгендер болды, мысалы 1912-1913 жылдары, 1920 жылдары, 1924-1929 жылы келгенлер болды, олардың дені Алтайдан болатын.</div>
<div dir="auto">1912 жылдан кейін манжу билігі құлап қытай билігі орнады, 1928 жылы билікке келген Жин Шурын Алтай төресі Қасымқан ұлы Шәріпқанды, Тарбағатай төресінің ұлы Қызырды, Баркөл қазақ үкірдайы Әліптің ұлы Елісқанды Үрімжіде оқытты, Елісқан заманауй Әскери білім алды, қытай тілін үйренді. Оны 200 адамдық қарулы қазаққа басшы етіп оны «Шығыс Шыңжаң шегара қорғаныс отрияды» деп атады.</div>
<div dir="auto">1931 жылы Құмыл ұйғырлары Қожанияздың бастауында көтеріліс жасады. Оқиға Бір қытай әскер басының бір ұйғыр қызды зорлықпен әйел етіп алмақ болған ісінен басталды. Ұйғырлар оны қоластындағыларымен қоса өлтіріп көтеріліс бастады. Қосын неше мыңға жетіп басуға жіберілген неше мың әскерді қырып тастады. Осы кезде оған қарсы Шыңжаңның өзге аймақтарынан қарулы күштер жөткелді. Қожанияз өз күші жеткіліксіз деп қарап Гансудағы дүңгендерден көмек сұрауға адам жіберді. Осы орайда Ма Жұңиың 1931-жылы жазда 400 әскерімен көмекке келді.</div>
<div dir="auto">Олар Баркөл қазақ үкірдайы Әліпке Жолбарысты жіберді. Жолбарыс Әліпті «Шығыс Шыңжаң қожасы» деп атап, онан мал, ат-көлік сұрады, Әліп оларды қолдап 100 ат, мың қой берді. Осы кезде Шыңжаң үкімет армиясының шығысты тыныштандыру полк командирі Шың Шысайда Әліптен көмек сұрады, Әліп оның адамын байлап тастады.<a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/08/773691577_2895069064193951_7179793262674927700_n.jpg"><img class="aligncenter wp-image-14575 size-full" src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/08/773691577_2895069064193951_7179793262674927700_n.jpg" alt="773691577_2895069064193951_7179793262674927700_n" width="934" height="426" /></a> <a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/08/774165522_2895069594193898_5555615791496300542_n.jpg"><br />
</a></div>
<div dir="auto">Ма Жұңиың Баркөл қазақтарын ұйымдастыруға кірісті, қазақтар Әліптің басшылығында соғысқа кірісті. Молқы Байжиен батыр, уақ Әйембет, шақабай Мұқаділдер белсене қатысты. Қазақ қарулы күші мың адамға жетіп Баркөл қалашығын сұрапыл соғыспен басып алды. Баркөлді Әліп иелеп тұрып қалды. Қожанияз, Ма жұңиың, Байжиендер Құмылды алуға аттанды. Олар Құмыл қамалын түбін қазып, бомба арқылы партылатып басып кірдіде қытай әскерін жойды. Шың шысай 1500 адаммен Құмылға қайтарма шабуылға өткенімен жеңіліп кері шегінді. Іледегі әскер басы Жаң Пиюан Құмылды жарты жылдай қоршап ала алмады.</div>
<div dir="auto">Осыдан соң мұсылман әскерлер(қазақ, ұйғыр, дұңғандар) Шонжыға аттанды, Шондыда үлкен соғыс болып 3000 нан аса қытай әскері қырылды. Қытай тараптада қазақ әскерлер бар еді, Нұрғазы атты мерген Ма жұңиыңды атып жаралады. Соғыстан кейін ұйғыр мен дұңғандар қаруға таласып араздасты. Ма жұңиың Гансуға қайтты.</div>
<div dir="auto">Қытай үкіметі қазақ беделдісі Баймолланы Мориға жіберіп қазақтарды Қожанияздан бөлмек болды.</div>
<div dir="auto">1932 жылы Қожанияз қосыны ауыр жағыдайда қалды, ол қарлы таудан Байжиен батырдың ақылымен киіз төсен асып Моңғолия шегарасына барды, Моңғолиядан көмек сұрады, Моңғолия Абай деген қазақты жіберіп тілдесті, Моңғолия көмекке 5000 қару берді. Осы кезде Баркөлді сақтап тұрған қазақтар бытырап кетті де қытай армиясы Баркөл қаласын басып алып, ондағы 60 үй ұйғырды қырып тастады. Қожанияз осы іске Әліпті кінәлады, сосын қазақтар ұйғырларға өкпеледі.</div>
<div dir="auto">Осы орайда Жин Шурын Шәріпқанды, Баймолланы Әліпке жіберіп кеңес айтты, Әліп олармен бірге Үрімжіге барып Жин шурынмен жолығып келісімге келді.</div>
<div dir="auto">Осы жылдың 7-8 айларында Қожанияз бен дұңған әскері қытайға қарасты ақ орыс әскерінен жеңілді. Оны естіген Қожанияз зығырданы қайнады, Моңғолиядан қару алып қанат біткен ол қапысын тауып Әліпті байлап алды, туыстары мың қой төлем беріп оны босатып алды. Қытайлар Әліпті Қожаниязбен тіл біріктірді деп қарап тісін қайрады. Осы кезде бір топ қазақ Бәйтікке, бір тобы Әліптің інілері Моңғолияға көшпек болды, бұл қытаймен Моңғолияның қазақтар арасына іріткі салуынан болған еді. Әліп Елісқанға 200 ден аса әскер беріп оларды қайтарып әкелуге жіберді. Осы орайда Шың шысай Әліп ауылын қоршап Әліп ішінде 117 адамды бірақ қырып тастады. Елісқан осы қан қарызды қайтаруға серт етті, ол Шың Шысай әскерінің соңына түсіп 70-80 адамын өлтірді. Онан кейін Баркөлдегі егінші қытайлардан 500 ден аса адамды қырып тастады. Бұл 1932 жылдың күзі еді.</div>
<div dir="auto">Ендігі жерде қазақ түгел дүңген, ұйғыр әскерін қолдауға өтті. 1933 жылы қаңтарда Ма Жұңиың 6000 нан аса дұңғандарымен Шыңжаңға кіріп Бүкіл Құмылды иеледі. Қытай әскері Баркөлде сарбас ауылын, найман бура ауылын қырып кетеді. Шонжыдан шығысқа көшкен неше жүз қазақтыда қырады. Қазақтарда Шығыс Шыңжаңда қытайларға қырғын жасайды.</div>
<div dir="auto"><img class="aligncenter wp-image-14577 size-full" src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/08/774513204_2895069310860593_2567223167276689628_n.jpg" alt="774513204_2895069310860593_2567223167276689628_n" width="960" height="576" />Осыдан соң тұтас Шыңжаң өлкесінің дер-жерінде көтеріліс басталады.</div>
<div dir="auto">Күшарда Темірбек пен Дұңған Ма Жаншан бүлік бастап 2-айда Күшарды, онан кейін Ақсуды алды. Хотан ұйғырлары Мұхаммед Имн Бұғыраның бастауында «Хотан патшалығы» құрады, Мәнсүр патша болады. 8- айда Қашқарда Сәбит Дамолла Темірбекті Мажаншанның адамдары арқылы өзімен қоса қырғызды. Осылайша ұйғырлар Қашқарды иелеп алды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Дұңған әскері Дабанчыңға жетіп, Үрімжіні қоршауға алды. 1934-жылы жыл басы Шың шысайда саяси өзгеріс қозғап Жин Шурынді өлтіріп билікке келді де Совет одағынан консул арқылы көмек сұрады. Совет одағынан ауыр қаруланған қосын кіріп 7000 дұңған, ұйғыр әскерін зеңбірек, танк, ұшақ арқылы тұйыққа тіреді. Улы газ шашып, ұшақпен бомбылап қыруар адамды қырды. Осылайша Үрімжі қауыптен құтылып Ма Жұңиың Тұрпанға шегінді.</div>
<div dir="auto">Санжы дұңүандары көтеріліс жасап Санжы, Құтыби, Манасты алды, Құтыбида Оразбай мен Сетерхан төре неше жүз дұңған әскерін қырып тастады.</div>
<div dir="auto">Дұңғандар Бурылтоғайға барып Сәлімбақы үкірдайы қолға қондырды, Жанымқан тәйжіде қолдап шықты, сонымен қазақ, дұңған әскері Сарсүмбеге шабуыл жасады. Алтай билеушісі Уй Жұңго моңғол, орыс, қытайдан қол топьап, зеңбірек, пулемет арқылы оларға төтеп беріп, ауыр шығынға ұшыратты. Алтайға келген Ма Хыиың Көктоғайға шегінді. Олар қазақтармен бірігіп Сарсүмбені ақыры басып алды. Шәріпқан Сауырға келіп күш топтап қарсы шықты, олар Қабаны иелеп дұңғандармен соғысты, дұңғандардың қаруы күшті болдыда нәшар қаруланған қазақтар төтеп бере алмай шегінді. Дұңғандар Сауырға келіп төре ауылын шауып, малдарын бұлап кетті. Осы екі жылда Алтайда соғыс пен жұт, аштық қосылып 3000 дай адам қырылды.</div>
<div dir="auto">Сонан соң дұңғандар Тарбағатай ға беттеп Шәуешекті басып алды, Шәуешек, Дөрбілжін қазақтары оларды қолдады.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">1932-1934 жылдары Баркөлді қазақтар ұстап тұрды, Елісқан Баркөлде өте көп қытайды қырды, ол кезде Шың Шысайда оған қарайлайтын мұрша болмады.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">1934жылы 2-айда дұңғандар 2000 әскері Қашқарға шабуыл жасады, 10 мың ұйғыр әскері соғыста ойсырай жеңіліп қашып кетті, құрылғанына үш айдан енді асқан «Шығыс түркістан» құлады. Совет одағынан тағыда әскер келіп дұңғандар жеңіліп келісімге келді де соғыс аяқтады.</div>
<div dir="auto">Осы жылы жазда Елісқан Құмыл, Санжы, Алтайдағы қазақ елбасыларын жинап Әліпке ас берді. Аста ол Шың Шысаймен енді отаспайтынын айтады. Осыдан бұрын Гансуға шегінген ұйғыр Жолбарыс Елісқанға хат жазған екен, Елісқан Гансуға уақытша шегініп, қайта күш топтап, дұңғандарға сүйеніп Шың Шысайды жоймақ ниетте болады. Осы ниетпен 1935 жылы Гансуға 200 дей үймен көшіп кетеді.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Одан бұрын туысы Адубай 113үймен көшіп кеткен еді. 1936 жылы Зәйіп, Тұңғышбай, Қамза, Сымағұлдар бастаған 400-500үй Гансуға көшеді.</div>
<div dir="auto"><img class="aligncenter wp-image-14576 size-full" style="color: #000000;" src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/08/774165522_2895069594193898_5555615791496300542_n.jpg" alt="774165522_2895069594193898_5555615791496300542_n" width="698" height="354" /></div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Елісқан Ма Буфаңға дербес қазақ атты бригадасын құруға көмектесуін өтінеді, Ма Буфаң мақұл болады. Алайда 1937жылы болса қытай-жапон соғысы жалпы беттік бамталды да, Елісқанның ойы іске аспады. 1936-1938 де Баркөлде жаппай советтік қызыл террор басталып, көп адамдар қолға алынды. 1938 жылдың соңында 3 мың үй жаппай көтеріліп Гансу, Цинхайға ауды, көбі малынан айырылды.</div>
<div dir="auto">Олар келген соң тибет, моңғол ұлттарымен қайшылық асқынды, Ма Буфаң жерлік халықтың сөзін сөйлеп қазақтаоға қатулана бастады. 20 мыңнан аса қазаққа жәйілім шешіп бере алмады. Ұрлық, барымта өршіді, қарулы қақтығыстар туылды, Елісқан түңіліп, Зәйіппен бірге 5600 адамды бастап Үндістанға көшпек болды, ондағы ойы белгісіз!</div>
<div dir="auto">Тибет асқанда, соғыста 1600 адам қырылды, 1000дай адамды дұңғандар қырып, 400қатын-баланы айдап кетті. Үндістанға 3039 адам тірі жетіп, обадан мыңнан аса адам тағы қаза тапты. Ал қалған 15000 қазақтан 7500 адам дұңғандар жағынан, аштықтан, ауырудан қырылып, 1947-1948де Шыңжаңға 7000 дай адам тірі қайтты, мыңдай адам Гансу, Цинхайда қалды!</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">1937 жылы Шығыс түркістан күштері Мамұт бамтап қайта бүлік шығарды, Советтен Ысқақбек Мононов бастаған әскерлер келіп оларды тоз-тоз етті. 1931-1937 жылдары бүлік бүкіл Шыңжаң өлкесін шарпып соғыс, аштық, ауырудан 100 мыңнан аса адам қаза тапты!</div>
<div dir="auto">1939 жылдан басталған жаппай террор, түрмеге қамау, атудан Үрімжіде 80 мыңнан аса адам өлтірілді. Сонан 1940 жылы қазақтар қайтадан көтеріліс бастады.</div>
<div dir="auto"></div>
<div dir="auto"><a class="x1i10hfl xjbqb8w x1ejq31n x18oe1m7 x1sy0etr xstzfhl x972fbf x10w94by x1qhh985 x14e42zd x9f619 x1ypdohk xt0psk2 x3ct3a4 xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x16tdsg8 x1hl2dhg xggy1nq x1a2a7pz xkrqix3 x1sur9pj xzsf02u x1s688f" style="font-weight: 600; color: var(--primary-text);" tabindex="0" href="https://www.facebook.com/erzat.k.ribaj?__cft__[0]=AZaIV2s6pHhltWDngKZ9fMgNKZ-Dah1OLePhLWXB5EZQ_2GmxCfYIQqLHMZIwqQZPzVJLWf7ki1blbxCwl6YQI_PS3OBp0ek47TQdmj9IKFUpgDE01V26MmO3gRI4V-kXtW9hCDTtsTL6194TtEd_QWT&amp;__tn__=-UC%2CP-R">Ерзат Кәрібай</a></div>
<div dir="auto">
<div class="html-div xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl" style="color: #000000;">
<div class="html-div xdj266r x14z9mp x1lziwak x18d9i69 x1cy8zhl x78zum5 x1q0g3np xod5an3 xz9dl7a x1g0dm76 xpdmqnj">
<div class="xqcrz7y x78zum5 x1qx5ct2 x1y1aw1k xf159sx xwib8y2 xmzvs34 xw4jnvo"></div>
</div>
</div>
<div class="html-div xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl" style="color: #000000;"></div>
</div>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14574</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Мыржақып Дулатов түрмеде жатқанда жазған өлеңі</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14587</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14587#comments</comments>
		<pubDate>Sun, 09 Aug 2026 05:24:17 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Руханият]]></category>
		<category><![CDATA[Тарих]]></category>
		<category><![CDATA[Шоу-бизнис]]></category>
		<category><![CDATA[Әдеби әлем]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14587</guid>
		<description><![CDATA[Жеке архивімнен табылған құнды мұрағат «Мыржақып Дулатов түрмеде жатқанда жазған өлеңі) Бұл өлеңді 1980 – жылы Өр Алтайдың Көктоғай ауданына қарасты Дүре ауылында 61 жастағы Қауан Орынбасарұлы деген ақсақал айтқанынан жеке архивімде сақталып қалғанынан тауып оқырманмен бөлісіп отырмын. Ай, құдай &#8211; ау, аққа жақ, Өзіңі аян мен нақақ. Ақиқат деген жолыңнын, Абыройыңды ашпа хақ. Аятбенен қадысқа, Алла ниет ақ іске. Жан алмасам жоқ еді-ау, Жаза тартсын деген бақ. Мені соттап байлатып, Зығырданды қайнатып. Масайрасын мәз болып, Қинағанды өзің тап Жақын жерден жау шығып, Мақүл істен дау шығып. Дұшпан үстап қолымнан, Иттер тістеп тонымнан. Жаман тосу болған шақ, Түтқын болып тарығып, Жалғыз жатып зарығып, Ашу қысып ойды алып, Дерт жәйіліп бойды]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Жеке архивімнен табылған құнды мұрағат</div>
<div dir="auto">«Мыржақып Дулатов түрмеде жатқанда жазған өлеңі)</div>
<div dir="auto">Бұл өлеңді 1980 – жылы Өр Алтайдың Көктоғай ауданына қарасты Дүре ауылында 61 жастағы Қауан Орынбасарұлы деген ақсақал айтқанынан жеке архивімде сақталып қалғанынан тауып оқырманмен бөлісіп отырмын.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Ай, құдай &#8211; ау, аққа жақ,</div>
<div dir="auto">Өзіңі аян мен нақақ.</div>
<div dir="auto">Ақиқат деген жолыңнын,</div>
<div dir="auto">Абыройыңды ашпа хақ.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Аятбенен қадысқа,</div>
<div dir="auto">Алла ниет ақ іске.</div>
<div dir="auto">Жан алмасам жоқ еді-ау,</div>
<div dir="auto">Жаза тартсын деген бақ.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Мені соттап байлатып,</div>
<div dir="auto">Зығырданды қайнатып.</div>
<div dir="auto">Масайрасын мәз болып,</div>
<div dir="auto">Қинағанды өзің тап</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Жақын жерден жау шығып,</div>
<div dir="auto">Мақүл істен дау шығып.</div>
<div dir="auto">Дұшпан үстап қолымнан,</div>
<div dir="auto">Иттер тістеп тонымнан.</div>
<div dir="auto">Жаман тосу болған шақ,</div>
<div dir="auto">Түтқын болып тарығып,</div>
<div dir="auto">Жалғыз жатып зарығып,</div>
<div dir="auto">Ашу қысып ойды алып,</div>
<div dir="auto">Дерт жәйіліп бойды алып,</div>
<div dir="auto">Шер жүрекке толған шақ.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Қатты айт – деп кекемей,</div>
<div dir="auto">Сиынғанды тектемей.</div>
<div dir="auto">Он екі имам әулие,</div>
<div dir="auto">Жиырма сегіз әулие қолдай – гөр,</div>
<div dir="auto">Оңай – көр аруақ,</div>
<div dir="auto">Қарт балуаным Жәнібек,</div>
<div dir="auto">Қаз дауысты Қазыбек,</div>
<div dir="auto">Жетім қалған халқыңа,</div>
<div dir="auto">Тоқтау болып артына</div>
<div dir="auto">Кім тиянақ қазық ет!.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Кұнсыз болып еріміз,</div>
<div dir="auto">Елсіз қалып жеріміз.</div>
<div dir="auto">Мал мекені дей алмай,</div>
<div dir="auto">Жан мекені дей алмай,</div>
<div dir="auto">Итпен қүсқа азық ет,</div>
<div dir="auto">Мүны көріп көзіміз,</div>
<div dir="auto">Бірігер деп сөзіміз.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Кең болар деп бастықты,</div>
<div dir="auto">Көл болат деп шалқытты.</div>
<div dir="auto">Бір үмітпен жазып ел,</div>
<div dir="auto">Дәреті жоқ аяқтар,</div>
<div dir="auto">Қорсылдаған саяқтар,</div>
<div dir="auto">Болама деп қасында,</div>
<div dir="auto">Қасиеті басында,</div>
<div dir="auto">Дегеніміз болмаса,</div>
<div dir="auto">Қазаққа не жазып ед.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Байландырған қолымды,</div>
<div dir="auto">Бөгелдірген жолымды.</div>
<div dir="auto">Жақыным бар, жатым бар,</div>
<div dir="auto">Хабарлана жатыңдар.</div>
<div dir="auto">Мен сендерге жүгіндім,</div>
<div dir="auto">Төресі қадыл қазы деп.</div>
<div dir="auto">Жаннан көңіл қалып тұр,</div>
<div dir="auto">Жан бір күйге салып тұр.</div>
<div dir="auto">Тәннен көңіл қалып тұр,</div>
<div dir="auto">Тән шыдамай арып тұр,</div>
<div dir="auto">Жұрттан көңіл қалып тұр,</div>
<div dir="auto">Жұрт жалғанға нанып тұр.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">1980 – жылы К.А. Дүре ауылында 61 жастағы Қауан Орынбасарұлының айтуында дыбысқа алыны, көшірілді.</div>
<div dir="auto">Ел ішінен жйнаған: Байахымет Жұмабайұлы</div>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14587</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Президенттің Бенилюкс гамбиті немен аяқталады?</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14571</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14571#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 23 Jun 2026 19:56:52 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Жаңалықтар]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14571</guid>
		<description><![CDATA[Еуропа жүрегінде ашылған гештальт. Президенттің Бенилюкс гамбиті немен аяқталады? Елімізде Алматы халқы жаңа такси ашып, ал Шымкент халқы өзбек көршісімен бірге кешкі матчты тамашалайын деп отырғанда қазақ үмітін арқалаған Airbus моторын дүрілдетіп, Брюссельге ұшып кеткен болатын. Президент Тоқаев геосаяси қақтығыстар, сауда соғыстары, санкциялық қысым мен логистикалық тәуекелдер күшейіп жатқан бұл заманда Қазақстанның инвестиция үшін ең тыныш айлақ екенін тағы бір еске салу үшін бара жатқаны анық. Тура осы сапар алдында Fitch Қазақстанның ВВВ рейтингін растап, мықты аргументті қалтамызға салып жіберді. Брюссель Еуропа капиталының сөресі екенін білеміз. Сол сөреде жатқан миллиард еуро инвестицияға біз қол салғанда, бастысы ешкім &#8220;тәйт&#8221; демеуі керек. Сондықтан Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Бельгия Премьер-министрі Барт де Вевермен]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto"><a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/06/dsc-2670-2_mediumThumb.jpg"><img class="aligncenter wp-image-14572 size-full" src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/06/dsc-2670-2_mediumThumb.jpg" alt="dsc-2670-2_mediumThumb" width="750" height="504" /></a>Еуропа жүрегінде ашылған гештальт. Президенттің Бенилюкс гамбиті немен аяқталады?</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Елімізде Алматы халқы жаңа такси ашып, ал Шымкент халқы өзбек көршісімен бірге кешкі матчты тамашалайын деп отырғанда қазақ үмітін арқалаған Airbus моторын дүрілдетіп, Брюссельге ұшып кеткен болатын. Президент Тоқаев геосаяси қақтығыстар, сауда соғыстары, санкциялық қысым мен логистикалық тәуекелдер күшейіп жатқан бұл заманда Қазақстанның инвестиция үшін ең тыныш айлақ екенін тағы бір еске салу үшін бара жатқаны анық. Тура осы сапар алдында Fitch Қазақстанның ВВВ рейтингін растап, мықты аргументті қалтамызға салып жіберді. Брюссель Еуропа капиталының сөресі екенін білеміз. Сол сөреде жатқан миллиард еуро инвестицияға біз қол салғанда, бастысы ешкім &#8220;тәйт&#8221; демеуі керек.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Сондықтан Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Бельгия Премьер-министрі Барт де Вевермен кездесуі жай ғана дипломатиялық протокол емес. Бұл Қазақстанның Еуропадағы экономикалық позициясын күшейтетін маңызды саяси сигнал.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Бельгия көлемі жағынан шағын мемлекет болғанымен, Еуропаның қаржылық және логистикалық орталықтарының бірі саналады. Әлемдегі ең ірі порттардың бірі – Антверпен дәл осы елде орналасқан. Еуропалық Одақтың көптеген экономикалық және қаржылық шешімдеріне бельгиялық бизнес пен институттардың ықпалы жоғары.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Президент Тоқаевтың айтуынша, соңғы жиырма жылда Бельгиядан Қазақстан экономикасына тартылған тікелей инвестициялар көлемі 15 миллиард доллардан асқан. Бұл өте қомақты көрсеткіш. Бельгия Қазақстандағы ең ірі он инвестор елдің қатарына кіреді.</div>
<div dir="auto">Бір қарағанда, екі ел арасындағы сауда айналымы аса үлкен емес сияқты көрінуі мүмкін. Былтырғы көрсеткіш 580 миллион доллардан асты. Бірақ мұнда басты мәселе көлемде емес. Маңыздысы, Бельгия Қазақстанды ұзақ мерзімді серіктес ретінде қарастыруын жалғастырып отыр.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Бүгінде елімізде бельгиялық капиталдың қатысуымен құрылған 110-нан астам кәсіпорын жұмыс істейді. Соңғы жылдары Қазақстан мен Еуропалық Одақ арасындағы қарым-қатынас жаңа деңгейге көтерілді. Еуропа үшін Қазақстан Орталық Азиядағы ең ірі экономика және маңызды шикізат жеткізушісі болып отыр. Әсіресе сирек кездесетін металдар, жасыл энергетика, көлік дәліздері мен өңдеу өнеркәсібі бағыттарында қызығушылық артып келеді.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Бұл жерде Бельгияның рөлі ерекше. Себебі Еуропаға бағытталған көптеген логистикалық тізбектер дәл осы ел арқылы өтеді. Сондықтан Қазақстанның Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамытуы бельгиялық бизнес үшін де маңызды.</div>
<div dir="auto">Тағы бір назар аударатын жайт – бүгінде Еуропа өндірісті Қытайдан толық әкетпесе де, жеткізу тізбектерін әртараптандыруға белсенді кірісті. Осындай жағдайда Қазақстан жаңа өндірістер мен инвестицияларды тартатын алаңға айнала алады. Оның үстіне еліміз Еуропа мен Азия арасындағы табиғи көпір қызметін атқарып отыр.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Президент Тоқаев пен Барт де Вевердің кездесуі осы тұрғыдан алғанда болашаққа жасалған инвестиция деуге болады. Себебі халықаралық капитал ең алдымен саяси тұрақтылыққа, болжамды саясатқа және сенімді әріптестікке келеді. Ал Бельгияның Қазақстанға қызығушылығы сақталып қана қоймай, жаңа бағыттар бойынша кеңейіп жатқаны еліміздің инвестициялық тартымдылығы әлі де жоғары екенін көрсетеді.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Қарапайым тілмен айтқанда, Еуропа Қазақстанға ақша салуды жалғастырып жатыр. Бұл біздің экономика үшін жақсы жаңалық.</div>
<div dir="auto"><span style="font-weight: bold;">Айбар Олжаев</span></div>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14571</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ.</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14568</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14568#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 23 Jun 2026 19:52:10 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Көз қарас]]></category>
		<category><![CDATA[Мәдениет]]></category>
		<category><![CDATA[Руханият]]></category>
		<category><![CDATA[Әлеумет]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14568</guid>
		<description><![CDATA[Zhalgas Yertay Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ. Ол халықтың ішкі күші мен биліктің саяси еркіне қарайлап тұр Ертеректен бастайық. Баяғыда қазақтың басты проблемасы санында еді, ол рас. Қазақтар өз жерінде азшылыққа айналған-ды. Ал қалада қазақша есту қиын болатын. Мектептерде, университеттерде, мемлекеттік басқаруда, бизнесте қазақ тілі шеттетілді. Сол кезде қазақ тілінің тағдыры демографияға тәуелді еді. Бұл логика ұзақ уақыт дұрыс саналған. Бірақ бүгінгі Қазақстанға қарасақ, жағдай өзгерді. Қазақтар көпшілікке айналды. Қазақ тілін түсінетіндер мен сөйлейтіндер саны бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Қазақ мектебіне баратын балалардың саны жыл сайын артып келеді. Қазақ тілі күнделікті өмірдің негізгі тіліне айналды. Бірақ неге тіл мәселесі әлі өзекті болып тұр? Мәселе санға емес, санаға]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto"><a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/06/728895108_10235078126274922_7820449507676368542_n.jpg"><img class="aligncenter wp-image-14569 " src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/06/728895108_10235078126274922_7820449507676368542_n.jpg" alt="Screenshot" width="630" height="770" /></a></div>
<div dir="auto"></div>
<div dir="auto">
<h4 class="html-h2 x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x1vvkbs x1heor9g x1qlqyl8 x1pd3egz x1a2a7pz x1gslohp" style="font-weight: inherit;" tabindex="-1"><span class="x193iq5w xeuugli x13faqbe x1vvkbs xlh3980 xvmahel x1n0sxbx x6prxxf xvq8zen xo1l8bm xi81zsa" style="color: var(--secondary-text);"><span class="xt0psk2"><span class="xjp7ctv"><a class="x1i10hfl xjbqb8w x1ejq31n x18oe1m7 x1sy0etr xstzfhl x972fbf x10w94by x1qhh985 x14e42zd x9f619 x1ypdohk xt0psk2 x3ct3a4 xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x16tdsg8 x1hl2dhg xggy1nq x1a2a7pz xkrqix3 x1sur9pj xzsf02u x1s688f" style="font-weight: 600; color: var(--primary-text);" tabindex="0" href="https://www.facebook.com/zhalgas.yertay?__cft__[0]=AZahiOfnEFBO_Onb3y9vjKzKbKGE6UIZUosBN2FprPFJznvfTK-p4c9c_hj16PLz2J1rQk7QS0OQ6ZU20zjbEXmZmK-dLo-eWg66QMd6hFsiRc1XDoPKWhhMSQgq9eBmdDpnuhJ12B68UF0YEKUqXRSLdOINCejgPJaImRFv_gdAk8gdoQRS1kc_shsiafmmXLs&amp;__tn__=-UC*F">Zhalgas Yertay</a></span></span></span></h4>
</div>
<div dir="auto">Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ. Ол халықтың ішкі күші мен биліктің саяси еркіне қарайлап тұр</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Ертеректен бастайық. Баяғыда қазақтың басты проблемасы санында еді, ол рас. Қазақтар өз жерінде азшылыққа айналған-ды. Ал қалада қазақша есту қиын болатын. Мектептерде, университеттерде, мемлекеттік басқаруда, бизнесте қазақ тілі шеттетілді. Сол кезде қазақ тілінің тағдыры демографияға тәуелді еді. Бұл логика ұзақ уақыт дұрыс саналған.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Бірақ бүгінгі Қазақстанға қарасақ, жағдай өзгерді. Қазақтар көпшілікке айналды. Қазақ тілін түсінетіндер мен сөйлейтіндер саны бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Қазақ мектебіне баратын балалардың саны жыл сайын артып келеді. Қазақ тілі күнделікті өмірдің негізгі тіліне айналды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Бірақ неге тіл мәселесі әлі өзекті болып тұр?</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Мәселе санға емес, санаға тіреліп тұрған сияқты. Біз тәуелсіз елі бар халық ретінде әлі күнге дейін өз күшімізді толық сезініп үлгермедік-ау.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Кейде қазақтар өзара қазақша сөйлесіп тұрып, орысша сөйлеуге ыңғайы бар адам келсе, бірден бәрі орысшаға көше салады.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Кейде қазақша сұрақ қойған адамға қазақтың өзі орысша жауап беріп тұрады.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Кейде баласы қазақша сөйлеп жүрсе де, ата-анасы оны орыс мектебіне береді. Себебі оның қазақша білгеніне емес, орысша білмей қалатынына алаңдайды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Кейде мемлекеттік органда істейтін қазақ қызметкер қазақ азаматымен орысша сөйлесуді табиғи нәрсе деп қабылдайды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Мұның бәрінің демографияға түк қатысы жоқ. Бұл психология мәселесі. Бірнеше ғасыр бойы тарихи санамызда қалған инерция. Ғалымдар мұны әртүрлі атап жатады ғой. Біреуі символдық үстемдік дейді. Басқасы тіл иерархиясы дейді. Енді бірі отарлық сананың сарқыншағы деп жатады. Атауы маңызды емес. Маңыздысы &#8211; құбылыстың өзі бар.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Біз кейде өз елімізде өз тілімізді қолдануға моральдық рұқсат сұрап тұрғандай көрінеміз. Ал шын мәнінде оған ешкімнен рұқсат сұраудың қажеті жоқ.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Қазақ тілі &#8211; осы елдің мемлекеттік тілі. Тарихи тілі. Осы жердің табиғи тілі. Қазақша сөйлеу ешкімге қарсы әрекет емес. Қазақша сөйлеу &#8211; қалыпты нәрсе.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Қазақша қызмет сұрау &#8211; қалыпты нәрсе.</div>
<div dir="auto">Баласын қазақ мектебіне беру &#8211; қалыпты нәрсе.</div>
<div dir="auto">Қазақша құжат жүргізу – қалыпты нәрсе.</div>
<div dir="auto">Қазақша бизнес жасау &#8211; қалыпты әрекет.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Біз кейде мұны күрес, талап, саяси ұстаным сияқты қабылдаймыз. Бірақ шын мәнінде бұл &#8211; қалыпты өмір болуы керек.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Бірақ бар жауапкершілікті халыққа артып қою да дұрыс емес. Қазақтардың өз күшін сезінуі, әрине, маңызды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Алайда мемлекет өз жауапкершілігін халықтың мойнына ысыра салмауы керек. Ал бізде қазіргі жағдай солай. Кез келген елде қоғамдық норманы алдымен билік қалыптастырады.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Егер министр қазақша сөйлемесе, әкім қазақша талап етпесе, мемлекеттік орган қазақша жұмыс істеуді міндет санамаса, онда қарапайым азаматтан талапшыл әрі батыл болуды күтудің өзі қисынсыз.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Адамдар биліктің әрекетіне қарап үйренеді. Мемлекет қандай тілді беделді деп көрсетсе, қоғам соған бейімделеді. Қазақстанда қазақ тілінің алдында тұрған ең үлкен қайшылық &#8211; осы.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Бір жағынан мемлекет қазақ тілін мемлекеттік тіл деп жариялайды. Екінші жағынан мемлекеттік аппараттың едәуір бөлігі қазақ тілін басқару тілі ретінде емес, салтанатты жиындардың тілі ретінде қабылдайды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Қазақша құттықтайды. Қазақша ән айтады. Қазақша концерт өткізеді. Бірақ шешім қабылдау, құжат әзірлеу, жұмыс жүргізу, талқылау басталған кезде орыс тіліне ауысып кете салады.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Бұл қоғамға нақты сигнал беріп тұр. Жұмыс жүргізу тілі басқа деген сигнал.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Сондықтан қазақ тілінің мәселесін тек қазақтардан іздеу жеткіліксіз. Мәселенің екінші жағы саяси ерікке келіп тіреледі.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Тарихқа қарасақ, әлемдегі ешбір тіл жай ғана нарықтың немесе демографияның күшімен толық үстемдікке жеткен жоқ. Француз тіліне Франция мемлекеті сүйенді. Неміс тіліне Германия мемлекеті сүйенді. Түрік тіліне Түркия мемлекеті сүйенді. Өзбек тіліне Өзбекстан мемлекеті сүйеніп отыр.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Ал мемлекеттік тілдің артында мемлекет тұрмаған жерде тілдің дамуы баяулайды.</div>
<div dir="auto">Тіл халық саны аз болғандықтан емес, сол халық өз тіліне толық сенбегендіктен әлсіреген жағдайлар аз емес. Және керісінше де болған, кей тілдер халық өз күшін сезінген кезде күрт күшейген.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Қазір қазақ тілінің болашағын қазақтардың таңдауы мен мемлекеттің саясаты бірге анықтайды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Егер қазақтар қазақша сөйлеуді табиғи норма деп қабылдаса, мәселенің жартысы шешіледі. Егер билік қазақ тілін шын мәнінде басқару тіліне айналдырса, қалған жартысы шешіледі.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Халық бір жаққа, билік бір жаққа тартқан жерде нәтиже баяу болады. Ал халықтың сұранысы мен мемлекеттің саясаты бір арнаға тоғысқан кезде тілдің күшеюі табиғи процеске айналады.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Қазақ тілінің ең үлкен проблемасы &#8211; қазақтардың өз күшін әлі толық бағамдап үлгермегенінде және мемлекеттің сол күшті толық мойындамай жатқанында деп ойлаймын.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Өз елінің иесі екенін сезінген халықтың қолдайтын билігі пайда болған кезде, ол тілдің болашағына сырттан ешкім ықпал ете алмайды.</div>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14568</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Математик Henry Cohn 12 өлшемде 841 kissing arrangement табылғанын растады.</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14565</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14565#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 23 Jun 2026 19:40:32 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Жаһан жаңалықтары]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14565</guid>
		<description><![CDATA[NU математика тобы үшін ғана емес, жалпы әлемдік математика қауымдастығында маңызды жаңалық. Әріптестеріміз 12 өлшемді евклидтік кеңістіктегі kissing number үшін жаңа төменгі шекара тапты. Бұған дейінгі төменгі шекара 840-қа тең болатын және оны британ математиктері Джон Лич пен Нил Слоун 1971 жылы дәлелдеген еді. 55 жыл бойы математиктер бұл нәтижені жақсартуға тырысып келді. Енді ол нәтиже жақсарды: 12 өлшемде kissing number кемінде 841-ге тең. Жаңа нәтиже терең математикалық идеялар мен қуатты GPU-есептеулердің үйлесімі арқылы алынды. Сфералық кодтар мен шарларды тығыз орналастыру теориясының жетекші мамандарының бірі, MIT профессоры Henry Cohn (Maryna Viazovska-мен бірге 24 өлшемдегі әйгілі жұмыстың авторларының бірі) осы саладағы негізгі ақпарат көзі болып саналатын сайтты жүргізеді. Henry Cohn 12]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto"><a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/06/730413748_985383287803625_5143138435879965888_n.jpg"><img class="aligncenter wp-image-14566 size-full" src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/06/730413748_985383287803625_5143138435879965888_n.jpg" alt="730413748_985383287803625_5143138435879965888_n" width="1162" height="332" /></a>NU математика тобы үшін ғана емес, жалпы әлемдік математика қауымдастығында маңызды жаңалық.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Әріптестеріміз 12 өлшемді евклидтік кеңістіктегі kissing number үшін жаңа төменгі шекара тапты. Бұған дейінгі төменгі шекара 840-қа тең болатын және оны британ математиктері Джон Лич пен Нил Слоун 1971 жылы дәлелдеген еді. 55 жыл бойы математиктер бұл нәтижені жақсартуға тырысып келді. Енді ол нәтиже жақсарды:</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">12 өлшемде kissing number кемінде 841-ге тең.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Жаңа нәтиже терең математикалық идеялар мен қуатты GPU-есептеулердің үйлесімі арқылы алынды.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Сфералық кодтар мен шарларды тығыз орналастыру теориясының жетекші мамандарының бірі, MIT профессоры Henry Cohn (Maryna Viazovska-мен бірге 24 өлшемдегі әйгілі жұмыстың авторларының бірі) осы саладағы негізгі ақпарат көзі болып саналатын сайтты жүргізеді. Henry Cohn 12 өлшемде 841 kissing arrangement табылғанын растады.</div>
<div dir="auto">
<h2 class="html-h2 x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x1vvkbs x1heor9g x1qlqyl8 x1pd3egz x1a2a7pz x1gslohp" style="font-weight: inherit;" tabindex="-1"><span class="x193iq5w xeuugli x13faqbe x1vvkbs xlh3980 xvmahel x1n0sxbx x6prxxf xvq8zen xo1l8bm xi81zsa" style="color: var(--secondary-text);"><span class="xt0psk2"><span class="xjp7ctv"><a class="x1i10hfl xjbqb8w x1ejq31n x18oe1m7 x1sy0etr xstzfhl x972fbf x10w94by x1qhh985 x14e42zd x9f619 x1ypdohk xt0psk2 x3ct3a4 xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x16tdsg8 x1hl2dhg xggy1nq x1a2a7pz xkrqix3 x1sur9pj xzsf02u x1s688f" style="font-weight: 600; color: var(--primary-text);" tabindex="0" href="https://www.facebook.com/durvudkhan.suragan?__cft__[0]=AZYbUpyxRyTz74iwGV4c1IbXjLICXBHRnSL26g511DcI6y1Gika_dQJz53dhVwPabUwfFIN02zV2CBjzB78fTawodgjRw6Fh9pOpVQHzixo8UKk_29f9iOIyNCw7GlTWzgXjP3ZXZEfqgCGzUbG_FxQlZ-mA7UvhHYXYwHhIsAyWhPN9S03K89Fgz_FPKkp4_fU&amp;__tn__=-UC*F">Durvudkhan Suragan</a></span></span></span></h2>
</div>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14565</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Ғалым Боқаш мерейлі 50 жаста</title>
		<link>https://kerey.kz/?p=14562</link>
		<comments>https://kerey.kz/?p=14562#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 23 Jun 2026 19:37:08 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[kerey.kz]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[Тарих]]></category>
		<category><![CDATA[Тұлғалар]]></category>
		<category><![CDATA[Қазақ шежіресі]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://kerey.kz/?p=14562</guid>
		<description><![CDATA[Altyn Magauina Бүгін Атамыздың ең жақын шәкірттерінің бірі, біздің бауырымыз, қазақтың мақтан тұтатын жастарының бірі Ғалым Боқаш мерейлі 50 жасқа толып отыр. Біз үшін бұл күн – жай ғана Ғалымның туған күн емес, бұл – оның жарты ғасырлық өнегелі өмір жолының, адал еңбегінің, биік парасат пен адамгершілігінің мерекесі. Біз Ғалымды тек терең білімі үшін емес, үлкен жүрегі үшін қадірлейміз. Ғалымның әлемнің ең беделді оқу орындарының бірі – Оксфорд университетінде білім алып, “Азаттық радиосында жемісті еңбек етіп, бүгінде Америка Құрама Штаттарының мемлекеттік қызметінде абыройлы жұмыс атқарып жүргені оның табандылығының, білімге құштарлығының және еңбекқорлығының айқын көрінісі. Алайда адамның шынайы бағасы оның қызметімен немесе жеткен жетістіктерімен ғана өлшенбесе керек. Адамның қадірі оның жүрегінде,]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<div class="xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto"><a href="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/06/725860826_4505674626422525_8330307555864048432_n.jpg"><img class="aligncenter wp-image-14563 " src="http://kerey.kz/wp-content/uploads/2026/06/725860826_4505674626422525_8330307555864048432_n.jpg" alt="725860826_4505674626422525_8330307555864048432_n" width="731" height="473" /></a><a class="x1i10hfl xjbqb8w x1ejq31n x18oe1m7 x1sy0etr xstzfhl x972fbf x10w94by x1qhh985 x14e42zd x9f619 x1ypdohk xt0psk2 x3ct3a4 xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x16tdsg8 x1hl2dhg xggy1nq x1a2a7pz xkrqix3 x1sur9pj xzsf02u x1s688f" style="font-weight: 600; color: var(--primary-text);" tabindex="0" href="https://www.facebook.com/LaBohemiaBaker?__cft__[0]=AZY3E8KiCbZZ8i6aP9DGlRwVKtiFFx7h9wTw18XeSGq40EDP-6r4zsyVjSgt5iQrtmOjbo4OLhaPhUDHwi5KBMocIwo7ooKqUt2kpmWbQEodNTDb2iBcym_7dk-5tlOXibmwglcIZVRCKlrY_z89yHPF5VjFZPyuI8Uubbw2b6vA4FZRuVMQfTG36Uzqal-YZNNjXsidAaE_0gO1xr_Kti1kcsCIosgLzSMn-7Gy3-ZiDw&amp;__tn__=-UC%2CP-R"><span class="html-b xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x1hl2dhg x16tdsg8 x1vvkbs x1s688f"><span class="html-span xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak xexx8yu xyri2b x18d9i69 x1c1uobl x1hl2dhg x16tdsg8 x1vvkbs">Altyn Magauina</span></span></a></div>
<div dir="auto">Бүгін Атамыздың ең жақын шәкірттерінің бірі, біздің бауырымыз, қазақтың мақтан тұтатын жастарының бірі Ғалым Боқаш мерейлі 50 жасқа толып отыр.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Біз үшін бұл күн – жай ғана Ғалымның туған күн емес, бұл – оның жарты ғасырлық өнегелі өмір жолының, адал еңбегінің, биік парасат пен адамгершілігінің мерекесі.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Біз Ғалымды тек терең білімі үшін емес, үлкен жүрегі үшін қадірлейміз. Ғалымның әлемнің ең беделді оқу орындарының бірі – Оксфорд университетінде білім алып, “Азаттық радиосында жемісті еңбек етіп, бүгінде Америка Құрама Штаттарының мемлекеттік қызметінде абыройлы жұмыс атқарып жүргені оның табандылығының, білімге құштарлығының және еңбекқорлығының айқын көрінісі.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Алайда адамның шынайы бағасы оның қызметімен немесе жеткен жетістіктерімен ғана өлшенбесе керек. Адамның қадірі оның жүрегінде, адамгершілігінде, қиындыққа төтеп бере білуінде.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Өмір Ғалым мен жары Әлияға сынақтың сынағын берген екен. Алайда олардың қандай жағдайда да сабыр мен парасаттан айнымағандарына куә боп келе жатырмыз. Әсіресе балаларына деген шексіз махаббаты бен қамқорлықтары – нағыз ерлік пен ата-аналық адалдықтың үлгісі. Олардың күндіз-түні талмай жасап келе жатқан қамқорлықтары көпшілікке көрінбеуі мүмкін, бірақ оның қадірін Алла да, жақындары да біледі.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Ғалым – достыққа адал, сөзіне берік, жүрегі жұмсақ, жаны таза азамат. Біз Ғалымды қиын сәтте жаныңнан табылатын, қуанышта шын көңілмен қуана білетін, ешкімге жамандық ойламайтын асыл қасиеттері үшін ерекше құрметтейміз.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Осы айтулы мерейтойында Ғалым баурымызға зор денсаулық, ұзақ ғұмыр, амандық пен береке тілейміз. Алла Тағала әрбір жасаған жақсылығыңның, әрбір төккен маңдай теріңнің сауабын еселеп қайтарсын.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Шаңырағыңнан қуаныш кетпесін, жүрегіңнен үміт үзілмесін.</div>
<div dir="auto">Алдағы жылдарың бүгінгіден де жарқын, бүгінгіден де берекелі болсын. Халыққа қызмет етіп жүрген еңбегің еленіп, абыройың арта берсін.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Елу жасың құтты болсын, қадірлі бауырымыз!</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Алла Тағала өзіңді және отбасыңды әрдайым қорғап, деніңе саулық, жаныңа тыныштық, өміріңе береке нәсіп етсін.</div>
</div>
<div class="x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a" style="color: #080809;">
<div dir="auto">Ата-бабаларымыздың аруағы қолдап, жолың әрдайым ашық болсын!</div>
</div>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://kerey.kz/?feed=rss2&#038;p=14562</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
	</channel>
</rss>
