| 
  • ادەبي الەم

    اپورتتىڭ جۇپار يىسى(اڭگىمە، بولعان وقيعانىڭ ىزىمەن)

    جۇمات انەسۇلى الماتى قالاسى كۇنى قارساڭىنا وراي وسىدان ەلۋ جىلداي بۇرىن بولعان وقيعا. 65-جىلدارى قوستاناي وبلىسىنان باكىش دەگەن بالا الماتىعا وقۋعا تۇسۋگە اتتانادى. پوەزعا ءمىنىپ، الماتى ۆوكزالىنان تۇسەدى. بالا تاكسيگە وتىرىپ، باراتىن ادرەسىن ايتادى. تاكسيشى بالامەن اناۋ اقسايعا دەيىن بارىپ، قازىرگى ءال فارابي كوشەسىمەن زۋىلداتىپ كەلە جاتادى. ول كەزدە فارابي كوشەسىنىڭ ارعى بەتى اقسايدان وسى كۇنگى دوستىق كوشەسىنە دەيىن «گورنىي گيگانت» سوۆحوزىنىڭ الما باعى. بالانىڭ كوزى جول بويىندا سامساعان قىزىل المالاردى كورىپ، اۋزىنان سىلەكەيى اعادى. بالا باكىش تاكسيستكە : – اعا اناۋ الما اعاشتارىنان ءبىر ەكى الما السام بولا ما ؟ ءتاسيشى ماشينەسىن توقتاتىپ،: –بولادى- دەيدى. بالا سەكىرىپ بارىپ، اعاشتان ءبىر ەكى المانى جۇلىپ الىپ تاكسيگە وتىرادى. ۇلكەن ەكى قىزىل

    27
  • كوز قاراس

    مارات ءبايدىلداۇلى (توقاشباەۆ): قارادالا اتاۋى قالپىنا كەلتىرىلسە…

    جازۋشى-پۋبليتسيست ۇيعىر اۋدانىندا قازاق-ۇيعىر جاستارى اراسىندا جانجال شىعىپ، توبەلەسكە ۇلاسقانىن، اراسىندا جاراقات العاندار بار ەكەندىگىن ەستىپ وتە قاپا بولدىم. بۇل ءسوز جوق، يدەولوگيالىق جۇمىستاردىڭ ولقىلىعى دەپ ويلايمىن. جالپى ۇيعىر حالقىنا جاپپاي قارا بوياۋ جاعۋعا بولمايدى. ولار دا وزىنشە ءبىر حالىق، تۋىس حالىق، تۇركى حالقى، مۇسىلمان حالقى. نەگىزگى مەكەنى قازىرگى قىتاي جەرىندە. ۇيعىر حالقى بىرنەشە عاسىردان بەرى ءوز تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسىپ كەلەدى. ساياسي تۇرعىدان اشىقتان اشىق ولاردى قولداۋعا قۇقىمىز جوق بولسا دا، ءوز باسىم ىشتەي مۇسىلمان باۋىرلارىمىز عوي، ءوز الدىنا ەل بولىپ كەتسە عوي دەپ تىلەيمىن. ۇيعىر حالقىنىڭ ەڭبەكقورلىعى مەن مادەنيەتىنە، ءتىلى مەن داستۇرىنە قۇرمەتىمىز ۇلكەن. بىرقاتار ۇيعىر قالامگەرلەرىنىڭ شىعارمالارىن قازاق تىلىنە اۋدارۋعا اتسالىسقاننان بولار ۇيعىرشا دا ءتاپ-ءتاۋىر سويلەي الامىن. بىراق

    200
  • تاريح

    احاڭ مەن جاحاڭ سالعان ازاتتىق جولى

     «قازاق» گازەتىنە –107 جىل جۇمات انەسۇلى                                                                                                                       تاريحي پوۆەست                                                                                       

    137
  • ادەبي الەم

    بايتىك

      اڭگىمە نۇرحالىق ابدىراقىن   وش جۇمaنىڭ تaڭىندa ۇزىن بويلى، نۇرلى ءجۇزدى، تولىقشا كەلگەن قaرa سۇر كەلىنشەگى نۇرقىزىردىڭ بەرگەن دارەت سۋىن aلىپ، دaلaعa شىقتى، aدaمدaرعa بۇل ءتۇننىڭ سوڭعى ءسۇرى ۇرلەنىپ، تaڭ قaرaڭعىلىعى aينaلaنى تۇتaستaي تۇمشaلaپ تۇر… ىزعىرىق aياز ءالى دە ىسقىرa ىشقىنa ۇرلەيدى. سول جaعىنa ءۇش رەت تۇكىرىپ كەت پالەكەت، كەت! دەپ ۇيگە كىرە ەكى راكaعaت نaمaز وقىپ، رaببىسىنa جaلبaرىنىپ، تaڭ قaرaڭعىسىندa قورaدaعى قوس جيرەنگە ۇلكەن ۇلى شەرديمaن ەكەۋى ءمىنىپ، بۇلكەك جەلىسپەن ىشتەرىنەن «پaيعaمبaرىمىز مۇحaممەد(س.a.ۋ)» سaلaۋaت aيتىپ، جولعa شىقتى. بەيسەنبىدەن جۇمaعa قaرaعaن تۇندە ءتaھaجۇت وقۋ، تaڭ نaمaزىندa مەشىتتە بولۋ وشتىڭ اكەسىنەن ون ءۇش جaسىنaن بەرگى ۇيرەنگەن ادەتى. اكەسى سىلaم ەلگە كەلگەن قوجaلaردaن ءبىلىم aلعaن ءدىندaر تaقۋa كىسى بولعان. قاھارلى قىستىڭ

    186
  • تاريح

    وبا…

    البەر كاميۋ (1913-1960) «وبا»-نى جازدى، وراندىق ويگەر Albert Camus. ولەرىنەن ءۇش جىل بۇرىن ياكي 1957 جىلى نوبەلگە جەتكەن تالانت.ءفاشيزمنىڭ ساياسي ىندەت سەكىلدى دەرتىنە قارسى كۇشتى تۇرەن كوتەرگەن ەڭسەگەي دۇلەي كۇش يەسى. ول – «وبا»-مەن ەڭ كۇردەلى جول، شۇڭەت يىرىمگە سۇڭگىدى.«وبا»-داعى ەڭ سۇراپىل كەيىپكەر بارنەر رەيەنىڭ بەينەسى. كوشە بويىندا ولگەن ەگەۋقۇيرىقتاردىڭ جەمتىگىنەن سەسكەنۋ، ادام تاعدىرىن ويران ەتەتىن كەزدەيسوقتىقتى سەزىنگەن دارىگەردىڭ ارپالىسى. رەيە ءوزىنىڭ ءۇي قىزمەتشىسىنىڭ ولىمىنەن كەيىن الداعى قاتەرلى جۇقپالى دەرت جايلى الەۋمەتكە جالبارىنىپ ايتپاق بولعان. ونى كوپكە تانىتقان وسى ابسۋردى. بۇگىنگى ءتاجتاجالدىڭ لاڭى سەكىلدى تۇگەل پارىقسىز، رايسىزدىققا وتە ۇقساس… كارەنتين، ەم مەن دومنىڭ تاپشىلىعى،ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقىنداعى ەنجارلىق اسىرەداۋىرىك پارىقسىزدىق. قوعامداعى قۇلدىق سانا، ىنجىقتىق،، قۇرعاق كۇيزەلىس،تيتىقتاۋ، شارشاۋ، اقىرعى شاراسىزدىقتار! جاۋ جاعادان العاندا،

    208
  • ادەبي الەم

    مەرەيتويعا شاقىرامىز!

    قادىرلى حالقىم، قارا ورمانداي قازاعىم، بارىڭىزگە “اسسالاۋماعالايكۇم!” دەپ جالىندى سالەم جولدايمىن! “اتتان جىعىلساق تا سالتتان جىعىلمايتىن”، سالت-ءداستۇرىن كوز قاراشىعىنداي قورعاپ، ايالايتىن اسىل تەكتى حالىقتىڭ ۇرپاعىمىز. مەن 60 جاسقا تولۋ بايلانىسىمەن، ء“داستۇر-سالت، ادەت-عۇرپىم – مەنىڭ رۋحىم” اتتى جەكە شىعارماشىلىق كەش وتكىزىپ، حالقىما 40 جىل بويى ەتكەن ەڭبەك جەمىستەرىمنەن ەسەپ بەرۋگە دايىندالىپ جاتىرمىن. شىعارماشىلىق كەشىمدى قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى 2020 جىلى 13 ناۋرىز كۇنى الماتى قالاسىنداعى قر ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا وتكىزۋدى بەكىتتى. اقپاراتتىق قولداۋدى الماتى قالالىق اكىمشىلىكتىڭ مادەنيەت باسقارماسى مىندەتىنە الدى. بۇل كەشتە “قازاق كادەسى”، “قازاق مىنەزى”، “قازاق گۇل مادەنيەتى”، “قازاق اسپان ەسەبى”، “قازاق جۇلدىز جورامالى”، “قازاق ءتۇس جورۋى”، “قازاقتىڭ العىستارى مەن قارعىستارى”، “اقىت اقيقاتى” قاتارلى 8 كىتابىمىزدىڭ تۇساۋى كەسىلەدى. اتامىز قازاقتا

    143
  • ادەبي الەم

    ۇلى وتانىم-اناشىم

    وتان ،وتان وتتان ىستىق كورىنگەن، وتان ورىن العان جۇرەك تورىمنەن. تاۋەلسز بوپ ارقاسىندا اللانىڭ ، جۇلدىز ءجايناپ ،اي تۋعان كۇن كوگىمىنەن. ەل بولمايدى ارتىق تۋعان ەلىڭنەن، ەلىن ساتۋ بىردەي بولار ولىممەن. بىرلىك دەگەن-بيك قامال الىنباس، بورىلەرگە جەم بولادى بولىنگەن. وسى كۇندى قادىرەيىك ءبىز بۇگىن ، جاقسىلىققا قوسىپ ءار كەز ىزگى ءۇن. قانشا بوزداق قۇربان ەتتى ءومىرىن، الۋ ءۇشىن ەگەمەن ەل تىزگىنىن . قانشا عاسىر ءوتتى حالقىم جىلاۋدا، (كوزدىڭ جاسىن كوردى اقىر ءبىر اللا ). اتا -بابام جانىن بەرگەن بۇل كۇندى، ەشكىگنىڭ دە حاقىسى جوق سىناۋعا. قاندەن يتتەر اسا المايتىن ءبىر بەلدەن، (ىرىتپەك بوپ ءىن قازىپ جۇر ىرگەمنەن). تالاي زالىم ،زاندەندەردى كوردىك ءبىز ، ءىشى تۇتىن ،سىرتى بۇتىن جۇرگەنمەن. ەلدى توناپ

    165
  • تۇلعالار

    سويلە، قوبىز!

    قۇداي بۇيىرتسا، ۇلى جازۋشى مۇحتار ماعاۋين اعامىز كەلەسى جىلى مەرەيلى سەكسەن جاسقا تولادى. ارقالى اقىن عالىم جايلىباي اعامىز كۇللى قازاق ەلىن قۇدىرەتتى قالامىمەن تامساندىرىپ كەلە جاتقان قابىرعالى قالامگەرگە مىنانداي جىر جولدارىن جولداپتى. سويلە، قوبىز! مۇحتار ماعاۋينگە – سويلە، مۇحتار ماعاۋين! قاراشانىڭ ىزعارى – نۇرى تايعان قاراشىق. كىسىنەپ تۇر بەستى ايعىر ۇيىرىنەن اداسىپ. قارا قوبىز سارىنى مۇحيتتارعا جاناسىپ، التى قىرىڭ بەرىدە. بەس قۇرىلىقتان ءارى اسىپ… ازىناسا قۋ تاقتاي جۇرەككە ۇعار ءتىل بەردى، شىڭعىس حاننىڭ قۇيقاسى شىمىر ەتىپ ۇلگەردى… … ارماندىنىڭ ارمانىن زامانداردان زارلاتىپ – جالعان كۇننىڭ جالعانىن سىزدەن وزگە كىم كوردى؟! توعىز قانات اق وردا قوڭىر سالقىن دەپ قالدىم، قاراشانىڭ ىزعارى قاي جاعىمنان كەپ قالدىڭ؟.. ىشىگىڭىز، اعاتاي، حاندار كيەر بۇلعىننان –

    307
  • تاريح

    داستەم سال قاراباسۇلى

    ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىشۇلى بيىلعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەم- ەندى قازاقستان» گازەتىندە جاريالاعان ماقالاسىندا تۋعان جەر تاريحىن، ونىڭ تاۋەل-سىزدىگى مەن بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەسكەن تۇلعالار ەسىمىن قايتا جاڭعىرتۋدى ۇسىندى. وسى رەتتە بۇگىنگى قازاق ەلىنىڭ سولتۇستىگىندە ءومىر سۇرگەن رۋ-تايپالار تاريحى وسى كۇن- گە دەيىن مامان-تاريحشىلار نازارىنان تىس قالىپ كەلە جاتقاندىع بەلگىلى. بۇگىنگى جاستار تۇگىل اقساقالداردىڭ ءوزى ەلدىڭ كەشەگىسى تۋرال جارىتىپ ەشتەڭە ايتا المايدى. وعان ولاردى كىنالاۋدىڭ ءوزى قيىن سياقتى. كەشەگى كەڭەس ۇكىمەتى زامانىنداعى قىساڭ ساياسات وتكەنىمىزدى بىلۋگە مۇرشا بەرمەگەندىن قالاي جاسىرا الامىز. قازاقستاننىڭ سولتۇستىگى مەن باتىس ءسىبىر ولكەسى ورتا عاسىردا بىرىڭعاي ساياسي-ەتنيكا- لىق اۋماق بولعان. كەرەيدىڭ تايپاسىنىڭ تايبۇعا اۋلەتى نەگىزىن قالاعان، تاريحتا «ءسىبىر حاندىعى» دەپ اتالاتىن مەملەكەت اۋماعىندا تەك كەرەيلەر

    568
  • رۋحانيات

    ابايدىڭ ءماشھۇر جۇسىپكە قويعان سۇراعى

    توبىقتىنىڭ ەلىنە ساپارلاپ شىققان ءماشھۇر ءجۇسىپ بىرەر كىسىمەن اقىننىڭ ۇيىنە كىرىپ كەلگەندە اباي وعان الدەنەشە توسىن ساۋال قويىپ: – اقىماق باسقا ادىرايىپ كوز بىتەدى، دۋالى اۋىزعا سىلدىرلاعان ءسوز بىتەدى. كەلبەتسىز ەمەس ەكەنسىڭ. ايتشى، قۇداي قايدا؟ جۇماق پەن توزاق قايدا؟ – دەپتى. سوندا ءماشھۇر ىركىلمەستەن: – ابايدىڭ قۇدايى قايدا ەكەنىن بىلمەيمىن. مەنىڭ قۇدايىم، مىنە، جۇرەگىمدە تۇر. جۇماق پەن توزاق اركىمنىڭ ءوز ۇيىندە، قاتىنىڭ اقىلدى بولسا – جۇماق، اقىماق بولسا – توزاق، – دەگەن ەكەن. اباي سوندا: «ءماشھۇرىم، دەسە دەگەندەي ەكەنسىڭ، تورگە شىق» – دەپ قۇرمەت كورسەتىپتى. *** اق نەكە ۇرپاق! پەرزەنت! جان بىتكەننىڭ كوكىرەگىن ءاپ-ساتتە ىزگى سەزىمگە، ماقتانىشقا، قۋانىشقا تولتىراتىن قايران جالعىز اۋىز قاسيەتتى ءسوز! سەنىڭ اتىڭ دا، زاتىڭ دا ماڭگىلىك.

    496
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: