| 
  • Tarih

    Bağılan bi.

    Altın Orda handığındağı memleket qayratkerleriniñ biri. Ol Tobıl özeni boyın mekendepti. Obağan özeniniñ Tobılğa qwyar jerinde Bağılan to- ğayı, Bağılan talı, Bağılan qara suı, Bağılan köli, Bağılan tomarı, Bağı- lan qıstauı, Bağılan şoğı, Bağılan özegi degen jer — su attarı bor. Bağılan bahadür qartayıp, öz esimimen atalatın toğaydı mekendeytin öz aulında auırıp qaytıs bolıptı. Onıñ süyegi Tobıl özeniniñ jarqabağına jerlengen. Bağılan bidiñ Bopay esimdi äyelinen Arhat, Farhat, Sarımwrat attı wldarı düniege keledi. Farhat batırdıñ Gülandam esimdi äyelinen Ta- naş, Abbas, Manas tuadı. Osı küngi Qostanay oblısınıñ Meñdiqara, Wzın- köl audandarın, Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ jäne Qazaqstannıñ basqa da jerlerin mekendeytin Aşamaylı Kereyler osı Tanaştıñ wrpaqtarı. Tanaş Altın Orda handığınıñ körnekti adamdarınıñ

    35
  • Tarih

    Sibir handığı nemese kerey Toğırwl hannıñ wrpağı Taybwğa äuletteri bilik qwrğan memlekettiñ qilı tağdırı men tarihi arenadan joğaluı

    Tarlan tarihtıñ bizge beymälim twstarı köp, aqiqatı aşılmağan jäne äli künge deyin qwpiya paraqtarınan özindik orın alğan Taybwğa äuletteriniñ orta ğasırlarda bilik qwrğan jwrtı Sibir ölkesi nemese Sibir jwrtı ekendigi barşamızğa ayan. Kerey Toğrıl hannıñ Ükiden (keybir şejire añızdarda Wyqı deydi, al qıtay derekterinde Toğrıl hannıñ bir wlınıñ esimi Oyhu) tuğan nemeresi Taybwğa bwl aymaqta on üşinşi ğasırdıñ birinşi jartısında inisi Tayşıqpen birge Kerey handığınan qalğan bir qauım eldi soñına ertip öz aldına jeke handıq qwrıp jer kölemi orasan zor aumaqqa biligin jürgizdi. Şıñğıs han imperiyasınıñ wlan-ğayır Euraziya keñistiginde bilik qwrğan däuirinde osı imperiyağa täueldi jeke öz aldına memlekettik qwrılımı bar el bolğan Taybwğa dinastiyası nemese Taybwğa jwrtınıñ tarih sahnasına

    86
  • Tarih

    Qazaq ru-taypalarınıñ otbası sanı tralı tizim däpteri

    (Cyan'luna jılnamısınıñ 23-jılı 1-ay) 1758-jılı aqpan 21-qwjat 1758 jılğı aqpan ayında hattalıp, tirkelgen «Qazaq taypalarınıñ sanı turalı» tizbede: «Orta jüzde: taraqtı, arğın, nayman, kerey, uaq, töleñgit, qıpşaq qa­tarlı 7 taypa bar», ekendigi körsetiledi de, olardıñ sanı, kimniñ biliginde ekendigi qwjat türinde jazılğan. Köne tarihi mağlwmat retinde , bwl derekter «Qojabergen batır»  attı zertteu kitabtiñ  192-194 betterinde tolıq berilgen. Mwnda biz äueli 21-qwjattı erekşe atağımız keledi, öytkeni, özgeqwjattarda saqtalğan mağlwmattarğa qarağanda, bwl qwjattıñ arğıtüpnwsqasın özge emes, Abılay hannıñ özi jazıp bergen. Demek, mwndağıatalğan twlğalar – Abılay han moyındağan, sanasqan Orta jüz qazaqbasşıları.                  Aşamaylı-kereydiñ 10 000 otbası Twrsınbay batırdıñ (Balta-kerey Twrsınbay atanağan batır. –Z.T.)

    289
  • Tarih

    DÄSTEM SAL QARABASWLI

    Elbası Nwrswltan Äbişwlı biılğı jıldıñ säuir ayında elimizdiñ bas gazeti «Egem- endi Qazaqstan» gazetinde jariyalağan maqalasında tuğan jer tarihın, onıñ täuel-sizdigi men bostandığı üşin küresken twlğalar esimin qayta jañğırtudı wsındı. Osı rette bügingi qazaq eliniñ soltüstiginde ömir sürgen ru-taypalar tarihı osı kün- ge deyin maman-tarihşılar nazarınan tıs qalıp kele jatqandığ belgili. Bügingi jastar tügil aqsaqaldardıñ özi eldiñ keşegisi tural jarıtıp eşteñe ayta almaydı. Oğan olardı kinalaudıñ özi qiın siyaqtı. Keşegi keñes ükimeti zamanındağı qısañ sayasat ötkenimizdi biluge mwrşa bermegendin qalay jasıra alamız. Qazaqstannıñ soltüstigi men Batıs Sibir ölkesi orta ğasırda biriñğay sayasi-etnika- lıq aumaq bolğan. Kereydiñ taypasınıñ Taybwğa äuleti negizin qalağan, tarihta «Sibir handığı» dep atalatın memleket aumağında tek kereyler

    124
  • Tarih

    QOJABERGEN BATIR

    Bahıt Ejenhanwlı tarih ğılımdarınıñ doktorı , «Qojabergen batır» kitabınıñ avtorı 1756-1767 jıldarda qalıptasqan mänju-qıtay mwrağat qwjattarı negizinde 1. Kitabımızğa engizilgen Qojabergen batırğa qatıstı tarihi qwjattar Qolıñızğa tigen bwl kitap abaq kreydiñ şıbarayğır ruınan şıqqan Qojabergen batırdıñ 1756-1767 jıldarı aralındağı tarihı turalı sır şertetin, öz däuirinde qalıptasqan naqtı mwrağat qwjattar negizinde jazılğan. Kitap üş bölimnen twradı: 1. Atalmış tarihi kezeñde qalıptasqan qazaq-cin qarım-qatınası jäne ondağı Qojabergen batırdıñ ıqpalı sındı taqırıptarğa arnalğan zertteuler; 2. Qojabergenge qatıstı mänju-qıtay tilderinde qalıptasqa naqtı mwrağat qwjattardıñ qazirgi qazaq tiline audarmaları (tarihi-derektanulıq ğılımi talapqa say, mwnda mänju tildegi qwjattardıñ transkripciyaları da berilgen); 3. Qwjattardıñ faksimile köşirmeleriniñ tañdamalı toptaması. Kitapqa jalpı 70 qwjat engizildi. Uaqıt jağınan aytqanda, bwl

    62
  • Twlğalar

    Er Jabay (Abaq Kerey) babanıñ jatqan jeri tabılıptı. 

    Slambek Jumagali Bwl ülken quanış! Wrpaqtarı üşin ülken önege, ruhani azıq. Ataqtı Abılaydıñ aq tuın wstağan, äri tälimger wstazı, erlik jäne teñdessiz batırlığımen közge tüsip, jıraular men aqındardıñ uıttı sözine arqau bolğan Er Jabay batırdıñ jerlengen jeriniñ tabıluı qazaq tarihı üşin demañızdı. Wrpaqtarı tınımsız izdenip, qazaqtıñ alıp twlğasınıñ jerlengen jerin sonou Qostanay öñirindegi Atbasar mañınan tauıp, süyinşi swrağan jılı habar estidik. Talay ğasırlar boyı tarih qoynauında qwpiya bolıp qalğan Jabay babamızdıñ qayta tarih betine oralıp, wrpağımen qauışuı “Ruhani jañğırudıñ” jemisi. Älbette, äli de qazaqtıñ qanşama bahadür batırları men el bastağan kösemderi, söz bastağan şeşenderi belgisiz küyinde qalıp otır? Bwl da işke tüsken “jılım qwrttay” sayasattıñ salqını bolğanı aqiqat. Qazaqtıñ basına

    122
  • Köz qaras

    Sibir jwrtı nemese KÖŞİM handığı qwlağannan keyin Batıs Sibir aymağında özgeriske wşırağan jer-sulardıñ bayırğı atauları.

    Şarlaq uezindegi el, jer, su ataularınıñ şığu törkini Qazirgi Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ Uälihanov jäne Aqjar audanınıñ jeri Sovet ükimeti ornağan alğaşqı jiırmasınşı jıldarı Aqmola guberniyasına qarastı Orehov audanınıñ negizinde qwrılğan Şarlaq ueziniñ qaramağına qaradı. Onıñ qwramında on bes bolıstıq äkimşilik boldı. Osı on bes bolıstıñ işinde Alabota, Qoytas, Qorğan (keyinnen Qara Oy bolısı atandı), Qızılağaş, Kerey, Teke, Qarauıl (bwrınğı Nikolaev bolısı) bolıstarınıñ negizgi böligi qazaqtar bolğandıqtan köşpeli bolıstar atanğan edi. Bwl bolıstar qazirgi körşiles Uälihanov jäne Aqjar audandarınıñ aumağı. Qalğandarı: Dobrovol'skaya, Drobışev, Kotel'nikovo, Orehovo, Pokrov, Russkaya Polyana, Stepanov, Çernousov bolıstarı Ombı oblısına berildi. Bwlanbay auılınıñ tuması Zeynolla Ospanwlın auıl balaları «Zäken ätäy» dep ataytın edik. El men jerdiñ tarihın, osığan

    168
  • Tarih

    26 tamızı – Mäñgilik azat Qazaqstan territoriyasınıñ mäñgilikke bekigen küni

     Tamızdıñ 24-i küni, Qazaq jeriniñ şekaralıq aumağı bekitilgenine – 99 jıl! Qazaq Avtonomiyalı respublikası 1920 jılı qazan ayında jariyalandı. Sonıñ aldında, qazaq jeriniñ şet-şegin belgileu üşin Ahmet Baytwrsınwlı pmen Älihan Bökeyhan, Älimhan Ermekov (bayandamaşı) Leninge, birde Stalinge kirip jürip, 1920 jılı 24 tamız küni Qazaqstannıñ wlttıq memlekettik territoriyasın bekittirdi, oğan Lenin men Stalin qol qoydı. (Biz sol bekitilgen territoriyanıñ qazir 15 payızınan ayrılıp qaldıq. Qaraqalpaqstan, Şırşıq – Özbekstanğa, Elek, Altaydıñ arğı beti, Jazatır jotası Reseyge berildi). Bükil älem memleketteri 1991 jılı sol territoriyanı Qazaqstan memleketiniñ jeri retinde tanıdı. Sonday tarihi oqiğanıñ 90 jıl toluı atausız qaldı (bir jıldan keyin jüz jıl toladı). Qazirgi geosayasat twrğısınan alğanda asa mañızdı data. Ünsiz

    109
  • Twlğalar

    Zaysanda Qaptağay batırğa arnalıp eskertkiş aşılıp, as berildi.

    Tamız ayınıñ 15-16 künderi Şığıs Qazaqstan oblısı, Zaysan audanında Qaptağay batırğa eskertkiş ornatıldı. Qaptağay batır Tügelbaywlına (1700-1760) arnalğan asqa “Tuǵurul han” Halyqaralyq Qoǵamdyq Birlestık atınan : Aydın Bekswltanov – Basqarma törağası (qwrıltayşı); Dildahan Dälel – qwrıltayşı; Äubäkir Aybın – qwrıltayşı; Serik Kökönay – qwrıltayşı. qatarlı azmattar barıp qatısıp qayttı. Batırdıñ 320 jıldığına arnalğan şarağa Franciya, Türkiya, Germaniya, Moñğoliya elderinen jäne elimizdiñ är oblısınan 400-ge juıq qonaq kelip eki kün boyı Zaysan jwrtşılığımen birge boldı. Şarada at bäyge, aytıs, qazaqşa küres sayıstarı boldı. kerey.kz

    95
  • Tarih

    Swrağan Rahmetwlı. Qazaq Ordası jäne Oyrattar

    (1456-1697 jj) Bügingi kün tärtibinde twratın mäselelerdiñ eñ märtebelisi – wlt mäselesi. Dünie älemniñ bir ülken müyisinde qazaq degen bir şoğır etnos qalıptastı. Özindik mädenieti men  mentaliteti bar, özine tağdırdan berilgen qasieti bar osı qazaqtar. Wlı şejireşi Mwhtar Mağauin bwnı «…ejelgi türik jwrtınıñ qıpşaq tektes ruların biriktirgen wlı memleket…» dedi. Küre tamırı – oñ qanatta Aq Orda, sol qanatta Kök Orda dep äspettelgen wlt öz kezeñinde etnikalıq twtastıqtı tu etip özine özi egelik etti. Wlttı eşkim qoldan jasamaydı. Bölşek emes, özine layıq twtastıqtı qoldana bilgen wlt sol kieli öñirdegi irgeli şañıraqtı aynala qorşağan Qazaq Ordasınıñ qwrılımı edi. Büginderi sol tarihtıñ jaña jalğası täuelsiz el bolıp besigin tüzedi. Dälirek aytsaq tört

    165
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: