| 
  • Суреттер сөйлейді

    Шарқи Түркістан Респубиликасының тарқауы туралы

    1944- жылдың қараша айында Құлжа қаласында құрылған Шарқи Түркістан респубиликасы 1946- жылға келгенде үкіметтің ресми түрде тарағанын және бұдан былай Шыңжаң өлкесімен біріккен коалициялы үкімет құрмақ ниетін білдіре отырып, уақытша үкіметтің орган газеті “Азат Шарқи Түркістанда” арнайы мақала жариялаған-ды. Небәрі бір жарым жыл өмір сүрген Құлжадағы Шарқи Түркістан үкіметі, 1946- шы жылға келгенде ресми тоқтады. 1944- жылдың қараша айында уақытша үкімет жария етілген соң, үкіметтің орган газеті “Азат Шарқи Түркістан” деп аталды. Газет ұйғыр, қазақ, орыс, моңғол және қытай тілінде жарық көрді. Газеттің қазақша бөлімінде Бұқара ТЫШҚАНБАЕВ, Құрманалы ОСПАНҰЛЫ басшылық етті және газеттің редакция құрамында Әуесқан НАРЫНБАЙҰЛЫ, Рахметолла ӘПШЕҰЛЫ, Құрманбай ТОЛЫБАЙҰЛЫ, Әбдібек, Аладияр, Асанбай, Сырайыл, Қали қатарлы кісілер редактор, аудармашы,

    273
  • Көз қарас

    Сардоба, Рогун, АЭС. 

    Алапат апат болып, қалың ел суға кетіп жатқанда билік ойнап жатқандар Өзбекстанға нота жібереміз бе, жоқ па дегенді де ақылдаспапты. Нотамызды дайындап қойдық деген вице-министрдің сөзіне қарағанда, шекарада салынып жатқан су қоймасы жөнінде Қазақстан “бірнеше рет” сұраса да Өзбекстан жөндем жауап бермепті. Бірі келіп, бірі кетіп жатқан шенеуніктер сірә, “біз сұрадық, міндетімізден құтылдық” деп жылы жауып қойса керек. Табандап тұрмаған, жеріне жеткізбеген. Әйтпесе, халықаралық заң нормасын бұзды деп Біріккен ұлттар ұйымына арызданар еді, әлемнен бейтарап сарапшы шақырар еді. Іздедім, ондай жоқ. Сардоба салынса, тым болмағанда Сырдария суалмай ма, Кіші Аралға зар болмаймыз ба деген де есеп-қисап жоқ.  Сардобаның мәселесі екі жемқор жүйенің арасында жалған ағайынгершілікпен, бәлкім, сен іш, мен іш

    362
  • Көз қарас

    Ақш-Совет қатынастарындағы шыңжаң өлкесі

    Сүгіреттерге қысқаша түсініктеме: Бірінші сүгіретте, Ақш-тың шыңжаң өлкесіндегі тұңғыш өкілетті бас елшісі Едмонд Клаб және Дихуа қаласындағы (Үрімжі) Ақш консулының алды түсірілген. Уақты, 1943- жылдың сәуір айы.  Екінші сүгірет, Ақш үкіметінің шыңжаң өлкесіндегі өкілетті елшісі Жон Халл Пакстон мырза(1946′дан соң елші болды).  Үшінші сүгірет, Шыңжаң өлкесінің саяси, әкімшілік орталығы Дихуа қаласында (Үрімжі) орналасқан Ақш консулдығы. Консул алдында тұрғандар Ж. Пакстон және зайыбы.  Төртінші сүгірет, 1946-жылдың қараша айында Дихуадағы Ақш консулы алдында түсірілген. Артқы қатар оңнан төртінші адам Жон Халл Пакстон. Пакстон Ақштың шыңжаң өлкесіндегі өкілетті елшісі болып тағайындалған кезі. 1941-42 жылдан кейін Шыңжаң өлкесінде кілт өзгерістер басталды. Өлкенің сыртқы саяси дипломатиядағы бағыты өзгеріп жатты. Совет-Шыңжаң қатынастары жол айрыққа келіп түйлісті.

    326
  • Көз қарас

    Сыр өңіріндегі коронавирус қым-қуыты

    Елімізді дүрліктірген осы жалған (виртуалдық) науқас Қызылорда аймағын да қинауда. Қоғамдық көліктің жүрісі тоқтатылған. Тіпті, нацисттердің қоршауында қалған Ленинградта қоғамдық көлік жолаушыларға қызмет көрсетті. Адам баласының тазалығын қамтамасыз ететін монша, шаштараздар жабылған. Тіпті, темір тордың ар жағында қалған жандар шаштараз бен моншадан айырылған жоқ. Кафе-ресторандарда тамақтанудан қағыс қалғандығы былай тұрсын, тіршіліктің тірегі – еңбек – қызылордалықтардың басым көпшілігі үшін қолжетпес арманға айналды.Жалпы алғанда, Сыр өңірі әлем бойынша ең сорлы аймақтардың бірі. Арал теңізінің қасіреті, у шашатын Байқоңыр ғарыш айлағы, лепра сұмдық ауруының ошағы және тағы басқа кесірлі жағдайлар әлгі аймақтың көркін кетіреді. Жергілікті сайланбаған әкімдер парақорлыққа белшесінен батып, қызылордалықтардың қамын жемейді. Түрлі кемшіліктер – шаш етектен. Мысалы, Қызылорда қаласының Ұзақ

    221
  • Суреттер сөйлейді

    қазақтар Гансу, Цинхай өлкесіне 19- ғасырдың 80-90 жылдары қоныс аудара бастаған

    20- ғасырдың 30- жылдары Шыңжаң өлкесі Алтай, Еренқабырға-Боғда және Баркөл өңірін мекендеген бірбөлім қазақтар саяси қысымдарға байланысты атамекендерін тастап қытайдың Гансу, Цинхай өлкесіне қоныс аударған еді. Бұл сүгірет сол қазақтардың мұрағатта сақталған тарихи бейнесі.  Бірінші сүгірет: 1938-жылдың 22- желтоқсанында түсірілген. Сүгіретте, Елісқан Әліпұлы бастаған көш отамандары (лидері) Цинхай өлкесінің атқамінермен және Нань Кин үкіметі атынан келген делегаттарымен жүздескен кезі.  Оңнан үшінші адам Елісқан Әліпұлы, оңнан бесіншісі Нань Кин делегаты Жолбарыс Уаң және оңнан жетіншісі Нань Кин делегаты Айсабек (Иса Юсуф Алыптекин).  Екінші сүгірет, 1938- жылы Цинхай өлкесінде түсірілген. Қазақтардың Цинхай басшыларымен кездесу өткізген сәті. Үшінші сүгірет, 1941- жылдың қыркүйек айында Гансу өңірінде түсірілген. Сүгірет ортасында Нань Кин үкіметінің делегаты Айсабек

    297
  • Суреттер сөйлейді

    Шыңжаң өлкесіндегі үш форматтағы қазақ әскерлері

    Үрімжі қаласы, Қаратау (қытайша Нань Шан) жайлауы, кигіз үйді қоршаған қазақ әскерлері, шамасы 1946-1947 жж түсірілген. Сол жылдары Қаратауда маңызды кездесу ұйымдастырылды. Өлкелік үкімет пен Нань Кин қаласынан келген саяси тұлғалар кигіз үйде басқосты. Үй сыртын қорғап тұрған қазақ әскерлерінің жарқын бейнесі (ішінде кішкентай қазақ қыз бала да бар) тарихи естелікке түсіп қалған. Ол тұста Шыңжаң өлкесінде үш форматтағы қазақ әскерлері бір уақытта өмір сүрді. Олар: *Шарқи Түркістанның қазақ әскерлері;  Шарқи Түркістанның жалпы әскер саны 30 мыңды құрады. Әскери киім-кешек, қару-жарақтары мен шен белгілері түгелдей советтік үлгіде болды. * Чин Түркістанның қазақ әскерлері; 1946-47 жылдан бастап қауырт жасақталды, әскер қатарына Манас, Құтыби, Санжы, Үрімжі, Мичуан, Үшбөкен, Жемсары, Шонжы және Мори

    260
  • Жаһан жаңалықтары

    ҮСТІРТ МАУГЛИІ ЖӘНЕ ТАҒДЫРЫ

    1957 жылы тікұшақпен шыққан бір топ геологтар Үстірт жазығында (Түркіменстан мен Қарақалпақстанның шекарасындағы Сарықамыс көлінің жанында) қасқыр атумен айналысқан. Геологтар қасқырларды ізінен қуып келе жатып олардың арасында шамамен бес жасар қалыспай жүгірген баланы көріп таң қалады. Бала қасқырлармен бірге аспаннан төнген жаудан қашуға тырысып келеді. Олар барлық қасқырларды атып, баланы құтқаруды ұйғарады. Тікұшақты жерге қондырып баланы ұстауға әрекеттенеді. Алайда бұл ойлағандай оңайға соқпады. Бала қасқырдың бөлтірігі құсап адамдарға қарай тістеніп айбат көрсеткен. Дегенмен геологтар оны қолға түсіріп , дәрігердің қарауына тапсырады. Баланың қасқыр үйіріне қалай түскенін және ата-анасы кім екені беймәлім. Ауруханада оған олигофрения диагнозы қойылып, Ташауздағы психиатриялық ауруханаға орналастырылған. Оның өмірінде адам қатарына қосылудың қиын және қайғылы кезеңі басталады.

    409
  • Суреттер сөйлейді

    Қытай қазақтарының анти-коммунистік үш үлкен жоспары

    Бірінші сүгірет, 1960-жылы Тайван (台湾) астанасы Тәйпейде түсірілген. Суретте оңынан: Дәлелқан Жанымқанұлы Жаналтай, Қалибек Райымбекұлы Хәкім, Қамза Шөмішбайұлы Ұшар, Қалипа Ғақыпұлы Алтай. Бергі жақтағы үш адам оңынан: Жолбарыс ұлы Яқұп және APACL- мүшелері мен Тайван президент әкімшілігінің қазақтарды қабылдауға келген өкілі.  Екінші сүгірет, 1960-жылы Тайван астанасы Тәйпейде түсірілген. Азия халықтарының Анти-Коммунистік Лигасы (APACL) сол жылы тәйпейде құрылтай ашқан. Құрылтай жиналысына қазақтар да қатысты. Суретте оңынан: Қалибек Райымбекұлы Хәкім, APACL басшысы Гу Жынганг (Gu Zhenggang/谷正纲), Қамза Шөмішбайұлы Ұшар және Қалипа Ғақыпұлы Алтай.  Үшінші сүгірет, 1960-жылы Тәйпейде түсірілген. Суретте алдыда отырған: Қытай гоминдаң үкіметінің тайвандағы президенті Жан Кәйшек (蒋介石). Қытай қазақтары оны Қытайдың терістік акценті бойынша Жияң Жиеші деп атайды. Артта тұрғандар

    273
  • Езутартар

    “Жолы болар жігіттің, Жазушылар Одағының төрағасы шығар алдынан”

    “Жолы болар жігіттің, Жазушылар Одағының төрағасы шығар алдынан” дейді ғой (суахиліктер). Ұлықбек Есдәулет ағамен әуежайда кездесіп қалдық. Ұшақтағы орнымыз да қатар болып шықты. Енді бас қалаға жеткенше елдің жағдайын бірге ойласып баратын шығармыз. Айтпақшы: Бас жазушы құлағына телефонын жабыстырып, кіммен сөйлесіп жатыр деп ойлайсыз(дар)? Жауап нұсқалары: 1. Екінші президент мырзамен; 2. Екінші президенттің таң атпастан кофе ішетін сұлу көмекшісімен; 3. Алматы қаласының жезөкше қуғыш әкімімен; 4.Қазақстанның Ресейдегі экс-Елшісімен; 5. АП жетекшісінің жұмсақ мінезді бірінші орынбасарымен; 6. Баян сұлу Алагөзовамен; 7. Зейнеп апай Ахметовамен; 8. …сіздің нұсқаңыз? “FlyArystan Мұхамедиұлы” ұшағы. 21.01.2020. Серік Абас-шахтың facebook парақшасынан алынды

    249
  • Суреттер сөйлейді

    “Тозаққа қош келдіңіз”. 20 жыл бұрын Шешен соғысы басталған

    Амос ЧЭПЛ 20 жыл бұрын Владимир Путин Ресей премьер-министрі болып тұрған тұста Шешенстанда әскери операция бастауға бұйрық берген еді. Кавказ аймағындағы қанды соғыстардың бірі қалай басталып еді? 11995 жыл. Ер адам шешен сепаратистерінің туын ұстап тұр. 1994-96 жылы Ресей әскерилері Шешенстандағы көп ғимаратты бомбалап қиратты. Осы жылы федерал әскерилері мен шешен сепаратистері арасындағы соғыс Шешенстанның де-факто тәуелсіздігімен аяқталды. 2Шешенстан тұрғыны. 1994 жылы түсірілген сурет. Кремль Ресей билігімен келіспеген шешендерге қатты қысым жасады. Александр Солженицын ГУЛАГ-та бір камерада отырған шешенді шешендер “Совет одағының айтқанына көнбей қойды” деп жазды. 3Грозныйдағы жазалау. 1996 жыл. Соғыс Шешенстанды экстремизм мен бұзақылықтың ошағына айналдырды. 1997 жылы аймақ шариғат заңын қабылдап, өлім жазасын қолдана бастады.   4Ресей

    412
load more

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: