| 
  • Тұлғалар

    Болам дейтін адам кем дегенде екі нәрсені ескеруі тиіс…

    Ақпанның ортасы мен сәуірдің басында екі мәрте АҚШ-қа іссапармен барғанымда Вашингтонның орталығынан көлікпен қырық минуттай жүретін жерде – Мэриленд штатының Роквилл қаласында тұрып жатқан қазақтың классик жазушысы Мұхтар Мағауин ақсақалмен жүздесіп, жата-жастана әңгімелесіп қайттым. Жасы 77-ден асқан шағында да өзіне тән жазу дағдысы мен дисциплинасынан айнымаған екен. Қазіргі күн тәртібі шамамен мынадай. Таңертең тұрғасын қазақша таңғы ас ішеді: бал қосқан жылы су, шағын құтыдағы женьшень тұнбасы, ірімшік, авокадо мен май жаққан ақ нан, бір жілік суық қой еті, сүт қатқан шай. Сосын бірден жазу бөлмесіне кіріп кетеді. Сырт-сырт еткен машинка дауысы үзілмейді. Түс уағында жарты сағатқа шығып, үй ішінде, патио-балконда аяқ жазып жүреді. Қолына немересі сыйлап, қатты тапсырып кеткен адым

    66
  • Тұлғалар

    «Тар жол, тайғақ кешудің» кейіпкері

     CЫРЫМ БАТЫРДЫҢ ШӨБЕРЕСІ  «Мен 60 жастамын. Екі әйелім бар. Алты баламның алды енді 17-ге толса, кішісі әлі төрт айлық. Қазір менің қолымда бар болғаны: 7 түйе, 30 бас ірі қара, екі киіз үй мен бір қыстақ қана. Малымның саны декретте белгілеген мөлшерден аспайды. Алайда «қазақ халқының азаттығы үшін көтерілісті бастап шыққан Сырым батырдың ұрпағы» деп мені қолда барымнан айырып, отбасыммен айдауға жіберді. Балаларым әлі жас, еңбекке қабілетсіз. Сондықтан қыс мезгілінде Жетісуға жер аудару отбасымды өлімге итермелеу болып саналады. Қалған 10-15 малым отбасымды жолда азықпен қамтамасыз етуге жетпейді. Менің бар малымды ала отырып, жер аударудан және тәркілеу тізімінен алып тастауыңызды Кеңестік Халық Комиссариатынан сұраймын…» (1928 жыл, 20 қыркүйек) Кеңестік халық комиссариатына

    86
  • Езутартар

    ҚУ- ҚУ, ДУ- ДУ

    Жұмат ӘНЕСҰЛЫ ҚУ- ҚУ, ДУ- ДУ ( Жұматтың әзілдері мен қалжыңдары)   «Беті бес елі қалың ұятсыз өсекші арамызда жүр екен ғой!» Ауылдағы жаңалықтарды үйден үйге жеткізіп отыратын бір ақ әйел бар. Оны жұрт “Қаражорға” деп атайды. Aуылға бір “жаңалық тараса “Кім айтыпты” деп сұрағанда, “Қаражорға” айтты” десе, бітті, “Ә,ә! Қаражорға айтса, қалт айтпайды” дейді екен жұрт. Содан ойда жоқта Қаражорғаға бір бәсекелес шығады. Соңғы кезде көрші қаладан жеткен “жаңалықтар” пайда бола бастайды. Сосын Қаражорға өзінен басқада “жаңалық” айтушыны іздеп, көршісінен: “Кім айтып жүр бұл әңгімені?” деп сұрайды. Көршісі: “Ауылсоветтің қатыны жексенбі сайын қалаға барып келеді, сол айтты” десе, Қаражорға: “Көтек! Беті бес елі қалың ұятсыз өсекші өзіміздің арамызда жүр

    63
  • Әдеби әлем

    Еркіндіктің ақырғы нүктесі

    Бақытбек БӘМІШҰЛЫ “Еркіндіктің ақырғы нүктесі” өлең-романнан үзінді. Бір үзік сыр – “Жайлаудағы той” Құлын ембес жұпар төс, суы балдай, Тобылғысы түйедей, құры нардай. Мынау сұлу өлкеге сұғын қадап,  Ішіп-жейді ашкөздер құны бардай. Көктеп кеткен қыналы төстің тасы, Көп бұлақтар кәдімгі көздің жасы. Үлбіреген қыпша бел бойжеткеннің, Үкісіндей ырғалар шөптің басы. Арқыраған сайынан өзен даусы, Арғымақтың азанғы озанындай. Айдын беті сарғыштап апамыздың, Айран ұйтқан қаймақшып қазанындай. Жер ошақтан жылтылдап жанған оттар, Көк жүзінен сияқты тамған оқтар. Жетісудың құны мен құндызындай, Жартастағы жабысқан жарғанаттар. Ақ саулықтар жататын қырға симай, Алатаудың ақ мойнақ құлжасындай. Анау жүзген көлдегі қыз-қырқындар Аққу-қаздың кәдімгі құрдасындай. Кербез жандар керіліп үй тігеді, Көкейінен кейінің күй түледі. Кер жорғаның киімі

    100
  • Мәдениет

    МЫСЫР ПИРАМИДАЛАРЫ: ҚАЛАНҒАН БА, ӘЛДЕ ҚҰЙЫЛҒАН БА?

    Таласбек ӘСЕМҚҰЛОВ  (Рим мен Спартактан басталып Сейiлбек Қышқашевпен аяқталған хикая)  Бұл хикаяны баян етпес бұрын осының бәрiне себеп болған, осы мақаланы жазып отырған автордың дүниета­нымына елеулi дәрежеде әсер еткен адамды үстiртiн болса да таныстырып өткен дұрыс шығар. … Мен онымен 1977 жылы таныстым. Әскерден келiп ҚазПИ-дiң филология факультетiне түсiп, бiрiншi курсты тәмәмдап, екiншi курсқа өткен кезiм. Ол да әскерден келiп, осы институттың тарих факультетiне түсiптi. Күз едi. Институт факультеттерiнiң арасында көркемөнерпаздар жарысы басталған. Өз факультетiмнiң атынан бәйгеге түсiп, домбырамен бiрнеше күй шертiп, сахнаның сыртына шыққанымда бiр жiгiт келiп қолымды қысып құттықтады. Аты Ерiк екен. Ерiк Көкеев. Ортадан биiктеу бойы бар. Сым­батты. Қоңырсары шашын сол жаққа қайырып қойған. Қылаң өңдi. Көзi… көзi

    155
  • Көз қарас

    «Әтпіштің» әңгімесі

    Ықылас Ожайұлы I Ана жолы үстел басында бір топ жігіт «Абай жолындағы» Қодар мен Қамқа өліміне қатысты біршама сөзге келіп қалдық. Сондағы Құнанбай қолданған жазаны көбісі надандық пен ескілік қалдығы деп санайды екен. – Адамның ерік-қалауы деген болады, ол бүгінгі ата заңымыздың ақ парағына қара сиямен әдіптеліп тұрып жазылған, – деді алғаш сөз алған жігітіміз. – Сонда қайын атасы мен келіні… – дедім де кілт тоқтай қалдым, арғы жағын айтуға ауызым дауаламай. – Жоқ, – деді ол жұлып алғандай, – Бәрібір де адамның ішкі қалауына ешкімнің де араласуына жол берілмеуі керек. Сол кезде сөзге екінші опономентім араласты. –Немене, адамды міндетті түрде өлтіру керек пе? Мұнан кейін бұлай еш жасамаңдар деп

    105
  • Көз қарас

    ҚАЗАҚҚА КЕЛГЕН ХАҚ ЕЛШІ КІМ?

    Оның есімі ғана емес, қабірі де белгілі екенін білеміз бе? Ислам – Алла Тағаланың дүние жаратылғалы адамзатқа жолдаған барлық сәлемдерінің жиынтығы деген сөз екен. Ендеше, Мұхаммед Пайғамбардан бұрынғы пайғамбарлардың үмбеттері де мұсылман болып есептеледі. Құран Кәрімде Адам Атадан бастап, Мұса, Дәуіт, Сүлеймен, Иса пайғамбарларды жатсынбайтынымыз сондықтан. Құранда аттары аталмаса да, хадистерде жүз жиырма төрт мың пайғамбар келген делінеді. Алла Тағала адамдарға тура жол­ды көрсету үшін көптеген пай­­ғамбар жіберді. Олардың ал­ғаш­­қысы хазіреті Адам (а.с.) бол­са, соң­ғысы хазіреті Мұхаммед (с.ғ.с.) еке­ні әмбеге аян. Асы­лын­да, әрбір үм­метке бірер пайғамбар жі­беріл­гендігі Құранда ашық түр­де баян етіледі (қараңыз: 35.Фа­тыр-24, 10.Юнус-47). Бірақ жер бетіне хақ дінді тәблиғ ету үшін жіберілген пайғамбарлардың нақты саны белгісіз. Құранда тек

    203
  • Саясат

    «Қыздар Императорға келін болуға қызықпайды»

    Жақында Жапонияның Сыртқы саудаға қолдау көрсету ұйымы жанындағы Дамушы экономикалар институтының аға ғылыми қызметкері, доктор Нацуко Оканың «Другая Япония. Жизнь без чайной церемонии» деп аталатын кітабы жарық көрді. Саясаттанушы Досым Сәтпаевтың жеке қорының қолдауымен шыққан кітапта жапон қоғамының қыр-сыры кеңінен сөз болған. Нацуко санның аталмыш кітабынан кейбір деректерді оқырман назарына ұсынып отырмыз-деп жазды  egemen.kz. Жапонияда балаларға қатысты атқары­латын жоралғы, дәстүрдің түрі көп. Бала туғанда кіндігін кесіп, ағаш қобдишаға салып сақтайды. Оны хэсоно деп атайды. Мен де баламның хэсоносын сақтап қойдым. Сондай-ақ, ұлдар үшке және беске, қыз бала үшке және жетіге толғанда атап өтетін шичигосан деп аталатын ғұрыптық мереке бар. Ұл бала беске толғанда хакама деп аталатын шалбар киеді. Ал қыз

    69
  • Мәдениет

    Қазақтың аспан әлемін тануы

    Болат Бопайұлы Жота Қажы Этнограф,сыншы, зерттеуші Қазақ халқы өзінің ұзақ ғұмыр тарихында, ғасырлар бойы мал шаруашылығы мен егін шаруашылығы, аңшылық өнерді кәсіп қылып келді. Осы үш түрлі шаруашылықты тіршіліктің қайнар көзі етіп, онымен өмір бойы шұғылданды. Кең сахара төсінде, сайын далада асқар тауларды тұрақ етті, ағынды, долы өзендерді суат етті. Жұлдызды түндерде, нұрлы күндерде, сулы, нулы көгалды жайылымды өрістерде мыңғыртып малын бағып отын жағып еркін өмір сүрді. Ұрпақтарын тас түлек қырандай баулып өсіріп, қара қостарын таудан тауға, ойдан ойға көшіріп, ұлан ғайыр далаға ие болды. Ешкімнің ала жібін аттамай, ата кәсібін тастамай, оны ұрпақтан ұрпаққа мұра етіп қалдырып отырды. Қазақ халқы өзінің шаруашылығымен шұғылдана жүріп сол шаруашылығына тығыз қатысты болған

    311
  • Тұлғалар

    «Адамдардың iшiндегi адамы…»

    Танымал ақын, тарлан талант Есенқұл Жақыпбековтiң дүниеден озғанына да үш жылдың жүзi болыпты. Бiрақ ол көзден кеткенiмен, көңiлден кеткен жоқ. Шын мәнiсiнде, әдебиетке, өнерге жан-тәнiмен берiлген, мансап қумаған, марапат күтпеген екi адам болса, соның бiрi – Есенқұл Жақыпбеков болатын. Қаламдас қауым, үзеңгiлес әрiптес, тiршiлiгiнде алабөтен сыйласқан аға-iнi, қарындас ерекше адами болмысы, ақындық, азаматтық ұстанымы үшiн де бүгiнде оны шын сағынады… Аманхан ӘЛIМ, ақын: АҚЫН БОЛЫП ҚАЛҒАНЫ ҮШIН ҰНАТАМ Есенқұл поэзиясы дегенде менiң көңiлiмдi сүйсiнтетiн және ерекше таңғалдыратын бiр жағдай, оның айтыс ақыны болып жүрiп, жазба поэзияны араластырмай, жаңылыстырмай, екеуiнiң ортасынан “аман” өтуi, яғни ақын болып қалуы. Өйткенi көп жағдайларда, әдебиет тәжiрибесiнде көп айтыскер ақындар жазба поэзияның мықты өкiлi бола амайды.

    71
load more

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: