ساۋدا بويىنشا 2022 جىلدىڭ قورتىندىسى شىقتى. قازاقستان حالقى بىلتىر 15,7 تريلليون تەڭگەگە بولشەك ساۋدا جاساعان. ياعني، ءبىز ساتقان، ساتىپ العان تاۋارلاردىڭ جالپى قۇنى 15,7 تريلليون تەڭگە بولدى. بۇل – 33,7 ميلليارد دوللار. سوندا ءبىر جىل بويى بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ جاساعان ساۋداسى يتاليادا شوكولاد جاسايتىن ميللياردەر دجوۆاني فەررەرونىڭ بايلىعىمەن تەڭەسكەن.

2022 جىلعى بولشەك ساۋدا كولەمى 2021 جىلعا قاراعاندا 2,1%-عا كوپ. بىراق، مەنىڭ ويىمشا بۇعان فيزيكالىق كولەم ەمەس، ينفلياتسيا كوبىرەك اسەر ەتكەن سياقتى. جالپى ساۋدانىڭ ىشىندە ازىق-تۇلىك ۇلەسى 35,6% بولسا، ازىق-تۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلار 64,4%.

قازاقستانداعى بۇكىل ساۋدانىڭ ۇشتەن ءبىرىن (32.3%) الماتى قالاسى جاسايدى. ياعني، الماتى – ەلدەگى ەڭ ۇلكەن بازار قالا. الماتىنىڭ ەكونوميكاسى بىلتىر 43 ميلليارد دوللار بولدى. بۇل وزبەكستاننان 10 ميلليارد دوللارعا از، ال قىرعىزستاننان 5 ەسە كوپ. الماتى ەكونوميكاسى نەگىزىنەن ساۋدادان تۇرادى. سوندىقتان، سەرۆيستى قالالار تيپىنە جاتادى.

قازاقستاندا قالالاردىڭ ءۇش ءتۇرى بار. اكىمشىلىك، وندىرىستىك جانە سەرۆيستىك بولىپ بولىنەدى. اكىمشىلىك ەكونوميكا – استانا قالاسى (ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ سالىعى ەسەبىنەن), وندىرىستىك قالالار – اتىراۋ، قاراعاندى، پاۆلودار، اتىراۋ، سەرۆيستىك قالالار – الماتى، شىمكەنت.

ال ەندى ەل ەكونوميكاسىنا قاي قالا اناعۇرلىم پايدالى؟ ونى انىقتاۋ ءۇشىن 2023 جىلعا ارنالعان قازاقستان بيۋدجەتىنە قاراۋ كەرەك. سەبەبى، وندا ءۇش دونور ءوڭىر مەن ولاردىڭ ورتاق قازانعا سالاتىن اقشالارى جازىلعان. سوندا، بيىل بيۋدجەتكە الماتى 207 ميلليارد تەڭگە، اتىراۋ 155 ميلليارد تەڭگە، استانا 69 ميلليارد تەڭگە بەرەدى. ياعني، ساۋدا مەن سەرۆيس بيۋدجەتكە مۇنايدان دا كوبىرەك پايدا اكەلىپ وتىر دەگەن ءسوز.

قازىر الماتى تىنىسى تولىقتاي سەرۆيس پەن ساۋدادان (ايماقتىق ىشكى ونىمدەگى ۇلەسى 86,1%) قۇرالىپ وتىر. ايتالىق، بازار، مەگا، بۋتيك، كافە، ستو، ءسان سالوندارى. بىراق، ونىڭ وزىندىك قاۋىپتەرى دە بار. مىسالى، پاندەمياداعى كارانتين كەزىندە الماتى ەكونوميكاسى تولىق تۇرالاپ قالدى. ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا قالانىڭ الماتى وبلىسى مەن جامبىل وبلىستارىنا تاۋەلدىلىگى سەزىندى. سوندىقتان مەگاپوليستىڭ دامۋ جوسپارىندا ەكونوميكا ۇلەسىندە ءوندىرىستى كوبەيتۋ كوزدەلگەن. ياعني، الماتى تولىق سەرۆيستىك قالا عانا ەمەس، وندا ءوندىرىس تە بولۋى ءتيىس. مىسالى بىلتىر، شاھارداعى ءوندىرىستىڭ ءبىر جىلدىق كولەمى بار-بولعانى 1,4 تريلليون تەڭگەنى قۇرادى. سوندىقتان قالا ءۇشىن الاتاۋ اۋدانىنداعى يندۋستريالدى ايماقتىڭ ماڭىزى وتە زور.

قازىر الماتىنىڭ ماقتانا الاتىن، قازاقستاندى جاۋلاعان ءنومىرى ءبىرىنشى ەكسپورتتى تاۋارى – مايونەز. الماتى ەلىمىزدىڭ مايونەزدى ورداسى دەسە دە بولادى. جالپى قازاقستان جىلىنا 64,3 مىڭ توننا مايونەز جەيدى. سونىڭ 42 مىڭ تونناسىن الماتى وندىرەدى. قالعانى رەسەيدەن يمپورتتالادى.

ايبار ولجاەۆ