قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ بۇگىن – شىلدەنىڭ 26-سى كۇنى زەينەت جاسىنا جەتىپ، 63-كە تولدى. بۇدان ءبىر اپتا بۇرىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ وعان تاعى دا بەس جىل مەملەكەتتىك قىزمەت اتقارۋعا رۇقسات بەرىپ، وكىلەتىن 2022 جىلدىڭ 26 شىلدەسىنە دەيىن ۇزارتقان.

«ەسكى گۆارديا وكىلى»

بۇرىنعى كينەماتوگراف ءارى بيزنەسمەن جاقسىبەكوۆتىڭ نازارباەۆتىڭ اينالاسىندا جۇرگەنىنە 20 جىلدان استى. ساياسي ساراپشىلار ونى پرەزيدەنت اينالاسىنداعى «ەسكى گۆارديا» قاتارىنا قوسادى.

1995 جىلى ءابىش كەكىلباەۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن جوعارعى كەڭەس تاراپ، جاڭا سۋپەر پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزگەن جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداعاننان كەيىن پارلامەنت دەپۋتاتتىعىن يەلەنگەن ادىلبەك جاقسىبەكوۆ كوپ ۇزاماي-اق جوعارى بيلىككە تەز جەتۋىن اقمولا قالاسىنىڭ استانا قالاسىنا اينالۋىمەن بايلانىستىرعان. مەملەكەتتىك باسقارۋ ورىندارىنا بيزنەس وكىلدەرى جاپپاي كەلە باستاعان كەزدە اقمولا ءوڭىرىنىڭ وكىلى، بيزنەسمەن ادىبەك جاقسىبەكوۆتىڭ استاناعا اكىم بولۋى تاڭدانىس تۋعىزباعان.

بىرەر جىل ساۋدا جانە يندۋستريا ءمينيسترى بولعان ول 2004 جىلى قازىر اتقارىپ وتىرعان قىزمەتى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىلىگىنە تاعايىندالىپ، قازاقستانداعى ساياسي قىزمەتتىڭ ءبىر بيىگىنە شىقتى. بارشا ساياسي وقيعالاردى ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە وپپوزيتسيانىڭ ۇدايى سىنىنا ۇشىرايتىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى قىزمەتىندە ءجۇرىپ جاقسىبەكوۆ تە بىرنەشە سايلاۋ ناۋقانىن وتكىزگەن. قازاقستان وپپوزيتسياسى جاقسىبەكوۆ كەزىندەگى سايلاۋلاردى دا «ادىلەتسىز ءوتتى» دەپ باعالاعان.

ونىڭ «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى، قورعانىس ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارىپ، 2016 جىلى قازىرگى قىزمەتىنە ورالۋىن ساياساتتانۋشىلار «نازارباەۆتىڭ سەنىمدى كادرلارىنىڭ ازايا باستاعانى» دەپ جورامالداعان. سونىمەن قاتار ساياساتتانۋشىلار «پوستنازارباەۆ كەزەڭى جاقىنداعاندا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىلىعىنا ءوز بەتىمەن ساياسي ويىن ۇيىمداستىرا المايتىن ادام قاجەت بولدى» دەپ سيپاتتاعان.

بيلىك پەن بيزنەس

جوعارى بيلىكتە ۇزاق جۇرسە دە، ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ كوپشىلىك الدىندا كوزگە ءتۇسىپ، قوعامدىق-ساياسي وقيعالارعا ءوز بەتىنشە جاريا باعا بەرەتىن بەلسەندىلىگى بايقالعان جوق. بىراق ول «ونەر مەن بيزنەس سالاسىن قاتار الىپ جۇرەتىن» تۇلعا رەتىندە تانىلعان.

جاقسىبەكوۆ 2008 جىلى رەسەيدە ەلشى بولىپ ءجۇرىپ ءبىر توپ ارحيتەكتورلارمەن بىرگە ادەبيەت پەن ونەر سالاسىنا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك سىيلىقتى يەلەندى. ول 2009 جىلى قورعانىس ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇرىپ دەتەكتيۆ جانرىنداعى فيلم ستسەناريىنىڭ اۆتورى بولدى.

پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جاڭا اكىمى قۇمار اقساقالوۆتى قىزمەتكەرلەرگە تانىستىرعان ءساتى. ونىڭ وڭ جاعىندا بۇرىنعى اكىم ەرىك سۇلتانوۆ وتىر. پەتروپاۆل، 14 مامىر 2017 جىل.

ادىلبەك جاقسىبەكوۆ مەملەكەتتىك قىزمەتكە اۋىسقاننان كەيىن «تسەسنا» كومپانياسى ءىرى كورپوراتسيالاردىڭ بىرىنە اينالدى. قازاقستاندىق Forbes جۋرنالى ونى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەنىنە قاراماستان ەڭ ىقپالدى 50 بيزنەسمەننىڭ ىشىندە 11-ورىنعا قويعان. ونىڭ ۇلى، 38 جاستاعى داۋرەن جاقسىبەك 2017 جىلى قازاقستانداعى ەڭ باي 50 ادامنىڭ ىشىندە 498 ميلليون دوللار قارجىسىمەن 8-ورىندى يەلەنگەن.

قازاقستانداعى جاقسىبەكوۆتەرگە تيەسىلى سانالاتىن ءىرى بانكتەردىڭ ءبىرى «تسەسنا بانك» بىلتىر رەسەيدىڭ ءىرى بانكتەرىنىڭ ءبىرى – ومبىلىق «پليۋس بانكتىڭ» 83 پايىز اكتسياسىن ساتىپ العانى جاريالانعان.

وقي وتىرىڭىز: جاقسىبەكوۆ وتباسىنىڭ بانك سالاسىنداعى بيزنەسى

قازاقستان زاڭى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەت اتقاراتىن ادامنىڭ بيزنەسپەن شۇعىلدانۋعا قۇقىعى جوق. ەگەر ول بۇرىن بيزنەسپەن اينالىسسا، مەملەكەتتىك قىزمەتكە باراردا وزگە بىرەۋگە تاپسىرۋىنا بولادى. الايدا ازاتتىق تىلشىسىمەن سويلەسكەن ساراپشىلار «بۇل ەرەجە ءسوز جۇزىندە عانا» دەپ سانايدى.

قازاقستان پارلامەنتىنىڭ بۇرىنعى دەپۋتاتتارى سەرىكباي الىباەۆ پەن ءۋاليحان قايسار «ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ ونەر مەن بيزنەستەگى قازىرگى تابىستارى جوعارى قىزمەتىنە بايلانىستى» دەپ تۇسپالدايدى.

«پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى – بەيرەسمي تۇردە قازاقستان پرەزيدەنتى لاۋازىمىنان كەيىنگى قىزمەت» دەپ سانايتىن سەرىكباي الىباەۆ «ونىڭ بيزنەسىن تەكسەرۋگە ءداتى جەتەتىن ورگان جوق» ەكەنىن ايتادى.

- پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى پرەزيدەنتتىڭ اتىمەن جۇمىس ىستەيدى، پرەزيدەنتتىڭ اتىنان تەلەفون سوعادى. ونى بيلىك تارماقتارىنىڭ باسشىلارىنىڭ ءبارى تىڭدايدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءوزى اكىمشىلىك باسشىسىنىڭ نۇسقاۋىنا الاڭدايدى. سوندىقتان ادىلبەك جاقسىبەكوۆتى قازىر پرەزيدەنتتىڭ وڭ قولى دەۋگە بولادى، – دەيدى ول.

سەرىكباي الىباەۆ ينتەرنەتتە بىرنەشە جىلدان بەرى تاراپ جۇرگەن، نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇرىنعى كۇيەۋ بالاسى راحات اليەۆ جاريالادى دەپ ەسەپتەلەتىن «قازاقستاننىڭ جوعارعى لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ ديالوگى» تەكسەرىلمەي قالعانىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا، «ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ داۋىسى» دەپ كورسەتىلگەن ديالوگتارعا قاراعاندا جوعارى بيلىكتە كۇمان تۋدىراتىن جايتتار كوپ».

ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ قورعانىس ءمينيسترى كەزىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك توراعاسى نۇرتاي ابىقاەۆپەن سويلەسىپ وتىرعان سۋرەتى. استانا، 1 جەلتوقسان 2010 جىل.

پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بولعان ءۋاليحان قايسار دا بۇل ديالوگتاردى تىڭداعانىن ايتادى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، «ادىلبەك جاقسىبەكوۆ – قانداي دا ءبىر جەمقورلىق داۋىنا قالماعان ادام».

- «ادىلبەك جاقسىبەكوۆكە پارا بەردىم» دەگەندى ەشكىمنەن ەستىمەدىم. «بىرەۋدىڭ بيزنەسىنە قىسىم جاسادى» دەگەندى ەستىمەدىم. قازىرگى ساياسي جۇيەدە جۇرگەندىكتەن سوعان بەيىمدەلۋگە تىرىسادى. بىراق جەكە ويى بار ەكەنىن، قازىرگى ساياسي جۇيەگە كوڭىلى تولمايتىنىن بايقاعانمىن، – دەيدى ول.

ءۋاليحان قايسار ادىلبەك جاقسىبەكوۆتى «ونەر سالاسىن وقىعانىمەن، ساياسي ومىردە رەجيسسەرلىك ەتە المايتىن تۇلعا» دەپ سانايدى.

- نۇرتاي ابىقاەۆ، يمانعالي تاسماعامبەتوۆ، مارات تاجيندەر سەكىلدى ساياسي ويىندار جاساي المايدى. ول تەك تاپسىرمانى تاپ-تۇيناقتاي ورىنداي الادى. سوزگە دە شەشەندىگى جوق. مۇمكىن، كوزگە تۇسكىسى كەلمەيتىن شىعار. ويتكەنى قازىرگىدەي كەزەڭدە تەك تاپسىرمانى ورىنداپ، تىنىش جۇرگەن ادام عانا بيلىكتە ۇزاق جۇرە الادى، – دەپ سيپاتتايدى ءۋاليحان قايسار.

ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ استانا اكىمى بولعان كەزىندە (سول جاقتا) قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ (ورتادا) جانە قورعانىس ءمينيسترى بولعان يمانعالي تاسماعامبەتوۆپەن تۇسكەن سۋرەتى. استانا، 22 قازان 2014 جىل.

​ايسۇلتاننىڭ «سىنى»

ۇزاق جىلدار نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سەرىگى بولىپ جۇرگەن ادىلبەك جاقسىبەكوۆتى اشىق سىناۋشىلار كوپ ەمەس. بىراق 2016 جىلى كۇزدە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جيەنى ايسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىنداعى سىنى كوپشىلىكتى تاڭداندىرعان.

قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ باسشىلىعىن بىرنەشە رەت سىناعان ايسۇلتان نازارباەۆ فۋتبول فەدەراتسياسىنداعى كەمشىلىكتەرگە پرەزيدەنت اينالاسىندا جۇرگەن، اراسىندا ادىلبەك جاقسىبەكوۆ تە بار بىرنەشە جوعارى لاۋازىمدى تۇلعانى ايىپتاپ، ولارعا «ويلاۋ جۇيەسى ورتا عاسىردا قالعان ادامدار» دەپ باعا بەرگەن. «پرەزيدەنت اينالاسىندا وسىنداي ادامداردىڭ جۇرگەنى جانە ولاردىڭ ەلدى جاپپاي باقىلاۋعا العىسى كەلەتىنى جيىركەنىشتى. شەكسىز بيلىگى بار مۇندايلار ەلدىڭ بولاشاعىنا قاۋىپتى» دەپ جازعان ايسۇلتان نازارباەۆ.

پرەزيدەنت جيەنىنىڭ بۇل سىنى الەۋمەتتىك جەلىدە ءجيى تالقىلانعانىمەن، جوعارى بيلىكتە رەاكتسيا بايقالعان جوق. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇزاق جىلدارداعى كادرلىق ساياساتىن باقىلاپ جۇرگەن ساياساتتانۋشىلار بۇل سىندى «جوعارى بيلىككە تالاپتانۋشى پرەزيدەنت تۋىستارىنىڭ كەزەكتى ويىنى»، «جاقسىبەكوۆتى زەينەتكە شىعارماي تاعى دا جانىندا قالدىرۋى – ەسكى كوماندا مۇشەلەرىن شەتكە قاقپايتىندىعىنىڭ بەلگىسى» دەپ باعالاعان.                                                                                                                                                                  ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى