| 
  • ادەبي الەم

    «ءوش الۋ» فەنومەنى

    بۇل شاعىن عانا جازبام جاسى بارشىن تارتقان قاريانىڭ اۆتوبۋستىڭ ورىندىعىندا وتىرىپ قالعىپ كەتكەن جاس جىگىتكە «نەگە عانا ورىن بەرمەيسىڭ، قازىرگى جاستاردىڭ ەش ۇياتى جوق» دەپ قۇلاق تۇندىرا ايقايلاعان وقيعاسىنىڭ نەگىزىندە جازىلدى. سول كەزدە مەنىڭ ساناما باسقا ءبىر سەبەپتىڭ ساۋلەسى جارق ەتىپ، «شىنتۋايتىنا كەلگەندە كىمدەردىڭ ءوزى ۇياتى جوق» دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ويعا قالدىم (بۇل الەۋمەتتىك سۇراقتىڭ جاۋابى ماعان الدە قايدا ارىدە جاتقانداي سەزىلەدى). ايگىلى دانىشپان سەنەكا «…بولىپ جاتقان وقيعانىڭ بارلىعى ءسوزسىز، بولۋى ءتيىس نارسەنىڭ بەلگىسى» دەيدى. راس، سەبەپسىز ەش نارسە جوق. مۇنى دارمەنسىز جاستاردىڭ الدە ءبىر ادىلەتسىزدىككە ىشتەي قارسىلىعى مەن بۇلقىنىسى، دالىرەك ايتساق «ءوش الۋ» ارەكەتى دەسەك تە بولاتىنداي. الەۋمەنتتانۋ عىلىمى قوعامدا ادىلەتسىزدىك بەلەڭ العاندا قورعانسىز توپتىڭ قولىنان كەلەرى تەك كىجىنۋ

    89
  • ادەبي الەم

    شولپىداي كۇمىس ءبىر سىڭعىر

    بۇگىن قر جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى، الەم حالىقتارى جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى جۇمات انەسۇلى 72 جاسقا تولىپ وتىر. جۇمات انەسۇلى تاريحي زەردەلەۋ ماقالالارىمەن، ءازىل قالجىڭدارىمەن وقىرماندارعا ەسىمى كەڭىنەن تانىس.ج. انەسۇلىنىڭ ولەڭ جىرلارى «جۇماتتىڭ عازەلدەرى مەن ازىلدەرى»، «عازەلدەرىم مەن ازىلدەرىم» اتتى كىتاپتارىنان ءمالىم. اۆتوردى تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاپ، شىعارماشىلىعىنا داڭعىل جول تىلەيمىز! جۇمات انەسۇلى، جازۋشى، اقىن شولپىداي كۇمىس ءبىر سىڭعىر ايدىن كول جاتىر جارقىراپ، كوكتە تۇر اي سىعالاپ. اينالا كوكتەم جاڭارعان، توبىلعى تولعان ساي الاپ. كول جاعاسى تىرشىلىك، اينالا قونعان كيگىز ءۇي. جانىپ جاتىر كوپ وشاق، ماۋجىراعان كوڭىل كۇي. توبىلعى اراسى ءبىر سىبدىر، ەكەۋدەن عانا ءبىر قىبدىر، سونبەدى اناۋ ءبىر وشاق، ەستىلەدى كومەسكى، شولپىداي كۇمىس ءبىر سىڭعىر. ونەر مەن ساۋدا ونەر مەن ساۋدا ءبىر

    85
  • ادەبي الەم

    ءۇش ليتر سۋ

    كەشە بولەمنىڭ ۇيىنەن بەسىك توي ما… بىردەڭەدەن كەلگەن، ايەلىم ازانىمەن «كەتتىك» دەيدى ماعان. – كەتتىگى نەس… – كەشە مەن ءبىر تاۋىپپەن جولىقتىم. سراز سەنى ايتتى، اپ كەل دەدى، ايتپەسە جامان بولاسىڭ سەن… – دەنىڭ ساۋ ما؟ ايدالادا ناعىلعان ءتاۋىپ ول، باس اياعى جوق مەندە نەسى بار؟- دەپ جاتىرمىن دا ەندى. سۇيتسەم ايتادى، ول كەرەمەت، باياعىدا ءبىر اتاسى ءتاۋىپ بولعان، «سول كىسى تۇسىنە كىرىپ ادام ەمدە دەگەن، سودان قاسيەت قونعان، قازىر ادام قارايدى. كەشە ماعان سەنى»… – وي، تۇرا تۇرسايش سەن. باياعىدا ماعان دا اتام تۇسىمە كىرىپ «پيانينو الاسىڭ با، بايان الاسىڭ با؟» دەگەن. «بايان الام» دەگەم، پيانينو الىپ جۇرۋگە اۋىر بولعاسىن. سوسىن بازاردان بايان ساتىپ العان ەم، تۇر ءانى شاڭ-شاڭ

    166
  • ادەبي الەم

    بيىك بولسىن قىرىن ەلدىڭ تۇعىرى 

    اسسالاۋماعالەيكۋم،مىنا كەلىپ جەتكەن قاسيەتتى تاۋەلسىزدىك مەرەكەمىز قۇتتى بولسىن ، اللا ەلىمىزدى امان،جۇرتىمىزدى تىنىش قىلىپ ،تاۋەلسىزدىگىمىزدى ماڭگىلىك ەتسىن ! وتان ،وتان سەنەن ىستىق وت بارما، وتان ءۇشىن تۇسەم قىزىل وتتارعا. <<بىرلىك بولسا تىرلىك بولار>>دەگەن بار، توزعان قازدى باسىنادى توپ قارعا. اتا-بابام اڭساپ كەلگەن سان عاسىر ، مىنا عاسىر ءبىزدىڭ عاسىر نار عاسىر . قازاق اتى ماشھۇر بولعان الەمگە، تاۋاپ ەتەم تاۋەلسىزدىك تاڭعا اسىل . جوقشىلىقتاي جولىن جاپقان جومارتتىڭ، جەپىس جىلدا قانشا اسىلدى جوعالتتىڭ. كوپ سالتىمىز كوگەنىندە قيىلدى، ءجايسىز جاتقان جاستىعىنداي قوناقتىڭ. بار قازاقتىڭ باقىت كۇنى مىنا كۇن ، تورتكىل الەم بىزگە ءتۇردى قۇلاعىن. تاۋەلسىزدىك ءتاڭىر بەرگەن تۇپ-تۇنىق ، قاينارى مول قانىپ ىشەر بۇاعىم. جەلبىرەسىن كوك تۋىمىز ماڭگىلىك ، اتا بەرسىن ارايى

    99
  • ەزۋتارتار

    «سەندەر سەمىرە تۇرىڭدار» (مىسال)

    جۇمات انەسۇلى (كۇلدىر- ءدۇلدىر ، جۇماتتىڭ ءازىل قالجىڭدارى، مىسالدار) «سەندەر سەمىرە تۇرىڭدار» (مىسال) ىمىرت تۇسە باستاعان كەز. ءبىر جەرگە سارى شەگىرتكە، دالاشەگىرتكە، قوڭىرشەگىرتكە، قالاشەگىرتكە، بيدايشەگىرتكە، شوپشەگىرتكە باس قوسىپ، اڭگىمە شەرتىسىپ وتىرىپتى. سول كەزدە قاستارىنا قاراتورعاي كەلىپ قونادى. سول كەزدە شەگىرتكەلەر قورقىپ كەتىپ، ۇشىپ كەتەيىن دەپ جاتقاندا قاراتورعاي “قورىقپاڭدار! مەن سەندەرگە جاقسى پيعىلمەن كەلدىم. ارالارىڭدا دومبىرا تارتاتىن، ۇيقاس قۇراي الاتىندارىڭ بار ما؟” -دەپ سۇرايدى. شەگىرتكەلەردىڭ كوڭىلدەرى ورنىنا ءتۇسىپ، اراسىنان ءبىر ەرەسەگى: “ەندى كەرەمەت بولماعانمەن قامىستى شەرتىپ، ءان ايتامىز، سوسىن ۇيقاس قۇرۋدەگەندە بىزگە جات ەمەس”- دەپتى.قاراتورعاي: “وندا تاماشا! سەندەردىڭ ارالارىڭدا ايتىس ۇيىمداستىرامىز! ءبىرىنشى ورىنعا10-مىڭ بيتكوين!ەكىنشى، ءۇشىنشى ورىندارعا دا بايگەمىز جامان ەمەس! شەگىرتكەلەر شەكسىز قۋانىپ:، ء“بىز بۇرىن ايتىسىپ كورگەن جوقپىز، سول جاعى قالاي

    162
  • تۇلعالار

    نۇر اعا

    اسسالاۋماعالەيكۋم قالىڭ ەلىم قازاعىم مەنىڭ ،تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قۇتتى بولسىن ! ەلمىز امان ،جۇرتىمىز تىنىش بولسىن ،تاۋەلسىزدىگىمىز ماڭگىلىك بولسىن ، ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنى ەلباسىمىز نۇرسولتان نازارباەۆ اعامىزعا زور دەنساۋلىق ،ۇزاق عۇمىر تىلەيمىز! ەل تۇتقاسى مەنىڭ نۇرلى اعام -اي،قاتە دەمەن حالىق ايتقان باعانى-اي.ءوز اعامدى الا الماسام اعالاي-باسقا اعانى الا الماسپىن جاعالاي.اتبەگىلەر جاقسى بىلسە ات سىنىن،حالىق بىلەر ءار قادامىن باسشىنىڭ.مەنىڭ داعى ازاماتتىق پارىزىم،جاقسىلىعىن بەتىنە ايتۋ جاقسىنىڭ.قاس قىرانداي بيىك قۇزعا ورلەپ تىڭ،تەبىنگىڭدى ەلىڭ ءۇشىن تەرلەتتىڭ.دانا بولىپ ءجۇز وتىز التى ءۇلىتتى،بەيبىت ءومىر بەسىگىندە تەربەتتىڭ.ەل ءومىرىن بولجاپ قاراپ الىس تىم،جولىن جاساپ الس،كەلىس ،بارىستىڭ.ەكى الىپتىڭ ورتاسىندا تۇرىپ -اق، تىلىن تاپتىڭ رەسەي،قىتاي،اقش-تىڭ .كەيبىر ەلدەر كۇنىن كورىپ ارەڭگە-جاتقان كەزدە، ءبىزدىڭ حالىق ءار ەلدە-قدىرىپ جۇر سايران قۇرىپ سالدارداي،قازاق اتىن

    1013
  • ادەبي الەم

    باقىتقا بولەگەن بەسىك

      باقىتقا بولەگەن بەسىك (ەرتەگى) كونە زاماندا ءبىر قازاق ۇستاسى بەسىك ويلاپ تاۋىپتى. بەسىك جاسايمىن دەگەن وي وعان قاجەتتىلىكتەن تۋىپتى. قازاقتار مال باعىپ، كوشپەلى حالىق اتانىپتى. ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز كوكتەمدە – كوكتەۋگە، جازدا – جايلاۋعا، كۇزدە – كۇزەۋگە، ال قىستا قىستاۋدا قىستايدى ەكەن. كەيىن اعاش شەبەرلەرى بەسىكتى قاراعاي، قايىڭ، تالدان ءيىپ جاساپتى. نارەستەنى بولەۋگە ارنالعان بۇل توسەك جەڭىل، ىقشامدى، كوشىپ- قونۋعا ىڭعايلى بولىپتى. ءسابي بەسىكتە جاتقاندا تازا جاتىپ، الاڭسىز ۇيىقتايدى ەكەن. بەسىك نارەستەنى ماسا، شىبىن-شىركەي، جەل، شاڭ-توزاڭ، كۇننىڭ كوزى مەن سۋىقتان قورعاپتى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە قازاق جەرىندە اسپانمەن تىلدەسكەن، باستارى بۇلتقا تيگەن ۇلكەن قالالار پايدا بولىپتى. بۇل كەزدە ادامدار بەسىكتى قولدانباي، بالالارعا جەكە بولمەگە توسەك سالىپ بەرىپتى. ولار بەسىكتى ەسكىنىڭ كوزى،

    178
  • تاريح

    ۇركىن

    ءسوز باسى. قارتتاردى اڭساۋ كوزىنىڭ قۇيرىعىندا ءاجىم كۇلىپ، سايراتقان قىزىل ءتىلدى بابىن ءبىلىپ. جينالىپ كەشكىعۇرىم توبەشىككە، قاريالار قىلاتىن ءازىلدى ىلىك. اسا ءزىلسىز… تەك قۋىپ، «الالاعان» بولماسا دا كىنامسىز دارا باباڭ. ەبىن تاۋىپ قۇرداسىن ەڭبەكتەتسە، قىبى قانىپ ساقالىن سالاعان. ۇرپاق ءۇشىن قاراكەت قام باعارى، وعان ۋايىم جاڭبىردىڭ تامباعانى. كۇرەڭ شايدى سوراپتاپ ءسوز قوزعاسا، كوكىرەگىڭنىڭ كوزىنە شام جانادى. ازاماتتى ارداقتار ارىس اتىن، قاريالار – «قارا ورمان»، توعىس اقىل. قالت-قۇلت ەتىپ سۇيەنىپ اساسىنا، جيىن-تويدا شۇرقىراپ تابىساتىن. بۇرىنعىنىڭ قارتتارى-اي سىرما شاپان، ساڭى اۋسا ساياقسىپ قىرعا تارتار. باسىندا تاقياسى، تۇماعى جوق بۇگىنگىنىڭ شالدارى قىرما ساقال. سامايىنان سۋىرتپاق قىلاۋ ۇرلاپ، سايقال زامان تۇمانىت، تۇماۋ ۇرعان. كەرەگەنىڭ باسىندا «كۇنى وتكەن»، اينالىپ كەتپەيمىن بە، تۇماعىڭنان؟ وتقا قاقتاپ، ءداۋىردىڭ

    1340
  • ادەبي الەم

    گەننا باتىر

    ش.بوكەەۆ (باتىر ۇلىمىز گەننادي گولوۆكينگە )جۇگەرى بيداي بولماس اقتاعانمەن،جابىدان جۇيىرىك شىقپاس باپتاعانمەن.ءبىزدىڭ گەنا جەڭىمپاز ارقاشاندا،جۇرىت جابىلىپ كانەلونى ماقتاعانمەن.كىم ايتات باتىر ۇلدى جەڭىلدى دەپ،(تۇسىرمەن وعان بولا كوڭىلدى كوپ).جەڭۋ مەن جەڭىلىس ەگىز ۇعىم،تۇسىنبەيىك جەڭىس دەپ ءومىردى تەك.سۇرىنەدى تۇلپار دا تۇياعىنان،قىرقىلادى قىران دا قياعىنان.ءومىر جولى تۇرمايىت تەك سىي الۋدان،عالىمدار دا جاڭىلات قيالىنان.بارىن سالدى ايانىپ قالمادى ول،اقىيقتاي الىستى شارلادى ول.تورەشىلەر قايىردى قاناتتارىن،پارامەنەن جابىلىپ الداعى جول.دەمەيمىن باتىر ۇلعا سورىڭ قالىڭ،(كەدەرگىلەر بولىپ جۇر جولىڭدا مىڭ).اققا قۇداي جاق بولار قاشانداعى،تۇبىنداعى جەڭەسىڭ سونىڭ ءبارىن.جاسادىڭ ۇلكەن ايقاس بىلەك سىنار،(ادىلەتسىزدىككە قايتىپ بۇل جۇرەك شىدار).ءبىر ساتسىزدىك ءبىر ساباق،جەڭىس الدا،قولدايتىن قالىڭ ەلىڭ ،تىلەكشىڭ بار.ءبىز ماقتان تۇتاتۇعىن گەننا باتىر ،(قاسقايىپ ،قايىراتتانىپ كەلە جاتىر ).بۇيرسا اللا 3-جەكپە-جەكتە،كانەلوعا ورناتارسىڭ زامان اقىر.16.09.2018 Kerey.kz

    142
  • تۇلعالار

    اقىن عافۋ قايىبەكوۆتىڭ تۋعانىنا 90 جىل

    90 جىل اقىن عافۋ قايىبەكوۆتىڭ تۋعانىنا 90 جىل “مەن دە قايتا تۋىپ كورەيىنشى (وتىزجىلبۇرىنعى مەرەي تويدانەستەلىك)   88-جىل بولاتىن. عافاڭنىڭ 60-جىلدىق مەرەي تويىارقالىقتانباستالدى. ارقالىققالاسىنداوبلىستىقپارتيانىڭبىرىنشىحاتشىسىقاتىسقانششىعارماشىلىق كەش گورنياك مادەنيەتۇيىندەوتتى. ودانكەيىن امانتوعايدا، امانكەلدىاۋدانىندااتالدى. جولداعىسوۆحوزدار اباي، الباربوگەتتەندەكۇتىپقوناعاسىبەرۋشىلەربولدى. تورعايداعافاڭنىڭاتاباباسىنىڭتۋعانجەرىشۇبالاڭ. شۇبالاڭ مەن اۋدانورتالىعىنىڭاراسىندا “ع.قايىربەكوۆايىنداعىوقۋشىلارلاگەرى بار، عافاڭ، بادەشجەڭگەمىز، جازۋشىساكەنجۇنىسوۆ، ونىڭجۇبايىمىنگەنماشينەلەرسولبالالارلاگەرىنەسوقتى. تۇرعانجەرىكەرەمەت، ءسۋىمولدىر، تاماشادەمالىسورنىەكەن. قوناقتارسوعانتامسانىپبىرازجۇردى. ءسسسىنولاربالالاراسحاناسىنانناناۋىزتيدى. سودانشىعىپ، مەرەي تويدىتويلاۋشىلارتورعايعاجاقىن، لاگەردەنبىرشاقىرىمدايجەردەتۇرعان تورعاي وزەننىڭباتپاقسۋات دەپ اتالاتىن جاعاسىناكەلدى. سۋاتدەسەدەگەندەي، سۋعااپاراتىنجالعىزاياقجول بار ەكەن، جانجاعىقوپا. نەگىزىنەنوسىدانالپىسجىلبۇرىنعافاڭنىڭتۋىپ، كىندىگىكەسىلگەنجەرى وسى. سولسۋاتقاكەلىپكوپماشينەلەرۇيىرىلىپتۇراقالدى. عافاڭ ،بادەشماشينەلەرىنەناسىقپايتۇستى. باسقاماشينەلەردەنبىر توپ ايەلدەرتۇسىپ، اقىنعاقارايجامىرايكەلىپ، وزىجەپجەڭىلعافاڭدىقولدارىناكوتەرىپالدى. سويتسە، بۇلارجەڭگەلەرىەكەن، “”قازىرسەنىتۋعانجەرىڭەاۋناتامىز!” دەدى. عافاڭجەڭگەلەرىنىڭايتقانىناكونگەن “ال، اۋناتساڭدار، اۋناتىڭدار، مەن دە تاعىبىرتۋىپكورەيىن” دەگەن. جەڭگەلەرىعافاڭدىسويتىپوزەنجاعاسىنابىربىراۋناتىپالعان. سولجەرگەبادەشجەڭگەمىزبىرۋىسكۇمىستەڭگەشاشقان. “ونى “عافاڭنىڭجاسىن، ابىرويىنبەرسىن” دەپتەرىپالىپجاتقانداربولدى.     جۇماتانەسۇلى عافۋعا (ارناۋ ولەڭ) باتپاقسۋات وزەننىڭ بەرگى بەتى، سۋ الۋعا كەلىنشەك بارعان كەزدە، باتپاعى ءسال توبىقتان اسار

    1264
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: