| 
  • جاھان جاڭالىقتارى

    ۋكراينا مەن رەسەي اراسى نە بولىپ جاتىر؟ 6 سۇراققا جاۋاپ

    مايك ەككەل رەسەي اسكەري كۇشتەرى قىرىمداعى جاتتىعۋ جيىنىندا. 19 ناۋرىز، 2021 جىل. كەيىنگى كۇندەرى الەۋمەتتىك جەلىدە رەسەيلىك اۋىر اسكەري تەحنيكا تيەلگەن پويىزداردىڭ بىرنەشە ۆيدەوسى تارادى. ءتۇرلى اقپارات كوزدەرى پويىزداردىڭ سىبىردەن ۋكراينامەن شەكارالاس اۋداندارعا بارا جاتقانىن ايتادى. ال رەسەي باقىلاۋىنداعى قىرىم كوپىرى قىسقا ۋاقىتقا جابىلىپ قالعان. بۇل دا قارۋ-جاراق تاسىمالىنا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك تەلەارنالارى بولسا، ۋكراينا مەن رەسەيدىڭ قولداۋىنا يە سەپاراتيستىك كۇشتەردىڭ شارتتى شەكاراسىندا ارتيللەريالىق اتىس بولىپ جاتىر دەگەن ۇرەيلى اقپار تاراتۋمەن الەك. مۇنىڭ ءبارى ۋكراينا مەن رەسەي اراسىنداعى “قىرعي-قاباق” سوعىس كەسكىلەسكەن شايقاسقا اينالادى دەگەندى بىلدىرە مە؟ ازاتتىق ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن ۋكراينا-رەسەي تەكەتىرەسىنە قاتىستى التى نەگىزگى سۇراققا جاۋاپ ۇسىنىپ وتىر. ۋكراينانىڭ شىعىسىندا ونسىز دا سوعىس بولىپ جاتقان جوق

    28
  • جاھان جاڭالىقتارى

    “سانكتسيالار مەن وتكىر مالىمدەمەلەر سايىسى”. بايدەن كەلگەلى ءۇش دەرجاۆا اراسى نە بولىپ جاتىر؟

    يۋري جيگالكين اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن ءباسپاسوز ءماسليحاتى كەزىندە جۋرناليستەر سۇراعىنا جاۋاپ بەرىپ تۇر. بايدەن اكىمشىلىگىنىڭ قىتاي مەن رەسەيگە قارسى شىعۋ سەبەبى نە؟ اق ءۇي كرەملگە ءىرى سانكتسيا سالا ما؟ “سولتۇستىك اعىن-2″ گاز قۇبىرىنىڭ بولاشاعى قانداي؟ بايدەننىڭ ءسوزى مەن ءىسى ءبىر جەردەن شىعا ما؟ قىتاي نەلىكتەن اقش مەمحاتشىسىنا وتكىر جاۋاپ قايتاردى؟ ازاتتىقتىڭ ورىس قىزمەتى كاليفورنياداعى گۋۆەر ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى، ەكونوميست پول گرەگوريمەن، ساياساتتانۋشى، ۆاشينگتونداعى كەننان ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دەۆيد ساتتەرمەن جانە ماسساچۋسەتستەگى ەنديكوت كوللەدجىنىڭ قىتاي بويىنشا مامانى ۆيتالي كوزىروۆپەن وسى جانە وزگە دە ماسەلەلەردى تالقىلادى. دجو بايدەن پرەزيدەنت بولعالى ەكى ايدان استى. وسى ۋاقىتتا ول سىرتقى ساياساتتا ەشكىم كۇتپەگەن ارەكەتتەرگە باردى. “سايلاۋعا قول سۇقسا، رەسەي ترامپتى، ال قىتاي بايدەندى قولدايدى”. بىلتىر پرەزيدەنت سايلاۋىندا امەريكالىق ساراپشىلار وسىلاي

    110
  • جاھان جاڭالىقتارى

    اقش پەن قىتاي اراسىنداعى باسەكەدە ورتالىق ازيا تەكەتىرەس ارەناسىنا اينالا ما؟

    رەيد ستەنديش قىتاي ليدەرى سي تسزينپين (وڭ جاقتا) مەن قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەندى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باتىس قىتايدان باتىس ەۋروپاعا جۇك تاسيتىن تەمىرجولدىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا. 8 ماۋسىم 2017 جىل. قىتاي مەن اقش اراسىنداعى باقتالاستىقتىڭ ارتۋى ەۋرازيا ەلدەرىنە اسەر ەتپەي قويمايدى. سەبەبى قوس دەرجاۆا دا الەمنىڭ باسقا بولىگىمەن سالىستىرعاندا ەۋرازياعا وزگەشە ستراتەگيالىق كوزقاراسپەن قارايدى. بۇل قۇرلىق ەكى دەرجاۆا اراسىنداعى باسەكەدەگى نەگىزگى ارەناعا اينالا ما؟ پەكين مەن ۆاشينگتون قارىم-قاتىناسىنىڭ ناشارلاۋى 18-19 ناۋرىز كۇندەرى الياسكادا اقش پەن قىتايدان كەلگەن رەسمي تۇلعالاردىڭ اراسىندا وتكەن ەكىكۇندىك كەلىسسوزدە ايقىن كورىندى. كەزدەسۋدە ەكى تاراپ سوزبەن شارپىسىپ قالدى. الياسكاداعى كەزدەسۋ قوس مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناسى تۇزەلۋى مۇمكىن دەگەن ءۇمىتتى جوققا شىعاردى. بۇل – دجو بايدەن اقش پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعالى الەمدەگى ءىرى ەكى

    625
  • جاھان جاڭالىقتارى

    پاشينيان ەلدە اسكەري توڭكەرىس جاساۋ تالپىنىسى بولعانىن مالىمدەدى

    ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان. ارمەنيا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باس شتابى پرەمەر-مينيستر نيكول پاشينيان مەن ۇكىمەتتى وتستاۆكاعا كەتۋگە ۇندەگەننەن كەيىن پرەمەر-مينيستر ەلدە اسكەري توڭكەرىس جاساۋ تالپىنىسى بولعانىن مالىمدەدى. باس شتابتىڭ اقپارات دەپارتامەنتى 25 اقپان كۇنى تاراتقان مالىمدەمەدە باس شتاب توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنىڭ “بولماشى سەبەپپەن” قىزمەتتەن بوساتىلۋىنا قارسىلىق رەتىندە سونداي ۇندەۋ جاسالعانىن حابارلاعان. “بۇل ارمەنيانىڭ ۇلتتىق جانە مەملەكەتتىك مۇددەلەرىن ەسكەرمەي وتىرىپ جاسالعان قادام. وسىنداي كۇردەلى شاقتا مۇنداي شەشىم مەملەكەت مۇددەسىنە قايشى، جاۋاپسىز قادام” دەلىنگەن قارۋلى كۇشتەر تاراتقان مالىمدەمەدە. ولار وسىنداي “كۇردەلى شاقتى پرەمەر-مينيستر مەن ۇكىمەت بۇدان ءارى قاراي اقىلعا قونىمدى دۇرىس شەشىم قابىلداي المايدى” دەپ سانايدى. قارۋلى كۇشتەر وزدەرىنىڭ تالاپتارىن ورىنداتۋ ماقساتىندا كۇش قولدانا ما، جوق پا، بەلگىسىز. ال نيكول پاشينيان وتستاۆكاعا كەتپەيتىن

    42
  • جاھان جاڭالىقتارى

    بايدەن اقش-تىڭ قىتايعا قاتىستى اسكەري ستراتەگياسىن دەرەۋ ساراپتاۋدى تاپسىردى

    اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن. اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن قورعانىس مينيسترلىگىنە اقش-تىڭ قىتايعا قاتىستى اسكەري ستراتەگياسىن تەز ارادا ساراپتاۋعا بۇيرىق بەردى. 10 اقپاندا پەنتاگوندا سويلەگەن سوزىندە بايدەن ساراپتاما اقش-قا قىتاي ماسەلەسى بويىنشا “مىعىم ساياسات جۇرگىزۋگە” كومەكتەسەدى دەدى. ء“بىز ءۇندى-تىنىق مۇحيتى ايماعىندا جانە الەمدە بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ، مۇددەمىزدى قورعاي الۋ ءۇشىن قىتاي تارابىنان ارتىپ كەلە جاتقان ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشە ءبىلۋىمىز كەرەك” دەدى بايدەن. ساراپتاما بارلاۋ، تەحنولوگيا، اقش-تىڭ ايماقتاعى ىقپالى، وداقتاستىق، پەكينمەن قورعانىس ماسەلەلەرى بويىنشا ارىپتەستىك سياقتى نەگىزگى سالالاردى قامتۋى ءتيىس. قورعانىس ءمينيسترى للويد وستين 20 قاڭتاردا پرەزيدەنت قىزمەتىنە كىرىسكەننەن بەرى العاش رەت پەنتاگونعا كەلگەن بايدەنگە پەكينگە قاتىستى اسكەري ستراتەگيانى قاراستىرۋ ءۇشىن جاڭا جۇمىس توبى قۇرىلعانىن ايتتى. جۇمىس توبى ءتورت اي ىشىندە تالداۋلارى مەن

    62
  • جاھان جاڭالىقتارى

    پۋتينيزم جانە مافيا لوگيكاسى. رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ وتكەنىن زەرتتەۋشىمەن سۇحبات

    دميتري ۆولچەك ۆلاديمير پۋتين مەن زايردەگى قاڭىراپ بوس قالعان ساراي. فوتوكوللاج. “پۋتينيزم” سايتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ارتەم كرۋگلوۆ رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ وتكەنىن زەرتتەۋمەن اينالىسادى. 2019 جىلدان بەرى Youtube جەلىسىندە “پۋتينيزم كاك ون ەست” دەيتىن دەرەكتى فيلمدەر سەرياسى شىعىپ كەلەدى. فيلمدەر كرۋگلوۆتىڭ سايتىندا جاريالانعان زەرتتەۋلەرگە سۇيەنەدى. ازاتتىقتىڭ ورىس قىزمەتى ودان وسىعان دەيىن دە سۇحبات العان. ال مىنا اڭگىمە “پۋتين سارايى” ءفيلمى جارىق كورگەننەن كەيىن جازىلعان. فيلم اۆتورلارى دا كرۋگلوۆ تاپقان دەرەكتەردى نەگىزگە العان. ناۆالنىي زەرتتەۋىندەگى تىڭ دەرەكتەر ازاتتىقتىڭ ورىس قىزمەتى: فبك (كرەمل سىنشىسى الەكسەي ناۆالنىيدىڭ جەمقورلىقپەن كۇرەس قورى) زەرتتەۋىندە ءسىز ءۇشىن بەيمالىم، ناقتىلاۋدى نە تولىقتىرۋدى قاجەت ەتەتىن دەرەكتەر بولدى ما؟ ارتەم كرۋگلوۆ: يدوكوپاس مۇيىسىندەگى ساراي جاڭا تاقىرىپ ەمەس. ول تۋرالى سوناۋ 2010 جىلى ءپۋتيننىڭ اينالاسىنان قاشقان سەرگەي كولەسنيكوۆ ايتقان.

    77
  • جاھان جاڭالىقتارى

    ميانماداعى اسكەري توڭكەرىستىڭ ارتىندا كىم تۇر؟

    Reuters اگەنتتىگى ميانماداعى اسكەري توڭكەرىستىڭ باسىندا تۇرعان گەنەرال مين اۋنگ حلاين. 1 اقپاندا ميانمادا اسكەريلەر توڭكەرىس جاساپ، ەلدىڭ ليدەرى اۋن سان سۋ چجي مەن باسقا دا بەلدى شەنەۋنىكتەردى قاماۋعا الدى. قازىر بيلىك ەل اسكەرىن باسقارعان گەنەرال مين اۋنگ حلايننىڭ قولىنا ءوتتى. ميانماداعى بيلىك جۇيەسىن ءبىر كۇندە وزگەرتىپ، ەلدەگى ساياسي احۋالدى كۇردەلەندىرىپ جىبەرگەن مين اۋنگ حلاين كىم؟ اسكەردىڭ ساياساتتاعى ءرولى قانداي؟ ميانمادا 1962 جىلى اسكەريلەر توڭكەرىس جاساپ، سودان كەيىن ەلۋ جىلداي بيلىكتە بولدى. 2008 جىلى اسكەريلەر كونستيتۋتسيانى وزگەرتىپ، اسكەردىڭ ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىندەگى ءرولىن بەكىتىپ الدى. بۇل كونستيتۋتسياعا ساي، اسكەريلەر سايلاۋعا قاتىسپاي-اق پارلامەنتتەگى ورىننىڭ 25 پايىزىن الادى. اسكەردىڭ قولباسشىسى ەلدىڭ قورعانىس، ىشكى ىستەر جانە شەكارا ءىسى بويىنشا ءمينيستردى تاعايىندايدى. ياعني، اسكەريلەرگە بەرىلگەن

    81
  • جاھان جاڭالىقتارى

    “ناۆالنىي پۋتيننەن سارايىن تارتىپ الدى ما؟” رەسەي جانە اقش ساراپشىلارىمەن سۇحبات

    ازاتتىق راديوسى الەكسەي ناۆالنىي جانە “پۋتين سارايى”. كوللاج. الەكسەي ناۆالنىيدىڭ “پۋتين سارايى” دەيتىن ءفيلمىنىڭ كورىلىمى 106 ميلليوننان استى جانە ودان ءارى كوبەيەتىن كورىنەدى. ال وسى تۇستا كرەمل قازىر قاماۋدا وتىرعان الەكسەي ناۆالنىي مەن ونىڭ جاقتاستارىنا قارسى رەپرەسسيا ناۋقانىن باستادى. ۇستاپ اكەتۋ، ايىپ تاعۋ، ءۇيىن ءتىنتۋ. بيلىك نارازىلىق اكتسيالارىن باسۋ ءۇشىن ءتۇرلى امالعا جۇگىنىپ وتىر. بىراق بۇل قارسىلىق اكتسيالارىن توقتاتا المادى. پوليتسيا بۇكىل ەل بويىنشا 5 مىڭنان استام ادامدى، كوپتەگەن شەرۋشى سوققىعا جىعىلدى. ازاتتىق راديوسى ورىس قىزمەتىنىڭ ءجۋرناليسى مۋمين شاكيروۆتىڭ رەسەيلىك ساياساتتانۋشى الەكساندر كىنەۆ پەن تەننەسي شتاتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اندرەي كوروبكوۆ پەن العان سۇحباتىنىڭ ىقشامدالعان نۇسقاسىن ۇسىنىپ وتىر. سۇحباتتىڭ تۇپنۇسقاسى نارازىلىق اكتسياسى وتكەن 31 قاڭتارعا دەيىن جاريالانعان. گەلەنجيكتەگى “پۋتين سارايىن” جانە 100 ميلليوننان استام كورىلىم مۋمين شاكيروۆ: گەلەنجيكتەگى سارايدىڭ

    74
  • جاھان جاڭالىقتارى

    كاسپي تەڭىزى: اشعاباد پەن باكۋ 30 جىلدىق داۋدىڭ شەشىمىن تاپتى

    بريۋس پاننيەر كاسپي تەڭىزىنىڭ باكۋدەگى جاعالاۋىندا مۇناي پلاتفورماسى الدىندا شومىلىپ جۇرگەن بالالار. ازەربايجان مەن تۇركىمەنستان كاسپي تەڭىزىندەگى مۇنايلى جەردى يگەرۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدى. ەكى ەل بۇل جەرلەرگە 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى داۋلاسىپ كەلگەن. تۇركىمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ پەن ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ 21 قاڭتاردا وتكەن ۆيدەوكونفەرەنتسيادا “دوستلۋك” كەن ورنىن يگەرۋ بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعانىن مالىمدەدى. كومىرسۋتەك كەن ورنى بويىنشا جاسالعان كەلىسىم كاسپي جاعالاۋىنداعى قوس مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناسىن دامىتۋداعى ماڭىزدى قادام بولىپ، ترانسكاسپي قۇبىرىن سالۋ يدەياسىن قايتا جانداندىرىپ وتىر. كەن ورنىنىڭ “دوستلۋك” نەمەسە “دوستىق” دەپ اتالۋىنىڭ ءوزى “كەلىسىمگە كەلۋ” دەگەن ماعىنانى بەرەدى. 1991 جىلدىڭ سوڭىندا سوۆەت وداعى تاراعاننان كەيىن قوس مەملەكەت كەن ورنىنا يەلىك ەتۋ قۇقىعىن قاتار تالاپ

    56
  • جاھان جاڭالىقتارى

    بايدەن يناۋگۋراتسياسى: اقش-تىڭ 46-پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كىرىستى

    اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن مەن ونىڭ جارى دجيلل بايدەن اق ءۇي كەلىپ، قولىن بۇلعاپ تۇر. 20 قاڭتار 2021 جىل. قاراشاداعى پرەزيدەنت سايلاۋى مەن اۋىر جۇرگەن وتپەلى كەزەڭنەن كەيىن دەموكرات دجو بايدەن كاپيتولي الدىندا اقش پرەزيدەنتىنىڭ انتىن بەردى. ول وسىلايشا اقش-تىڭ 45-پرەزيدەنتى دونالد ترامپتى رەسمي تۇردە الماستىردى. 78 جاستاعى بايدەن انت بەرۋ كەزىندە قولىن ءوز ۇيىنەن اكەلگەن كونە “بيبلياعا” قويدى. كىتاپ 46-پرەزيدەنتتىڭ اۋلەتىندە 1893 جىلدان بەرى ساقتالىپ كەلگەن. بايدەن وسىعان دەيىن سەناتور جانە ۆيتسە-پرەزيدەنت قىزمەتتەرىنە كىرىسكەندە دە وسى ءدىني كىتاپتى ۇستاپ انت بەرگەن. بيىلعى يناۋگۋراتسيانىڭ ەرەكشە بولاتىنى اۋەلدەن بەلگىلى بولدى. ونىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى – كوروناۆيرۋس پاندەمياسى. اقش ىندەتتى ەڭ قاتتى زارداپ شەككەن ەلدەردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار 6 قاڭتار كۇنى ترامپ جاقتاستارى

    56
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: