| 
  • Suretter söyleydi

    Baydilda Doskenov (1902-1974)

    1943-46 jj Şığıs Türkistandağı wlt-azatıq töñkeriske qatısqan. Sovet odağınıñ kömekke jibergen äskeri mamanı. B.Doskenov Qızılorda obl, Qızılözek eldi-mekeniniñ tuması. Ekinşi jahan soğısına qatısqan. 1943 jıldan keyingi ömiri qıtaydağı äskeri is-qimıldarda ötken. Keyin 1946 jılı elge oralğan. Qwljada qwrılğan uaqıtşa ükimet turalı ädebietterde (kitap, maqala) B.Doskenovtıñ atı kezdesip jatadı. Sol derekterdi oqıp otırğanda äsirese, Qojay Doqaswlı jazğan “Oficerdiñ qoyın däpterinen” kitabı men Hakim Bekişevtiñ “Azattıq mwratı” attı kitabında Baydilda Doskenovtıñ atı birqanşa jerde kezdesetin edi. Surettiñ alınğan siltemesi: https://www.moypolk.ru/kazahstan/soldiers?search=%D0%94… Jalpı, 1943-1946 jıldarı sovet odağı Altay, Tarbağatay, İledegi wlt-azattıq töñkeristi äskeri mamandarmen qamtamasız etti. Neşe mıñdağan äskerler şekaradan jasırın ötip ol jaqtağı partizandarmen birge küreske qatıstı. 1946 jılı kömekke kelgen äskeri mamandardıñ

    91
  • Suretter söyleydi

    Künşığıs qazaqtarı (Ör Altay, Barköl)

    20. ğasırdıñ 30- jıldarındağı kürdeli sayasi kezeñderge baylanıstı künşığıs qazaqtarı (Ör Altay, Barköl) atamekeni Barköl, Qwmıldı artqa tastap Gansu jäne Cinhay ölkelerine qonıs audarğan edi. Bwl tarihi qwndı suretterdi Joseph Needham qıtayğa jasağan saparı keinde tüsirip alğan. Dr.J.Needham belgili sebepterge baylanıstı qıtaydıñ soltüstik-batıs aymağı dälirek aytqanda Czyayuguan' (嘉峪关), Çienfotung (千佛洞), Dun'huan (敦煌) okurgterinde bir ay ayaldaydı (1943.j 30-şı qırküyekten 29-ınşı qazanğa deyin). Gansu provinciyasınıñ atalmış audan okurgterinde qazaqtar da bar edi. Olar Elisqan Älipwlı bastağan köşten qalıp qoyğan az sandı qazaqtar edi. Negizinde 1943 jılı Elisqan Älipwlı bastağan birqanşa dürkin köş Tibettiñ sarı jondarın artqa aunatıp Bwlanay asıp Pakistanğa jetip qoyğan edi. suretterge qarap şoşaq tımaq kigen qazaqtardı aynıtpay tanıp

    151
  • Suretter söyleydi

    Jetisudağı Alaş qozğalısınıñ körnekti ökili Ibırayım Jaynaqov

    Jetisudağı Alaş qozğalısınıñ körnekti ökili Ibırayım (Ibrahim) Jaynaqov Birinşi surette, Ibırayım Jaynaqwlı jäne zayıbı Gülsim Dadabaeva Ekinşi suret, Ibırayımnıñ zayıbı Gülsim Dadabaeva (äkesi özbek, şeşesi tatar) Üşinşi suret, ortada Ibırayım Jaynaqov, Şığıs Türkistan, Qwlja q. 1930 j. Eskertu: tarihi suretter Al'fiya Gatiyatulinanıñ jeke arhivine tän. Al'fiyanıñ wlı şeşesi Mariyam Ibırayımnıñ zayıbı Gülsim hanımnıñ tuğan äpkesi. Ibırayım Jaynaqwlı Jetisudağı belsendi Alaş qayratkerlerimen biruaqıtta Şığıs Türkistanğa ötip ketken. Qwlja ölkesine ötken Jaynaqovtar sol jaqta sovet ükimeti balşabekterine (bol'şevik) qarsı qarulı wyımdar wyımdastırdı. 1928′den keyin bastalğan kämpeski kezinde jäne 1931-33 jıldardağı aşarşılıq kezinde qıtayğa auğan qazaqtardı ornalastıru qızmetterimen aynalıstı. 1934 jıldan soñ İle ualayatı qazaq-qırğız mädeni, ağartu wyımınıñ jwmıstarımen aynalıstı. Osığan baylanıstı Tekes

    128
  • Zuqa batır 150 jıl

    Ospan Batırdıñ Çoybalsan marşalğa jazğan hatı

    Surette Ospan Batırdıñ 1944 jılı naurız ayında Çoybalsan marşalğa jazğan hatı berilgen. Hatta Ospan Batırdıñ öz qolı qoyılğan, möri (tañbası) basılğan. Hattıñ audarması: Asa qwrmetti marşal joldasqa sälem (jazamın mänisi:) Ol jaqtağı bizdiñ äskerlerdiñ kemşilik* närseler bolsa bizdiñ mına barğan kisilerden aytıp jiberiñizder. Jäne de sol äskerler jaudı qamap alğan eken, assa 10 kün, qala berse 6-7 kün, şamaları bolsa qamasın, eger azıq basqalay närseleri bolsa onı bwl jerden tolıq qıp beremiz, kemşilik* närselerine biz mindettimiz, sol üşin äskerlerge osı habarlardı dan'bau* arqılı tiilse eken dep qwrmetpen Batır Ospan (qoltañbası, möri). 33. 3/3 Qısqaşa tüsindirme: Kemşilik*: hatta bwl söz minezdeme mağınasında emes, qajettilik, bwyımtay, kerek-jaraq siyaqtı äleumettik häm twrmıstıq mağınada

    300
  • Zuqa batır 150 jıl

    Altay ölkesiniñ Şıñjañğa öz erkinen tıs qosılğanına 100 jıl (1920-2020)

    1920- jılğa deyin Sin'czyan mäselesine Altay ölkesi qamtılmaytın-dı. Altay ölkesi 130 jılday ortalıq ükimetke jeke qarap keldi de, 1919-1920 jj arasındağı işki-sırtqı sayasi häm geo-strategiyalıq mäselelerge baylanıstı jeke ölke statusı birjolata joyılğan edi. Sin'czyan gubernatorı YAñ-nıñ qolqa saluımen Altay ölkesi Sin'czyan provinciyasınıñ qarauına ötti. Mına äkimşilik karta 1916-1920 jıldar arasında dayındalğan. Osı kartada Altay Ölkesi anıq körinedi. Cin imperiyası qwlağan soñ bilikke kelgen burjuaziyalıq ükimet bükilmemlekettik qwrıltay jinalısın ötkizedi sonımen birge sol jılı uaqıtşa ükimettiñ kezekten tıs prezident saylauı ötedi. Osı sayasi is-qimılğa Altay ölkesi jeke el retinde qatısqan. Ol turalı keyin aytamız. 1905, 1908, 1912 jj arasındağı kürdeli äkimşilik reformalardan keyin Altay-Qobda elinde tübegeyli özgerister boldı. 1914- jılı Qwlja

    152
  • Köz qaras

    «LENINGRAD BLOKADASI» – MIF!

    Jazuşı-publicist Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): Bügin Leningrad qorşauı bwzılğan kün deydi bilgişter. 1944 jılı 27-qañtarda 872 künge sozılğan (key twsta 900 kün dep jatadı) blokada ayaqtalıptı. Aldında sovet, keyin Resey ideologiyası osı «blokadanı» sovet halqınıñ qaharmandığı retinde körsetuge 77 jıldan beri jan sala tırısıp keledi. Biraq is jüzinde aqiqat qanday? 1945 jılı qaraşa ayında antigitlerlik koaliciya: SSSR, AQŞ, Angliya jäne Franciya elderi resmi ökilderiniñ qatısuımen bastalğan Nyurnberg procesinde sovettik prokurorlar qanşama tırısqanımen Leningrad blokadasına qatıstı jauapkerşilikti Germaniyanıñ moynına ile almadı. Halıqaralıq tribunalda faşistik komandovanie basşılığı blokadanıñ bolmağandığın däleldep şıqtı. Sondıqtan «Leningrad blokadası» ayıptau tiziminen alınıp tastaldı! «Qorşaudağı» Leningradqa temirjol tarmağı kirip twrğan. Ladoga kölinde 60 şaqırımdıq jağalau sovetterdiñ qolında bolğan. Onda

    142
  • Suretter söyleydi

    Şarqi Türkistan Respubilikasınıñ tarqauı turalı

    1944- jıldıñ qaraşa ayında Qwlja qalasında qwrılğan Şarqi Türkistan respubilikası 1946- jılğa kelgende ükimettiñ resmi türde tarağanın jäne bwdan bılay Şıñjañ ölkesimen birikken koaliciyalı ükimet qwrmaq nietin bildire otırıp, uaqıtşa ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistanda” arnayı maqala jariyalağan-dı. Nebäri bir jarım jıl ömir sürgen Qwljadağı Şarqi Türkistan ükimeti, 1946- şı jılğa kelgende resmi toqtadı. 1944- jıldıñ qaraşa ayında uaqıtşa ükimet jariya etilgen soñ, ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistan” dep ataldı. Gazet wyğır, qazaq, orıs, moñğol jäne qıtay tilinde jarıq kördi. Gazettiñ qazaqşa böliminde Bwqara TIŞQANBAEV, Qwrmanalı OSPANWLI basşılıq etti jäne gazettiñ redakciya qwramında Äuesqan NARINBAYWLI, Rahmetolla ÄPŞEWLI, Qwrmanbay TOLIBAYWLI, Äbdibek, Aladiyar, Asanbay, Sırayıl, Qali qatarlı kisiler redaktor, audarmaşı,

    527
  • Köz qaras

    Sardoba, Rogun, AES. 

    Alapat apat bolıp, qalıñ el suğa ketip jatqanda bilik oynap jatqandar Özbekstanğa nota jiberemiz be, joq pa degendi de aqıldaspaptı. Notamızdı dayındap qoydıq degen vice-ministrdiñ sözine qarağanda, şekarada salınıp jatqan su qoyması jöninde Qazaqstan “birneşe ret” swrasa da Özbekstan jöndem jauap bermepti. Biri kelip, biri ketip jatqan şeneunikter sirä, “biz swradıq, mindetimizden qwtıldıq” dep jılı jauıp qoysa kerek. Tabandap twrmağan, jerine jetkizbegen. Äytpese, halıqaralıq zañ normasın bwzdı dep Birikken wlttar wyımına arızdanar edi, älemnen beytarap sarapşı şaqırar edi. İzdedim, onday joq. Sardoba salınsa, tım bolmağanda Sırdariya sualmay ma, Kişi Aralğa zar bolmaymız ba degen de esep-qisap joq.  Sardobanıñ mäselesi eki jemqor jüyeniñ arasında jalğan ağayıngerşilikpen, bälkim, sen iş, men iş

    859
  • Köz qaras

    Aqş-Sovet qatınastarındağı şıñjañ ölkesi

    Sügiretterge qısqaşa tüsinikteme: Birinşi sügirette, Aqş-tıñ şıñjañ ölkesindegi twñğış ökiletti bas elşisi Edmond Klab jäne Dihua qalasındağı (Ürimji) Aqş konsulınıñ aldı tüsirilgen. Uaqtı, 1943- jıldıñ säuir ayı.  Ekinşi sügiret, Aqş ükimetiniñ şıñjañ ölkesindegi ökiletti elşisi Jon Hall Pakston mırza(1946′dan soñ elşi boldı).  Üşinşi sügiret, Şıñjañ ölkesiniñ sayasi, äkimşilik ortalığı Dihua qalasında (Ürimji) ornalasqan Aqş konsuldığı. Konsul aldında twrğandar J. Pakston jäne zayıbı.  Törtinşi sügiret, 1946-jıldıñ qaraşa ayında Dihuadağı Aqş konsulı aldında tüsirilgen. Artqı qatar oñnan törtinşi adam Jon Hall Pakston. Pakston Aqştıñ şıñjañ ölkesindegi ökiletti elşisi bolıp tağayındalğan kezi. 1941-42 jıldan keyin Şıñjañ ölkesinde kilt özgerister bastaldı. Ölkeniñ sırtqı sayasi diplomatiyadağı bağıtı özgerip jattı. Sovet-Şıñjañ qatınastarı jol ayrıqqa kelip tüylisti.

    619
  • Köz qaras

    Sır öñirindegi koronavirus qım-quıtı

    Elimizdi dürliktirgen osı jalğan (virtualdıq) nauqas Qızılorda aymağın da qinauda. Qoğamdıq köliktiñ jürisi toqtatılğan. Tipti, nacistterdiñ qorşauında qalğan Leningradta qoğamdıq kölik jolauşılarğa qızmet körsetti. Adam balasınıñ tazalığın qamtamasız etetin monşa, şaştarazdar jabılğan. Tipti, temir tordıñ ar jağında qalğan jandar şaştaraz ben monşadan ayırılğan joq. Kafe-restorandarda tamaqtanudan qağıs qalğandığı bılay twrsın, tirşiliktiñ tiregi – eñbek – qızılordalıqtardıñ basım köpşiligi üşin qoljetpes armanğa aynaldı.Jalpı alğanda, Sır öñiri älem boyınşa eñ sorlı aymaqtardıñ biri. Aral teñiziniñ qasireti, u şaşatın Bayqoñır ğarış aylağı, lepra swmdıq auruınıñ oşağı jäne tağı basqa kesirli jağdaylar älgi aymaqtıñ körkin ketiredi. Jergilikti saylanbağan äkimder paraqorlıqqa belşesinen batıp, qızılordalıqtardıñ qamın jemeydi. Türli kemşilikter – şaş etekten. Mısalı, Qızılorda qalasınıñ Wzaq

    405
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: