| 
  • سۋرەتتەر سويلەيدى

    شىڭجاڭدى تانىستىرۋ

    “شىڭجاڭدى تانىستىرۋ” (新疆介绍) اتتى بۇل كىتاپ 1949-جىلدىڭ قازان ايىندا جارىق كورگەن ەكەن. كىتاپتا قازاقتار مەن موڭعولداردى باسا تانىستىرۋعا ءمان بەرىپتى. كىتاپتا قازاقتاردى ارنايى سۋرەتىمەن (اتقا مىنگەن، تىماق كيگەن) بەرۋىن مەن مىناداي جاعىنان تۇسىندىرەمىن: ءبىرىنشى سەبەپ، قازاقتاردىڭ قولىندا جاپپاي دەرلىك قارۋ بولدى; مىسالى، 1944-45 جج قۇلجاداعى شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنە قاراستى 30 مىڭنان استام ۇلتتىق ارميانىڭ كەمىندە 90 پايىزى قازاقتاردى قۇرادى. قازاق اسكەرلەرىن قازاق سسر-دان قۇپيا كەلگەن ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك مايداندا سوعىس كورگەن وفيتسەرلەر مەن اسكەري ماماندار ارنايى اسكەري جاتتىعۋدان وتكىزگەن. ماناس وزەنىندەگى كەلسىمشارتتان سوڭ جۇزدەن استام اسكەري ماماندار قازاق سسر-عا قايتىپ كەتتى.  ەكىنشىسى، 1944-جىلى قۇلجادا شارقي تۇركىستان ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق ارميا قۇرىلعان سوڭ ۋاقىتشا ۇكىمەت قۇرامىنا كىرمەي قالعان قازاق ۋالاياتى نان

    62
  • سۋرەتتەر سويلەيدى

    شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسىنىڭ ءبىربولىم اسكەري ادامدارى

          شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسىنىڭ ءبىربولىم اسكەري ادامدارى.   نۇسىپقان كونباي، زۋنۋن تايپوۆ، فوتي يۆاونۆيچ لەسكين، سوپاxۋن سۋۆروۆ، مارگۋپ يسقاقوۆ، بادەلقان سۇگىرباەۆ، تاعى كىمدەردى تانىدىڭىز؟ ەكى اسكەري ادامنىڭ قول يشاراتى نە ماعىنا بىلدىرەدى؟ شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا ۇكىمەتىنىڭ قۇلجا قالاسىنداعى كەزەكتى قۇرىلتايى. قۇرىلتايعا التاي (تومەنگى التاي), تارباعاتاي ۋالاياتىنىڭ دەلەگاتتارى دا كەلىپ قاتىسقان. تاريxي سۋرەتتە ا.قاسمي، اكىمبەك قوجا، دالەلقان سۇگىرباەۆ، باسباي باپين، ىسقاقبەك مونونوۆ، ابىلقايىر تورە، ءشامسي ءماميۇلى، ءانۋار جاكۋلين، تاعى باسقا كىمدەردى تانىدىڭىزدار؟   گەنەرال دالەلقان سۇگىرباەۆ تۋرالى سيرەك قۇجاتتاردىڭ (كۋالىك) ءبىرى. كۋالىكتە “شىڭجاڭ” دەپ جازىلعان (1948). شارقي ۇكىمەتى مەن نان كين ۇكىمەتى كەلىسسوز وتكىزگەن سوڭ شارقي تۇركىستان اتاۋى ورنىنا شىڭجاڭ اتاۋى قايتا جاڭعىرتىلدى. التاي، تارباعاتاي، ىلە ۋالاياتىندا قۇرىلعان

    280
  • ساياسات

    ۇمىت قالعان اشارشىلىق جانە نازارباەۆتىڭ ىقتيمال مۇراگەرلەرى

    اننا كلەۆتسوۆا اشارشىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش. الماتى قالاسى، 31 مامىر 2017 جىل حالىقارالىق باق وسى اپتادا قازاقستاندا اشارشىلىقتىڭ ۋكرايناداعىداي وتكىر باعالانباۋىنىڭ سەبەپتەرىن، نازارباەۆتىڭ ىقتيمال مۇراگەرلەرى تۋرالى جازعان. ىقتيمال مۇراگەرلەر قاتارىندا توقاەۆ، تاسماعامبەتوۆ، قۇلىباەۆتىڭ اتتارى اتالادى. الەمدىك ءباسپاسوز بۇعان قوسا، قازاقستاننىڭ قىتايعا تاسىمالدايتىن گاز كولەمىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن جانە تامعالىداعى پەتروگليفتەر تاقىرىبىن دا قوزعاعان. ۇمىت قالعان اشارشىلىق  امەريكالىق Wall Street Journal جۋرنالى “ۇمىت بولعان سوۆەتتىك اشارشىلىق: ءستاليننىڭ ۋكرايناعا ىستەگەندەرى ەسىمىزدە، بىراق قازاقستانعا جاساعاندارىن بىلمەيمىز” اتتى ماقالادا امەريكالىق زەرتتەۋشى، Maryland-College Park ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح پروفەسسورىنىڭ كومەكشىسى، “اشارشىلىق جايلاعان دالا: اشارشىلىق، زورلىق-زومبىلىق جانە سوۆەتتىك قازاقستاننىڭ قۇرىلۋى” اتتى كىتاپتىڭ اۆتورى سارا كامەروننىڭ پىكىرىن جاريالاعان. زەرتتەۋشى ماقالادا اشارشىلىقتىڭ قازاقستاندا ۋكرايناداعىداي وتكىر باعاسىن الماۋىنىڭ سەبەپتەرىنە توقتالادى. سارا كامەروننىڭ پىكىرىنشە، ونىڭ

    460
  • سۋرەتتەر سويلەيدى

    قىتاي كرەزيسى: ەكولوگيالىق اپاتتار

      قىتاي ەكونوميكاسى ۇشقان قۇستاي دامىپ الەمنىڭ ەكىنشى ءىرى ەكونوميكالىق تۇلعاسىنا اينالعانىمەن ەكولوگيالىق داعدارىستار كۇننەن-كۇنگە كوزگە تۇسۋدە. ءجاي عانا قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى عانا ەمەس ايىتسا كىسى سەنبەستەي قورقىنىشتى دارەجەگە جەتكەنى انىق بولىپ وتىر. امەريكانى قۋىپ جەتۋ دەگەن ۇراننىڭ جەتەگىمەن تەك ەكونوميكانىڭ وسۋىنە عانا ءمان بەرىپ تابيعي بايلىقتاردى تولاسسىز اشىپ، ونەركاسىپتىك قالدىقتاردى بەتالدى شىعارىپ ورتانى اۋىر دارەجەدە لاستاعان.قىتاي ەكولوگياسىنىڭ لاستانۋى مىنالاردى قامتيدى: 1.اۋانىڭ لاستانۋى قازىرگى تاڭدا جىلىنا 360 مىڭ ادام لاستانعان اۋانىڭ كەسىرىنەن كوز جۇمادى. 400 ميلليون ادام تازا اۋا سىمىرە المايدى. 30% قالالاردىڭ اۋاسى ءتىپتى اۋىر دارەجەدە لاستانعان. دۇنيەدەگى 20 اۋاسى اۋىر لاستانعان قالانىڭ 20 سى قىتايدا، ولاردىڭ الدىڭعى لەگىنە لانچجوۋ، چەندۋ، چجەنچجوۋ، تسزينان، ءۇرىمشى، نانكين، پەكين، سيان قاتارلى قالالار

    300
  • سۋرەتتەر سويلەيدى

    سامالدىڭ جەڭىسى

    قازاقستاندىق اكتريسا سامال ەسلياموۆا كانن كينوفەستيۆالىندە “ۇزدىك ايەل ءرولى” نوميناتسياسىندا جەڭىمپاز اتاندى. 1رەجيسسەر سەرگەي دۆورتسەۆويدىڭ “ايكا” فيلمىندە باس كەيىپكەردى سومداعان قازاقستاندىق اكتريسا سامال ەسلياموۆا كانن فەستيۆالىندە “ۇزدىك ايەل ءرولى” نوميناتسياسىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. 2سامال ەسلياموۆا جۇلدە العان ءسات.  3پەتروپاۆلدا تۋىپ-وسكەن سامال ەسلياموۆا رەسەي استاناسىنداعى تەاتر ونەرى ينستيتۋتىنىڭ (گيتيس) رەجيسسەرلىك فاكۋلتەتىن تامامداعان، قازىر ماسكەۋدە تۇرادى. 4سامال ەسلياموۆاعا جۇلدەنى يتاليالىق اكتريسا ازيا اردجەنتو تاپسىردى.  5كانن فەستيۆالىندە “ۇزدىك ەر ءرولى” نوميناتسياسىنىڭ جەڭىمپازى يتاليالىق مارسەللو فونتە مەن سامال ەسلياموۆا.  6سامال تۇسكەن “ايكا” ءفيلمى – ماسكەۋدە بوسانعان بالاسىن پەرزەنتحاناعا تاستاپ كەتكەن قىرعىزستاندىق ميگرانت قىز تۋرالى دراما.   7سامال ەسلياموۆا مەن رەجيسسەر سەرگەي دۆورتسەۆوي قىزىل كىلەمدە.  8سامال ەسلياموۆا كانن فەستيۆالىندە.  ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

    183
  • ەزۋتارتار

    «شايتاننىڭ داڭعىرلاعى…»

    تۇراربەك قۇسايىنوۆ («دەموس» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى): استاناداعى بەكبولات تىلەۋحاننىڭ ۇيىندە بولعان كەزدەسۋ كەزىندە بولعان ءبىر قىزىق جايتتى ايتا كەتكىم كەلەدى. وتىرىستىڭ اراسىندا ناماز وقىپ الۋ ءۇشىن ءبارىمىز كورشى بولمەگە شىقتىق. ەندى نامازعا ساپ تۇزەپ تۇرا بەرىپ ەدىك، تەرەزەدەن سوققان سامال قوزعاعان بولۋ كەرەك، قابىرعادا ءىلۋلى تۇرعان ارنايى جاسالعان قىمبات باعالى دومبىرا جەرگە تارس ەتىپ قۇلاپ ءتۇستى. قۇدايعا قۇلشىلىق جاساۋ الدىندا تەرەڭ ويعا بويلاي باستاعان ءبىز سەلك ەتە قالدىق. ءوزىن حاليل ۇستازدىڭ الدىندا ىڭعايسىز سەزىنگەن بەكبولات «شايتاننىڭ داڭعىرلاعى-اي…» دەپ، جەردە جاتقان دومبىرانى جۇلقي تارتىپ ورنىنا ءىلىپ قويدى دا، كىنالى ادامشا كۇيبەڭدەپ بارىپ، قايىرا كەپ ساپقا تۇردى… (ت.قۇسايىنوۆتىڭ «مەن قالاي رۋحاني جاڭعىردىم» كىتابىنان ءۇزىندى) سەرىك اباس-شاحتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

    667
  • رۋحانيات

    جاقسىبەكوۆتىڭ اكەسىنىڭ اتىنداعى “اللانىڭ گۇلى” مەشىتى

    گۇلبانۋ ابەنوۆا مۇسىلمانداردىڭ قاسيەتتى رامازان ايى قارساڭىندا استانادا كۇننەن قۋات الاتىن قوندىرعىلارى بار جاڭا مەشىت پايدالانۋعا بەرىلدى. ساۋلەتشى ساعىندىق جانبولاتوۆ كەشەن جوباسىن “اللانىڭ گۇلى” دەپ اتادى. جاڭا مەشىتكە قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ اكەسى ىرىسكەلدى قاجىنىڭ ەسىمى بەرىلگەن. 1اقشانقان مەشىت عيماراتى ۇلتتىق ناقىشتاعى ويۋ-ورنەكپەن بەزەندىرىلىپ، پوستمودەرنيستىك ستيلدە سالىنعان. نەگىزگى عيمارات ءۇشبۇرىشتى كولبەۋ قابىرعالار مەن كۇمبەزدەن تۇراتىن كۇردەلى پىشىندە تۇرعىزىلعان. ساۋلەتشى ساعىندىق جانبولاتوۆتىڭ سوزىنشە، وسىعان ۇقساس مەشىتتەر مالايزيادا، گەرمانيادا، اراب ەلدەرىندە بار. جوباعا تاپسىرىستى “قازاقستان مۇسىلماندار ءدىني باسقارماسى” رەسپۋبليكالىق مۇسىلماندار ءدىني بىرلەستىگى بەرگەن. عيمارات جەكە ازاماتتاردىڭ قارجىسى ەسەبىنەن سالىنعان. قۇرىلىسشىلار جوباعا قانشا اقشا جۇمسالعانىن ايتپادى. 2كولەمى 3695 شارشى مەتر بولاتىن مەشىت جايعاسقان جەر ۋچاسكەسىنىڭ اۋماعى – 1,44 گەكتاردى قۇرايدى. كۇمبەزدىڭ

    786
  • سۋرەتتەر سويلەيدى

    كيىكتەردىڭ ءۇستىرت پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋ جولدارى ۇسىنىلدى

    قاراعاندى قالاسىنداعى «جاڭا ەكولوگيالىق قاۋىپسىز تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ورتالىعى» قوعامدىق قورى گەرمانيانىڭ NABU تابيعاتتى قورعاۋ جانە بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ وداعىنىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن «كيىكتەردىڭ ءۇستىرت پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋ بويىنشا جەرگىلىكتى قوعامداستىقتاردى جۇمىلدىرۋ» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى باستادى. ال ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە ساراپشىلىق قولداۋدى «قاراعاندى وبلىسىنىڭ ەكولوگيالىق مۇراجايى» قوعامدىق بىرلەستىگى جانە «قولداۋ- قازاقستان» كوممەرتسيالىق ەمەس حولدينگى ءوز موينىنا الىپ وتىر. بۇل تۋرالى جوبا ۇيلەستىرۋشىسى ادىلبەك قوزىباقوۆ ايتىپ بەردى. ەلىمىزدە اقبوكەننىڭ ءۇش ءتۇرى مەكەندەيدى، اتاپ ايتقاندا – بەتپاقدالا، ورال جانە ءۇستىرت پوپۋلياتسيالارى. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن بەتپاقدالادا مەكەندەيتىن اقبوكەندەر جاپپاي قىرىلعاندىعى بەلگىلى. ول كەزدە مامانداردىڭ ەسەبى بويىنشا 90 پايىزى قىرىلعان دەسەدى. بۇل رەتتە قوعام ەندىگى جەردە ەڭ الدىمەن اقبوكەننىڭ وسى پوپۋلياتسياسىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جاۋاپتى ورگاندار بارىن سالادى

    562
  • سۋرەتتەر سويلەيدى

    شىعىس قازاقياداعى قازاق ينتەلليگەنتسياسىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحى 

    شاعىن ساراپتاما دەربەس ەل تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە “قىتاي قازاعى” دەيتىن ۇعىمدى قايتا پىسىقتاپ زەرتتەپ كورۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باستالۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. قىتاي قازاقتارىنىڭ 20- عاسىر باسىنداعى ويانۋ كەزەڭى ءالى كۇنگە دەيىن تولىق زەرتتەلگەن جوق. ونىڭ ىشىندە مەملەكەت دەڭگەيىندەگى تۇلعالار تۋرالى جەكەلەگەن زەرتتەۋلەر تىپتەن كەمشىل. شىعىس قازاقياداعى قازاق ينتەلليگەنتسياسىنىڭ قالىپتاسۋىندا ءۇش ۇلكەن ىقپالدى ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس: ءبىرىنشى، 20-عاسىر باسىنا دەيىنگى ءداستۇرلى يسلامدىق رۋحاني مەكتەپ (قاديمدىق مەشىت-مەدرەسەلەر); ەكىنشىسى، 20-عاسىر باسىنداعى شىعىس قازاقيانىڭ جاديتتىك رۋحاني قوزعالىسى (جاديتتىك اعارتۋ، پىكىر-تالاس، تب); ءۇشىنشىسى، ورىس-تاتار ارقىلى ەنگەن ەۋروپا وركەنيەتىنىڭ ىقپال ەتۋى نەمەسە مانجۋ-قىتاي ارقىلى شىعىس رۋحانياتىمەن تانىسۋ; وسى ءۇش ىقپالدىڭ اۋەلگىسى يسلامدىق جاڭعىرۋدى ءوز ىشىنەن “قازان، ۋفانىڭ رۋحاني ىقپالى”، “بۇحارا-كوكىلتاش ىقپالى” جانە “وسىمانلى رۋحانياتىنىڭ ىقپالى”

    324
  • كوز قاراس

    ۆەنگريا – قازاقستان 2:3

    عالىم بوقاش بۋداپەشتە قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ ەڭ جاقسى ويىندارىنىڭ ءبىرىن كوردىك. ەركەبۇلان (سەيداحمەت) مەن باقتيور كوماندانىڭ بويىنا ون شاقتى جىل بويى كورىنبەي كەتكەن باتىلدىق پەن شەبەرلىك ءبىتىردى. بولاشاعى زور جاس فۋتبولشىلار. ستويلوۆ “استانانى” جاتتىقتىرىپ ءجۇرىپ، جەرگىلىكتى ويىنشىلاردى ابدەن زەرتتەگەنىن، وزدەرىنە شاق تەحنيكاسى مەن قۋاتىن سارقا جۇمساتۋدى ۇيرەنگەنىن كورسەتتى. قازاقستاندىقتار دوپتى ۇزاق ۇستاۋدى، ءدال ءارى الىسقا پاس بەرۋدى مەڭگەرىپتى. نەناد تاجىريبەسىن تانىتتى. رومان جەڭىس ءۇشىن كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. باۋىرجان ناعىز ديسپەتچەر رەتىندە كورىندى. دميتري مەن ەۆگەني بىرنەشە مارتە جوق جەردەن دوپتان ايىرىلىپ جاتتى. سوڭعى جيىرما شاقتى جىل ىشىندە ەۋروپادا ورتادان تومەن قۇراماعا اينالعان ۆەنگريالىقتار كوپ قاتەلەستى، وتە ساپاسىز، سىلبىر وينادى. “گرۋپاما ارەناعا” جينالعان از ساندى جەرگىلىكتى جانكۇيەرلەر ىزاعا بۋلىعىپ، ىسقىرىپ جاتتى.

    429
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: