Qazaqstan prezidenti äkimşiliginiñ jetekşisi Ädilbek Jaqsıbekov bügin – şildeniñ 26-sı küni zeynet jasına jetip, 63-ke toldı. Bwdan bir apta bwrın prezident Nwrswltan Nazarbaev oğan tağı da bes jıl memlekettik qızmet atqaruğa rwqsat berip, ökiletin 2022 jıldıñ 26 şildesine deyin wzartqan.

«ESKİ GVARDIYA ÖKİLİ»

Bwrınğı kinematograf äri biznesmen Jaqsıbekovtiñ Nazarbaevtıñ aynalasında jürgenine 20 jıldan astı. Sayasi sarapşılar onı prezident aynalasındağı «eski gvardiya» qatarına qosadı.

1995 jılı Äbiş Kekilbaev jetekşilik etetin Joğarğı keñes tarap, jaña super prezidenttik basqaru jüyesin engizgen jaña konstituciya qabıldağannan keyin parlament deputattığın ielengen Ädilbek Jaqsıbekov köp wzamay-aq joğarı bilikke tez jetuin Aqmola qalasınıñ Astana qalasına aynaluımen baylanıstırğan. Memlekettik basqaru orındarına biznes ökilderi jappay kele bastağan kezde Aqmola öñiriniñ ökili, biznesmen Ädibek Jaqsıbekovtiñ Astanağa äkim boluı tañdanıs tuğızbağan.

Birer jıl sauda jäne industriya ministri bolğan ol 2004 jılı qazir atqarıp otırğan qızmeti – prezident äkimşiliginiñ jetekşiligine tağayındalıp, Qazaqstandağı sayasi qızmettiñ bir biigine şıqtı. Barşa sayasi oqiğalardı wyımdastıruşı retinde oppoziciyanıñ wdayı sınına wşıraytın prezident äkimşiliginiñ jetekşisi qızmetinde jürip Jaqsıbekov te birneşe saylau nauqanın ötkizgen. Qazaqstan oppoziciyası Jaqsıbekov kezindegi saylaulardı da «ädiletsiz ötti» dep bağalağan.

Onıñ «Nwr Otan» partiyası törağasınıñ orınbasarı, Qazaqstannıñ Reseydegi elşisi, qorğanıs ministri qızmetin atqarıp, 2016 jılı qazirgi qızmetine oraluın sayasattanuşılar «Nazarbaevtıñ senimdi kadrlarınıñ azaya bastağanı» dep joramaldağan. Sonımen qatar sayasattanuşılar «postnazarbaev kezeñi jaqındağanda prezident äkimşiliginiñ basşılığına öz betimen sayasi oyın wyımdastıra almaytın adam qajet boldı» dep sipattağan.

BILİK PEN BIZNES

Joğarı bilikte wzaq jürse de, Ädilbek Jaqsıbekovtiñ köpşilik aldında közge tüsip, qoğamdıq-sayasi oqiğalarğa öz betinşe jariya bağa beretin belsendiligi bayqalğan joq. Biraq ol «öner men biznes salasın qatar alıp jüretin» twlğa retinde tanılğan.

Jaqsıbekov 2008 jılı Reseyde elşi bolıp jürip bir top arhitektorlarmen birge ädebiet pen öner salasına beriletin memlekettik sıylıqtı ielendi. Ol 2009 jılı qorğanıs ministri qızmetin atqarıp jürip detektiv janrındağı fil'm scenariyiniñ avtorı boldı.

Prezident äkimşiliginiñ basşısı Ädilbek Jaqsıbekovtiñ Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ jaña äkimi Qwmar Aqsaqalovtı qızmetkerlerge tanıstırğan säti. Onıñ oñ jağında bwrınğı äkim Erik Swltanov otır. Petropavl, 14 mamır 2017 jıl.

Ädilbek Jaqsıbekov memlekettik qızmetke auısqannan keyin «Cesna» kompaniyası iri korporaciyalardıñ birine aynaldı. Qazaqstandıq Forbes jurnalı onı memlekettik qızmette jürgenine qaramastan eñ ıqpaldı 50 biznesmenniñ işinde 11-orınğa qoyğan. Onıñ wlı, 38 jastağı Däuren Jaqsıbek 2017 jılı Qazaqstandağı eñ bay 50 adamnıñ işinde 498 million dollar qarjısımen 8-orındı ielengen.

Qazaqstandağı Jaqsıbekovterge tiesili sanalatın iri bankterdiñ biri «Cesna bank» bıltır Reseydiñ iri bankteriniñ biri – ombılıq «Plyus banktiñ» 83 payız akciyasın satıp alğanı jariyalanğan.

Oqi otırıñız: Jaqsıbekov otbasınıñ bank salasındağı biznesi

Qazaqstan zañı boyınşa memlekettik qızmet atqaratın adamnıñ biznespen şwğıldanuğa qwqığı joq. Eger ol bwrın biznespen aynalıssa, memlekettik qızmetke bararda özge bireuge tapsıruına boladı. Alayda Azattıq tilşisimen söylesken sarapşılar «bwl ereje söz jüzinde ğana» dep sanaydı.

Qazaqstan parlamentiniñ bwrınğı deputattarı Serikbay Älibaev pen Uälihan Qaysar «Ädilbek Jaqsıbekovtiñ öner men biznestegi qazirgi tabıstarı joğarı qızmetine baylanıstı» dep twspaldaydı.

«Prezident äkimşiliginiñ jetekşisi – beyresmi türde Qazaqstan prezidenti lauazımınan keyingi qızmet» dep sanaytın Serikbay Älibaev «onıñ biznesin tekseruge däti jetetin organ joq» ekenin aytadı.

- Prezident äkimşiliginiñ jetekşisi prezidenttiñ atımen jwmıs isteydi, prezidenttiñ atınan telefon soğadı. Onı bilik tarmaqtarınıñ basşılarınıñ bäri tıñdaydı. Prem'er-ministrdiñ özi äkimşilik basşısınıñ nwsqauına alañdaydı. Sondıqtan Ädilbek Jaqsıbekovti qazir prezidenttiñ oñ qolı deuge boladı, – deydi ol.

Serikbay Älibaev internette birneşe jıldan beri tarap jürgen, Nwrswltan Nazarbaevtıñ bwrınğı küyeu balası Rahat Äliev jariyaladı dep esepteletin «Qazaqstannıñ joğarğı lauazımdı adamdarınıñ dialogı» tekserilmey qalğanın aytadı. Onıñ aytuınşa, «Ädilbek Jaqsıbekovtiñ dauısı» dep körsetilgen dialogtarğa qarağanda joğarı bilikte kümän tudıratın jayttar köp».

Ädilbek Jaqsıbekovtiñ qorğanıs ministri kezinde Wlttıq qauipsizdik törağası Nwrtay Äbiqaevpen söylesip otırğan sureti. Astana, 1 jeltoqsan 2010 jıl.

Parlament senatınıñ deputatı bolğan Uälihan Qaysar da bwl dialogtardı tıñdağanın aytadı. Onıñ sözine qarağanda, «Ädilbek Jaqsıbekov – qanday da bir jemqorlıq dauına qalmağan adam».

- «Ädilbek Jaqsıbekovke para berdim» degendi eşkimnen estimedim. «Bireudiñ biznesine qısım jasadı» degendi estimedim. Qazirgi sayasi jüyede jürgendikten soğan beyimdeluge tırısadı. Biraq jeke oyı bar ekenin, qazirgi sayasi jüyege köñili tolmaytının bayqağanmın, – deydi ol.

Uälihan Qaysar Ädilbek Jaqsıbekovti «öner salasın oqığanımen, sayasi ömirde rejisserlik ete almaytın twlğa» dep sanaydı.

- Nwrtay Äbiqaev, Imanğali Tasmağambetov, Marat Täjinder sekildi sayasi oyındar jasay almaydı. Ol tek tapsırmanı tap-twynaqtay orınday aladı. Sözge de şeşendigi joq. Mümkin, közge tüskisi kelmeytin şığar. Öytkeni qazirgidey kezeñde tek tapsırmanı orındap, tınış jürgen adam ğana bilikte wzaq jüre aladı, – dep sipattaydı Uälihan Qaysar.

Ädilbek Jaqsıbekovtiñ Astana äkimi bolğan kezinde (sol jaqta) Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaev (ortada) jäne qorğanıs ministri bolğan Imanğali Tasmağambetovpen tüsken sureti. Astana, 22 qazan 2014 jıl.

​AYSWLTANNIÑ «SINI»

Wzaq jıldar Nwrswltan Nazarbaevtıñ serigi bolıp jürgen Ädilbek Jaqsıbekovti aşıq sınauşılar köp emes. Biraq 2016 jılı küzde Nwrswltan Nazarbaevtıñ jieni Ayswltan Nazarbaevtıñ äleumettik jelidegi paraqşasındağı sını köpşilikti tañdandırğan.

Qazaqstan futbol federaciyasınıñ basşılığın birneşe ret sınağan Ayswltan Nazarbaev futbol federaciyasındağı kemşilikterge prezident aynalasında jürgen, arasında Ädilbek Jaqsıbekov te bar birneşe joğarı lauazımdı twlğanı ayıptap, olarğa «oylau jüyesi orta ğasırda qalğan adamdar» dep bağa bergen. «Prezident aynalasında osınday adamdardıñ jürgeni jäne olardıñ eldi jappay baqılauğa alğısı keletini jiirkenişti. Şeksiz biligi bar mwndaylar eldiñ bolaşağına qauipti» dep jazğan Ayswltan Nazarbaev.

Prezident jieniniñ bwl sını äleumettik jelide jii talqılanğanımen, joğarı bilikte reakciya bayqalğan joq. Nwrswltan Nazarbaevtıñ wzaq jıldardağı kadrlıq sayasatın baqılap jürgen sayasattanuşılar bwl sındı «joğarı bilikke talaptanuşı prezident tuıstarınıñ kezekti oyını», «Jaqsıbekovti zeynetke şığarmay tağı da janında qaldıruı – eski komanda müşelerin şetke qaqpaytındığınıñ belgisi» dep bağalağan.                                                                                                                                                                  Azat Europa / Azattıq radiosı