| 
  • Көз қарас

    ҚАЗАҚ ТАРИХЫНДАҒЫ ҚАЛМАҚ ҚЫЗДАРЫ

     Қай кезде де қалмақты тұқыртқыш болып алдық. Кездесулерде «қалмақты жусатып салдық» деп кеуде қағамыз. Киномызда да қыратынымыз солар. Қалмақ соншалықты қаныпезер жауымыз ба?-деп жазды e-history.kz.  Мағауинше айтқанда, «діні бөлек қалмақтың қанша қызы – ғазиз анамыз» емес пе еді? Тәуке ханның, Қабанбай батырдың анасы – қалмақ қызы. Шығай ханның анасы Абайқан-бегім де әсілінде қалмақ аруы болатын. Абылайдың атақты батырларының бірі Малайсарының да шешесі – қалмақ. Қазаққа Кенесарыдай батырды сыйлаған Қасым сұлтан қалмақ қызы Топыш ханымнан туды. Қазтуған жыраудың шешесі Бозтуған – қалмақ тайшысының қызы. Осылардың әрқайсысына жеке тоқталсақ…    Қалмақ қыздарының бірі – Абайқан-бегім. Жәнібек ханның ұлы Жәдік сұлтанның сүйікті жары. Екеуінен Шығай хан мен Мәлік сұлтан дүниеге келді. Бұл жайлы

    334
  • Зуқа батыр 150 жыл

    ТАЛҒАТ КЕҢЕСБАЕВ. ҚАРАҢҒЫ ТҮННІҢ ЖҰЛДЫЗЫ

    Аңызнама   «Ноқтаға басыңды ілсең, шыға алмайсың…» Шәкәрім …Әлгінде ғана Найзатасқа  иегін сүйеген алып күн еңкейген сайын қынадай қызарып,  биік қарағайлардың арасынан Зуқаның ауылына қарай найзадай қадалып біраз тұрды. Әдемі сурет еді. Бәрін бір бүйірден шыға келген ай сәулесі бұзды. Ақ пен қызыл алмаса алмай кілк-кілк етіп біраз тұрды. Жел де соқпады. Шөп басы да қозғалмады. Бірақ сонау-сонау жартастан іркіт-іркіт боп құйылған ақ шуақ төңіректі билеп алып еді. Ай жарықтық туыпты. Шермиіп-ақ тұр. Ақ сәуле жылжи-жылжи ауыл шетіндегі өзеннің үстінен, әрбір шаңырақтың төңірегінен саумалдай ақтарылып түскен. Үй ішіндегілер әлдеқашан ұйқыға кетсе де оның кірпігі айқаспай қойған. Өзін жайсыз сезінгені сондай, «түу, ертоқымды жастанып далаға жатпаған екенмін-ау» деп бір ойлап қойды.

    110
  • Суреттер сөйлейді

    Қырым хандығының алғашқы астанасы

    Қырым хандығының алғашқы астанасы болған Салачик туралы кітаптар мен карталар сақталмаған. Бұдан бес ғасыр бұрын ежелгі қоныс болған жерде қазір Бақшасарайдың шығыс бөлігіндегі Староселье шағын ауданы орналасқан. Ежелгі Салачик қаласы туралы 17-ғасырдың басына дейінгі тарихи деректерде кездеседі. Кейін түбекті өзіне қаратқан Ресей империясы тұсындағы және совет билігінің бастапқы кезеңіндегі құжаттарда ежелгі елді мекен туралы ешқандай ақпарат жоқ. Тарих жадынан өшірілген Салачик туралы Азаттықтың Қырым редакциясының фотогалереясы. 1 Бақшарасай қаласына дейін бұл жерде Дәулет сарай атты хан сарайы болған. Бүгінде оның жұрнағы да қалмаған. 2 Дәулет сарайға жақын маңда хан мешіті, медресе және ел билеушілерінің ата-бабаларының кесенелері тәрізді көптеген мұсылман елдері астаналарына тән ғимараттар кешені болған. 3 Қырым хандарының кесенесі. Осында

    155
  • Тарих

    ІЛЕ УАЛАЯТЫ ҚАЗАҚТАРЫ

    Бұл Шың Дубан (盛世才/ Шың Шы Сай) дәуірі (1933-1944 жж) кезінде Іле уалаятында жасаған ҚАЗАҚтардың тұрмыс-тіршілігі көрсетілген көне суреттер. Сіз суреттерден 30-шы жылдарда Іле уалаяты, Іле өзен аңғары өңірінде жасаған ҚАЗАҚтардың тіршілік бейнесін шынайы көре аласыз. Шың Дубан (盛世才/ Шың Шы Сай) билікті қанды төңкеріспен тартып алған соң көп өтпей арнайы комиссия ұйымдастырып xалық санағын жүргізген. Бұл Дубан үкіметінің (Шың Шы Сай) саяси қианаты мен қаскөйлігінің бастауы блды. Комиссия xалық санын жүргізу, жер-су, аумақ иелігін анықтау, құрал-жарақты тіркеу, мал басын есептеу, xалық тұлғаларын xаттау (Мәселен; Гүң, Уаң, Бейсі, Тәйжі, Үкірдай, Ақалақшы, Зәлің, Шаңя, Манпаң, тб билік тұлғалары) шетелден келген немесе шетелде оқыған (Ташкен, Алматы, Семей, Зайсан, Қазан, Ыстанбұл, тб) зиялыларды

    172
  • Тұлғалар

    Көкжал

    Бәрі қан Үрімжінің айналасы, Ескі там, ұңғыл-шұңғыл, сай-саласы. Ішегін өлген жанның иттер сүйреп, Домалап, қарға шоқып жатыр басы. Барсаңдар Үрімжінің қаласына, Көзің сал қалтарыс сай-саласына. «Ұмытпа өле-өлгенше осыны» деп, Тапсырып кет балаңның баласына. Таңжарық – І – Қанша шамшыл, қанша қиямпұрыс, қанша қол апартпас, бет қаратпас асау болғанымен, қапыда торға түскен көк еркесі қыран да кісі қолына қараған кіріптарлық халіне бірте-бірте көндігер еді. Сол түз қыраны тектес, өмір бойы бостандық үшін алысқан дала серісі Оспан да өзінің басқа түскен тұтқындық тағдырына амалсыз бойсұнды. Соғыс өнерінен мол хабары бар, атыс-шабысқа жастайынан машыққан батыр жеңіс бар жерде жеңілістің де болатынын, адам басындағы бақ та, сор да алма-кезек ауысып тұратын дүние екенін бұрыннан

    263
  • Көз қарас

    ЖЕЛТОҚСАН – ТӘУЕЛСІЗДІК ТҰҒЫРЫ!

     Тура бүгін, 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісіне 30 жыл толып отыр. Айтулы оқиғаға байланысты бұдан 30 жыл бұрын қаймықпай Л.Брежнев атындағы орталық алаңға шыққан Қазақ жастары ересен ерлік, қайтпас қайсарлық көрсетті. Бүкіл кеңестік кеңістікте алғашқы болып тоталитарлық коммунистік билікке қарсылық танытты. Кейбір деректерде алаңда 20-30 мың адам болды дейді. Басқа облыс орталықтарында наразылық танытқандарды қосқанда көтеріліске кемінде 50 мың адам қатысқаны ақиқат. Аяусыз жазалау кезінде көптеген жас жігіттер, айналайын, алтын қыздарымыз жүздеп, мыңдап зәбір көрді. Қуғын-сүргінге ұшырады. Соққыға ұшырағандар тіпті дәрігерге барудан үрейленді. Қаншама тағдыр бүлінді. «Жарылған бас бөрік ішінде, сынған қол жең ішінде» қала берді. Бүгінде солардың бәрі көрген құқайын, тартқан азабын қорықпай жария етуге тиіс. Желтоқсанның кезекті ызғарынан шошыған

    131
  • Тарих

    «СІБІР ПАТШАЛЫҒЫНЫҢ СИПАТТАМАСЫН» ЖАЗҒАН ГЕРХАРД МИЛЛЕР ТУРАЛЫ

    Жұмат ӘНЕСҰЛЫ Қазақ тарихының ХVIII-ғасырдың оқиғаларының кейбір тұстарында Карл Миллердің есімі кездеседі. Интернетте «Руские исследователи Казахстана и Средней Азии» атты еңбекте «Ресей Ташкент, Бұхарамен сауда байланысын орнатуға мүдделі болды. Олардан қандай тауар алып, қандай тауар өткізуге болатынын зерттеген. Осы мақсатта Ресейдің Гербер атты саяхатшысы1730-жылы Ор қаласынан Бұхараға сапар шеккен. Бірақ Гербер Орыс географиялық қоғамының тапсырмасын орындай алмаған. Ресейдің «Руские исследователи…» атты аталмыш ресурсында Герберден кейін 1738-жылы Карл Миллер  Орынбор қаласынан Ырғыз, Торғай арқылы Бұхараға барып қайтқаны айтылады. Ол бұл cапарында 1450-шақырым жол жүріп, аман есен Орынборға келгені айтылған. Сондай ақ, Орынбор әкімшілігінің бастығы Неплюевтің ерекше тапсырмасымен Карл Миллердің  1742-жылы Жоңғар елінің басшысы Галдан Церенге елші болып барғаны жөнінде біршама хикаят

    376
  • Тұлғалар

    «ҚАЗАҚ ҚАҒАНДАРЫ» – ӘЛЕМ БИЛЕУШІЛЕРІ

    Тарихқа үңілсек, бүкіл әлемге билігін жүргізген ұлы билеушілердің бәрі «Қаған» деген лауазым атауын иемденген екен. Мысалы, Қазақ қаған, Алаш қаған, Мөде қаған, Оғыз қаған, Еділ қаған, Бумын қаған, Естеми қаған, Білге қаған, Қадыр қаған, Шыңғыс қаған т.т. болып кете береді. Бұл жерде аса көңіл аударатын жағдай, осы қағандардың ғұмыр кешкен дәуірлерінің араларын бірнеше мыңжылдықтардың бөліп жатқандығы.   «Моңғолдың қираған Қарабаласағұн (Қара Балықшы Сақ Ғұн М.Қ.) қаласынан терістікке қарай қырық шақырым жерде Орхон өзенінің бойындағы Эрдени Цзу монастрының жанындағы құлпы тастағы жазу-«Күлтегін» әдеби-тарихы мұра аталады. Түркі тектес халықтың ескерткіші, әсіресе, мұны жаздырған Күлтегіннің туған атасы Білге қаған Табғаш елінен бәдізшілер алдырып, тас қашатқан. Оның сөзін заманындағы атақты жырау Йоллық тегін құрастырған. Ескеркіш

    131
  • Зуқа батыр 150 жыл

    ТҮБІ БІР ТҮРКІМІЗ! Ауғанстандағы Хазара түркі халқының мәдени жағдайы

    ТҮБІ БІР ТҮРКІМІЗ! Ауғанстандағы Хазара  түркі халқының  мәдени жағдайы Ауғанстанда көп халық және түрлі-түрлі ұлттар тұрады, олардың бірі Хазара халқы.Хазаралар түркі халықтарының біреуі және түркі тамыры бар бір халық. Ауғанстанда тұратын хазаралар, бүкіл Ауғанстан халық санының шамамен 25-27 пайзын, және дүние жүзінде шамамен 12-15 миллион адамға жетеді. Олар Ауғанстанда, Иранда, Пәкістанда және т.б. мемлекеттерде тұрады, бірақ олардың көбісі осы 3 мемлекетте өмір сүреді. Хазаралар Ауғанстанда 2000 жылдан бері тұрып келеді және олардың көбісі бір ғасырдан көп Иранда және Пәкістанда тұрады.  Хазарлар өз ішінде тайпаларға бөлінеді. Олардың ішінде түркі тілдес аттары бар: татар, түрікмен, найман, қалаж (М.Қашқаридің жазбасында Жетісуді мекендеген тайпа ретінде көрсетіледі), батур жән т.б. Хазаралар бірнеше ғасыр бұрын Орталық Азиядан Ауғанстанға көшкен, ол

    193
  • Жаңалықтар

    Сүйінші! Тәуелсіздіктің 25 жылдығына орай Көкшетаудағы 57 көшеге қазақы атау берілді

    40 лет Октября көшесіне Алаш қайраткері Әлихан Бөкейханов есімі берілді. Ал, Мир көшесі – Ыбырай Алтынсарин есімімен аталатын болды.   Корчагин – Сығанақ, Симферепольский – Желтоқсан, Пригородный – Жібек жолы, Речная – Құлагер, Дзержинский – Конституция, Бережной – Жұмбақтас, Авангардная – Атамекен, Весенняя – Қазанат, Красногвардейский – Алаш болып өзгертілді. Бұл туралы қалалық ономастикалық комиссияның отырысында айтылды, деп хабарлайды BNews.kz. Ономастикалық комиссия мүшелері талдау жүргізіп, топонимикалық маңызы жоқ көшелердің көп екенін анықтаған. Үкімет тапсырмасымен ономастика саласындағы жұмыстарды жүйелендіру мақсатында биылғы жылға дейін көшелерге атау беру және қайта атау мәселелерін қарау уақытша тоқтатылған болатын. Ал биыл ел Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай еліміздің түкпір-түкпірінде ономастика саласында бірқатар шаралар қолға алынуда. Бұған дейін Көкшетау қаласы

    113
load more

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: