| 
  • Tarih

    Kültegin jırı

    Kültegin Qwtlıq (Elteris) qağannıñ ekinşi wlı, Bilge qağannıñ (Mogilyan) tuğan inisi. Şeşesi Elbilge qatwn. Jeti jasında äkesi Qwtlıq (680-692 jj. bilik qwrğan) qaytıs boladı. Qağan tağına onıñ inisi Qapağan (692-716 jj.) otıradı. Kültegin men Bilge, Qapağannıñ inisi Bögüni (716j.) taqtan taydırıp, qağandıq bilikti Bilge qolına (716-734jj.) aladı. Tarihi derekterge qarağanda, Külteginniñ on jasında er atanıp, alğaş közge tüsken soğısı – 694 jılğı Jau jıu jäne Din jıu aymaqtarında bolğan soğıs. Qapağan osı soğısta 90 mıñ twtqındı qolğa tüsirgen. Mine, osıdan bılay Külteginniñ erlik jolı bastaladı. Tarihi derekter sol kezdegi el täuelsizdigin saqtap qalu jolında bolğan qırğın soğıstardıñ birde-bireuiniñ Külteginsiz ötpegenin añğartadı. Batır 47 jasqa jetip, qaza tapqanda, törtkül dünieden tügel

    11
  • Ruhaniyat

    Qazaq ädebietiniñ Täñirlik älemge esik aşatın transcendenti

    Qazaq ädebietiniñ Täñirlik älemge esik aşatın transcendentti mazmwnı Qoja Ahmet YAssauidiñ hikmetinen bastalatın edi. Qwdaybergen Jwbanov bw turasında büy dep jazadı. «bizdiñ «Ədebiet salasındağı jazuımızdıñ bası «Diuani hikmetten» bastaladı. Orta Aziyadağı türki tilinde söyleytin halıqtardıñ alğaşqı jazba ədebietiniñ biri! Bwl fakti qazaq aqındarınıñ Ahmetke eliktegenin körsetedi ». Säken Seyfullin bılay dep bağa beredi. «Qazaq arasında jazba ädebietin taratqan – Türkistannan şıqqan qojalar. Ol kezde qazaq arasına köp taralğanı – Qoja Ahmet YAssauidiñ kitabı. Bizdiñ qazaq aqındarı soğan eliktedi». Bol'şevikter YAssauidiñ atın öşiru üşin aqın-jazuşılarğa tapsırma berdi. Mäselen, CK 1937 jılı Asqar Toqmağambetovti «Haziret Swltan» p'esasın jazuğa mäjbürledi. Bwl spektakl' QazSSR kezinde sahnada qoyılıp keldi. P'esada YAssauidi teristep, onıñ jolın «halıqtı

    2
  • Ruhaniyat

    QAZAQ KÖRKEMSÖZİ MEN KÖSEMSÖZİNİÑ WLT RUHIN JAÑĞIRTUDAĞI ATQARĞAN RÖLİ

    Jwmat ÄNESWLI   Qazaq körkemsözi auız ädebietinde erte zamannan qalıptasqan ädebiet salası. Wlttıñ  ruhın ğasırlar boyı asqaqtatıp, namısın janıp kele jatqan Qazaqtıñ «Batırlar jırı» körkem sözdiñ eñ biik därejedegi ülgisi, älemdik deñgeyde maqtanış etuge bolatın, körkem elostıq şığarma.  HVIII-  HIX- ğasırlardağı  qazaq  jıraularınıñ qay qaysısınıñ da osı künge deyin auızdan auızğa köşip, HH- ğasırğa deyin añız bolıp jetip, jazba ädebiet mwrasına aynalıp, bügingi wrpaqtıñ ruhani qazınasına aynaluı SOL ZAMANDARDAĞI KÖRKEMSÖZDİÑ MÄÑGİLİK ÖŞPES  RUHANI KÜŞİNİÑ  moldığında edi. Auız ädebietindegi sol kezdegi dastandar, jırlar, termeler keñ qazaq  dalasındağı är şañıraqtıñ dem beruşi ruhani azığı edi. Sözimizdi tiriltu üşin ğasırlardan  ğasırlarğa auızdan auızğa köşip, añız bolıp ketken Bwhar jıraudıñ «Abılayğa aytqanı» attı wzaqtau

    24
  • Twlğalar

    Ğalım Jaylıbay:Sarsümbe, Qaraköpir

    Osı köpirdiñ oñ bosağasına jauızdar Zuqa batırdıñ basın birneşe kün ilip qoyğan desedi   Bozdaydı botası ölgen ğasır – ingen, Sen meniñ alşı tüsken asığım ba eñ! Swltanım wltan bolğan sonau jılı Zuqanıñ bwl köpirge basın ilgen. Bas mwnda… qayda qalğan jansız dene?! aynalsa opat dey ber nar süldege. Qartaydım qara köpir sağan jetip Altaydıñ alqasınday Sarsümbede. Sarısümbe, Sen ne deysiñ, Qıran özen? Saualğa jauap tappay jıladı özen. Jasında jazmışımnıñ tamşısı bar – basıñda twrsa qanday mına kezeñ. Sarğayğan sağım künge sanam ökil, Qayısıp qayğı oylamas qala nöpir. Ğalamnıñ ğazauatın senen kördim Babamnıñ bası ilingen, Qaraköpir! Jartası, jağalauı jasıl orman, Är tası ör Altaydıñ asıl arman. Aqınnıñ osı ölkede şerli

    37
  • Twlğalar

    Keñesbaevtıñ  keñistigi

      Bağına talaspağan kim, Iti de ürgen qalanıñ. Soqtıqpay ketti, oğan kim, Tikenek tilgen tabanın. Esilge barsa egilip, Ertis bop, aqqan janarı. Kerbwğıday kerilip, Altayğa añsarı auadı. Avtor.   İlkide bir äñgime estip, zäudeğalam şwqşiıp otıra qalğanım sol edi. Jetim qoñırau ( jalğanbağan telefon signalı) ıñq ete qaldı da, ğayıp boldı. Ne tizimge de tüspey qalğan. Söytsem Aqjoltay inim arman saparın Astanadan bastamaqşı bolıp, otarba da ketip bara jatır eken. Sol kezde esime bärimiz tanitın Talğat ağa Keñesbaev tüspesi bar ma. İnime ekemiz äñgime auanın solay bwra jöneldik. Onıñ qwlağı mende, al bastayın.   Astananıñ qaqağan ayazına eki beti säl-päl dombığıp ketken, törtbaq twlğalı alpamsaday qara kisini jolıqtırğan bolsañız. Ol,

    42
  • Ädebi älem

    SANANI ŞAYUDIÑ 10 TÄSİLİ

    Noam Homski — zamanımızdıñ dañqtı filosofı, sayasi publicist, lingvist. 88 jasqa kelgen ğalım äygili joğarı oqu orındarında däris oqığan, sayasatqa aralasqan, köptegen ideyalar men kitaptardıñ avtorı. Homskidiñ eñbekterin jurnalister, sayasatkerler, piarşılar mindetti türde oquı tiis. Sananı şayudıñ 10 täsili  — Noam Homskidiñ tizip berip ketkeni.  Taqırıpqa qızığıp, arı qaray izdenemin degenderge internetten ğalımnıñ «Propaganda modeli» teoriyası jöninde oquğa keñes beremin. EKİNŞİ KEZEKTEGİ MÄSELEGE NAZARIN AUDARU Qoğam üşin mañızı keyingi kezekte twrğan mäselege, tipti dım mañızı joq bolmaşı närsege  «basın auırtıp», negizgi sayasi jäne ekonomikalıq problemalardan nazarın audaru. Qazaqstanda bwl ädis ünemi qoldanıladı. Mısalı, Qazaqstannıñ atauın özgertu turalı bastama köterilgen kezde ädette deval'vaciya ötip jatadı. Mwsılmandar odağınıñ mälimdemeleri kezinde auıs-tüyister bastaladı.

    80
  • Köz qaras

    ÄN DE – WLT TAĞDIRI

    «Qazaq radiosı» men «Şalqar» radiosınıñ nazarına! ÄN DE – WLT TAĞDIRI Keyingi kezde «Qazaq radiosınan» nemese «Şalqardan» «Bizdiñ ağay tamaşa» änin türli änşilerdiñ orındauında jii beriletinin bayqap jürmin. Bwl än bizdiñ jas kezimizde, ötken ğasırdıñ jetpisinşi jıldarında şıqqan bolatın. Ol kezde «äyel qwqığı» dürildep twrğan kez. Äzil-äjuası bar (sözi Ospanhan ağanıki), äueni ädemi (N.Tilendiev) än jwrt arasına tez taradı. Özi sol zamannıñ, sol uaqıttıñ talabımen jazılğan şığarma bolatın. Erkekterdiñ äyelderine qolğabıs jasauı, kömektesui özekti bolğan tws şığar. Onı ülken de ayttı, kişi de ayttı: Jeñgey ketse qıdırıp Keş keledi kün jürip Ağay üyde otıradı Şılpıldatıp kir juıp Bizdiñ ağay, bizdiñ ağay bizdiñ ağay tamaşa! Osı siyaqtı änderdiñ tärbiesi men ıqpalı

    55
  • Mädeniet

    Bizge kinonıñ tili emes… qazaqtıñ tili kerek

    Astanada twratın akter bauırımdı Almatıdağı kastingter şaqırğan sayın aparıp-alıp ketu – meniñ köp parızdarımnıñ biri. Osı jolı «Qazaqfil'm» bir tarihi fil'mniñ irikteuine şaqırğan eken, ekeumiz ädettegidey Äl-Farabi dañğılımen ağızıp kelemiz. Ol özine berilgen mätindi jattap älek, men rul'men alısıp älek. Bayqaymın, mätin orısşa berilipti. «Qazaqfil'mniñ» scenariyleri äli künge orısşa jazıla ma dep oylanıp ketken ekem, bauırım oyımdı bölip jiberdi. – Tıñdaşı, mına mätin orısşa aytılğanda qwlpırıp sala beredi de, qazaqşa aytsañ dämi ketip qaladı. Bwl orıs tiliniñ qwdireti me, älde qazaq tiliniñ… Şınında, orısşa aytıp körip edi, köz aldıma äli tüsirilmegen fil'mniñ äldebir epizodı kele qaldı, qazaqşa däl sol mänermen aytıp körip edi, «bolmay qaldı». Äldene dep aytıp ülgergenşe, «Qazaqfil'mniñ»

    56
  • Twlğalar

    Jäke bidiñ aytqandarı

    Jäke Qoytanwlı 1830 jılı  qazirgi Zaysañ öñirinde ömirge kelip, 1914 jılı QHR dıñ altay öñirinde dünieden ötken. Abaq kereydiñ Merkit ruınan şıqqın ädil bi, tapqır şeşen. 1883 jılı 800 üy merkit ruın bastap Sauır tauına barıp qonıstanğan, sol rudıñ ükirdayı bolıp saylanğan. Kerey, Nayman taypalarına törelik aytıp, bi bolğan. Türli dau-damaylarda ädildigimen közge tüsip, “kereydiñ Jäkesi, merkittiñ äkesi” atanğan. Biz bügin Jäke bidiñ el arasına keñinen tarağan tapqır sözderi men ädil bilik aytqan añızdarın el nazarına wsınıp otırmız. Tarbağataydıñ jambılın salğanda Tarbağatay gubernatorı hat jazıp, kereyden kömek swraptı. Kerey bileri Mämi men Qara Ospan aqıldasıp, Tarbağataydan bölinip şığudı oylap, Qara Ospan: «kereyden järdem bergizbeymin» dep, Mämi «järdemdeseyik» dep, sonımen kerey ekige bölinip, «äli birlikke

    67
  • Ezutartar

    «Djuan kolbasanı djonıp djep djatırsıñdar ma?»

    Qaltay Mwhamedjanov ağamız jwmısqa kelgende: – Qalay, djigitter, djağdaylarıñ djaqsı ma? – deytin sol kezde «j»-ğa «d»-nı qosıp aytatındardı keketip. Bir küni «Aranıñ» jauaptı hatşısı, marqwm Saylaubek Jwmabekovtiñ bölmesinde jwmıstıñ soñında kişigirim «jetim qızdıñ» toyın jasap jatqanbız. – Esikti japtıñız ba? – degen swrağıma «qorıqpa, qatırdım» degendey Säkeñ eki közin birdey jwmıp, basın şwlğıp, bas barmağın qayqayta şoşayttı. Apıl-ğwpıl bop jatqanımızda kenet esik sart etip aşıldı da, ar jağınan Qal-ağañ körindi. Ne isterimizdi bilmey qattı sasqalaqtadıq. Auızdağını jwta almay, qaqalıp-şaşalıp twrğan pwşayman türimizdi körip, Qal-ağañ sır aldırmay ädettegidey qaljıñğa bastı. – Qalay, djigitter, djuan kolbasanı djonıp djep djatırsıñdar ma? – dedi tük bolmağanday gazet-dastarhanımızdağı şala turalğan, şınında, juandau şwjıqqa közin

    137
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: