Мұрат ҚАЛМАТАЕВ:”Желтоқсан көтерілісінде солдаттардың дубинкасына ұрылмасам да, моральдық таяқ жедім.”

Mwrat QALMATAEV:”Jeltoqsan köterilisinde soldattardıñ dubinkasına wrılmasam da, moral'dıq tayaq jedim.”

| Jun 19, 2016

Jeltoqsan köterilisinde soldattardıñ dubinkasına wrılmasam da, moral'dıq tayaq jedim. Kolbinniñ kezindegi jüyemen, əsirese, İşki İster ministrligi men Wlttıq Qauipsizdik komitetindegi azamattardıñ is-əreketimen kelispeytindigimdi aytqanım üşin ayıptı boldım. Men ol kezde İşki İster ministriniñ orınbasarı, respublika boyınşa sayasi bölimniñ bastığı, miliciya generalı bolatınmın. Bastapqıda Jeltoqsanda alañğa şıqqan jastardı şınımen tərtip bwzğan şığar dep oylap jürgem. Biraq tərtip bwzğan adamdı jazalaudıñ da zañdı jolı boladı. Al bwlar jazalaudıñ döreki türin jasay bastadı. Soldattar alañğa şıqqan jigitterimizdi soqqınıñ astına aldı, qızdarımızdıñ şaşınan süyredi. Şeşindirip tastap, mwzğa jatqızıp qoydı. Basın köterse boldı, soldattar dubinkamen wrıp, esterinen tandırıp otırdı. Mwnday qatıgezdikke şıday almağan soñ, men mwnı jasağan adamdarğa qarsı keldim. Məskeuden kelgen Keñes Odağı İşki İster ministriniñ orınbasarımen qarsılastım. Qazaqstan Ortalıq partiya komitetiniñ ekinşi hatşısına jolığıp: «Mınau ne swmdıq, mwnı toqtatpaysız ba? Faşister de bwlay istegen joq. Bwlar kinəli bolsa zañdı türde sottayıq. Jazasın sot bersin. Bwl qalay bolğanı?» – dep edim, sonda ol: «Seniñ olarğa janıñ aşısa men sağan bir aqıl aytayın», – dedi. Men birdeñe aytqalı otır ma desem, ol: «Üyiñe barıp körpe-jastıq əkep bwlardıñ astına jayıp qoy, sonda bwlar jılı jatadı», – dedi. Əlgini estigende partiyağa degen senimim bir şayqalıp qaldı, sebebi men 40 jıl kommunist bolğan adam edim…
…Jeltoqsan köterilisi kezinde mağan joğarı jaqtan 400 əskeri adamnıñ jaralanğanın radiodan habarlau tapsırıldı. Anıq-qanığın bileyin dep, gospital'ğa bardım. Barsam şetinen bası-qolı baylaulı əskeriler gospital'ğa sıymay twr. Qolım sındı dep baylanıp alğan bireuin janıma şaqırıp aldım da: «Mınanı ala twrşı», – dep qalamımdı berip edim, əlgi şap berip wstap aldı. Negizi, qolı sınğan adamnıñ sausağı istemeydi. Sosın bas dərigerdi şaqırtıp alıp: «Bwlardıñ bası-qolı sınsa, rentgendi körset», – dep edim, joq bolıp şıqtı. Sosın əlgi soldattıñ qolın şeşkizdim. Qolın şeşse, tügi joq. Basım jarıldı degen bir orıstı şeşindirip edim, jarılmaq twrmaq böritken bolsa bwyırmasın. Aqırı anığına jetken soñ gospital'da jatqan 200 adamdı tün işinde tügel şığartıp jiberdim. Sol əreketim Məskeudegi adamdardıñ qwlağına jetken. Artınşa meni sotqa bermek bolıp, dau-damay bastaldı. Köterilis basılğannan keyin mağan Məskeuden Qazaqstanda twruğa bolmaydı degen şeşim şığarıp, bir-aq künniñ işinde Auğanstanğa aydap jiberdi. Ol kezde men eludemin, tipti nemerem bar bolatın. Amalsız Auğan soğısına kete bardım…

Mwrat QALMATAEV

Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana