| 
  • Sayasat

    Qastandıqpen öltirilgen belsendi Ğalı Baqtıbaevtıñ auılı

    Elena VEBER Ğalı Baqtıbaevtıñ tuıstarı belsendi atıp öltirilgen üydiñ aldında otır. Qarağandı oblısı, Atasu auılı, 1 mausım 2019 jıl. Atasu auılı twrğındarın qoğam belsendisi Ğalı Baqtıbaevtıñ qatıgezdikpen öltirilui şoşıttı. Jergilikti jwrt marqwmdı “batıl, şınşıl” äri “auıl twrğındarınıñ mäselesi jaylı jii şağım jazatın adam edi” dep eske aladı. Azattıq tilşisi Atasuda bolıp, belsendiniñ tuıstarı jäne auıldastarımen söylesip qayttı. ATASU TWRĞINDARIN DÜRLİKTİRGEN OQIĞA Qarağandıdan eki jüz şaqırım jerde ornalasqan Atasu auılında 14 mıñnan astam adam twradı. Azattıq tilşisine mamırdıñ 28-ine qarağan tüni osı auılda atıp öltirilgen jergilikti belsendi Ğalı Baqtıbaev twrğan üydi birden tabu mümkin bolmadı. Köşede kezdesken adamdar belsendiniñ üyine qalay baruğa bolatının tüsindire almağanımen, Ğalı Baqtıbaevtı jaqsı biletinin, onıñ auıldastarına

    44
  • Suretter söyleydi

    Altay qazaqtarınıñ töñkeristik ükimeti

    (Ospan batırdıñ tuğanınıñ 120 jıldıq merey toyına arnaladı) Erzat Käribay     Qıtaydağı qazaqtar tarihında jane Şıñjañ tarihında «üş aymaq töñkerisi» ne dwrıs tarihi bağa berilip Şıñjañ jerlie tarihınan orın berilgen, ärine atalğan üş aymaqta (Altay ,Tarbağatay, İle) qazaqtar basım bola twra, töñkeristede jetekşi rol oynağanına qaramastan onı Wyğwrdıñ enşisine menşiktep berdi, halqaradada osılay tanım qalıptasqan. Oğan negiz 1944 jılı12 qwrılğan ükimette basşılıqta qazaqtar bolmadı, ükimet tili wyğwr tili boldı, tarihi suretterimen hwjattarıda derlik solay boldı! Demek ekinşi şığıs türkistan jerlik halıq saylamağan zañsız ükimet edi! Eger zañdı ükimet bolsa twtas üş aymaqtağı 720 mıñ halıqtıñ 53% in wstaytın qazaq bilikte bolğan bolar edi! Keyingi atalmış ükimet qazaq müddesine sayatında

    297
  • Suretter söyleydi

    “OSPAN BATIR JÄNE İLE TARABI”

    Ölke Tarixı (2-bölim), Bolat Qadıri “OSPAN BATIR JÄNE İLE TARABI” “Masğwt Äpendiniñ Ükimet Basına Şığuı jäne İle Tarapınıñ Qarsılıq Äreketi (Qareketi)” Eldes Orda Derekköz Ölkelik ükimet jağınan şığarılatın “Şıñjañ” gazetiniñ 48- jılğı bir sanınan alındı. Gazet qıtay, wyğır jäne qazaq tilinde jarıq körgen. Maqala gazettiñ wyğır tilindegi nwsqasınan alınıp otır.  “Şıñjañ” gazetiniñ irgetası 1934-jılı “Tiyan Şan” gazeti degen atpen qalandı. Qazaqşa nwsqası da sol jılı ölkelik ükimettiñ ministri Baymolda Qarekewlınıñ atsalısuımen “Täñir Tau” degen atpen jarıq körgen. Bir jıldan soñ 1935-jılı ölkelik ükimet törağası Şıñ Şısay (盛世才) jağınan “Şıñjañ” gazeti dep özgertildi. Gazettiñ qazaq böliminde (redakciyasında) Ğazez Qalmanov, Ziyat Şäkerim, Şayaqmet, Näzir Omarwlı Şerubaev, Şämsi Mämider jwmıs jasadı. Sol jılı

    162
  • Suretter söyleydi

    “Qazaq Eli” jurnalınıñ 1946-jılğı sanı

    Eldes Orda 1944-jılı qwrılğan Şarqi Türkistan Respubilikasınıñ aldı-artında Almatı men Taşken qalalarınan arğı bettegi qazaqtar men wyğırlar üşin “Qazaq Eli” men “Şığıs Aqiqatı” attı jurnaldarı tarağan edi. 1946-jılı Şarqi Türkistan Respubilikası qwlğan soñ jurnaldardıñ mazmwndıq ideyalogiyası da özgeriske wşıradı. Bwl qiıqtar “Qazaq Eli” jurnalınıñ 1946-jılğı sanınan alındı. Şamamen eki jıldıñ aldında “Şarqi Türkistan men Çin Türkistannıñ Küresi” turalı bir maqala jazğan edim. Alıstağı Nan Kin (南京) ükimeti Mäskeudiñ “Şarqi Türkistan Proektisin” ideyalogiyalıq jaqtan qwrıqtau üşin jäne aqparattıq küres jürgizu üşin Şarqi Türkistan proektisine qarsı “Çin Türkistan Proektisin” astırtın qolğa aladı jäne “Çin Türkistan Auazı”, “Çin Türkistan” attı jurnaldar şığara bastaydı. Söytip kommunist qıtay biligi kelip Mingo (民国) ükimeti otstavkağa ketkenge deyin

    90
  • Mädeniet

    Almatıda köp balalı otbasılarğa dombıra taratıldı.

    Almatıda köp balalı otbasılarğa dombıra taratıldı. Qayırımdılıq şarası barısında qoldarına domb'ra alğan balalar än-küyden şaşu şaştı. Ruhani jañğıru jobası ayasında wlttıq bwyımdardı nasihattap jürgen bastamaşıl top är otbasına bir dombıradan sıylaudı jön sanaptı. Alayda ıntalı balalar köp bolğanadıqtan bir janwyağa ekiden, üşten wlttıq aspap berildi. “Balalar telefon, teledidarğa telmirmey, qoñır dombıramen sırlassa äldeqayda paydalı bolmaq. Qazaq arman-tilegi, qayğı-mwñı men quanışın qos işekke sıydırğan, qolına qoñır domıra alsa balanıñ armanı asqaq, oyı wşqır boladı”, – dedi igi iske wyıtqı bolğan wlt janaşırı Saltanat Ömiräli. Qazaqtıñ köne mwraların bügingi zamanğa say ğıp nasihattaudı mwrat qılğan Saltanat Ömiräliniñ aytuınşa bwnday şara älide jalğasın tabadı. “Elbasımız dombıra küninde arnayı bekitip berdi. Dombıra küni qarsañında

    113
  • Suretter söyleydi

    HAN KENENİÑ QARUI

    Beken Kayratuly Facebook paraqşasınan alındı ElordağıQazaqstan Respublikası Qarulı küşteriniñ Äskeri-tarihi muzeyiniñ auıspalı ekspoziciyalıq jädigerler körmesi ornalasqan tömengi zalında, qazaq halqı üşin qwndı zattıñ biri – Kenesarı Qasımwlınıñ mıltığı twr. HİH ğasırdıñ ortasında Wlı dalada öristegen wlt-azattıq qozğalıstıñ kösemi, ataqtı Abılay hannıñ nemeresi Kenekeñ osı mıltıqpen jau tüsirgen. Aytalıq, 1838 jılı Kenesarı Aqmola bekinisin basıp alıp, orıs äskerin quıp şıqqanın tarihtan jaqsı bilemiz. Osı oqiğa turalı el-jwrttıñ auzınan estip, hatqa tüsirgen Mäşhür-Jüsip Köpeev öziniñ «Qazaq şejiresi» attı jazbasında: «Qaraötkelde ağa swltan Qoñırqwlja duan bası bolğan. Kenesarığa qarsı twrıp soğıs salğan. Qaraötkeldi (Aqmola bekinisin aytadı) qamağanda Kenesarı küldirmamay degen mıltığımen Taytöbeniñ basında twrıp, orıstıñ qarauılşı balsäykesin (policeyin) atıp mwrttay wşırğan» deydi (A.Smayıl

    760
  • Suretter söyleydi

    Şıñjañdı Tanıstıru

    “Şıñjañdı Tanıstıru” (新疆介绍) attı bwl kitap 1949-jıldıñ qazan ayında jarıq körgen eken. Kitapta Qazaqtar men Moñğoldardı basa tanıstıruğa män beripti. Kitapta Qazaqtardı arnayı suretimen (atqa mingen, tımaq kigen) beruin men mınaday jağınan tüsindiremin: Birinşi sebep, qazaqtardıñ qolında jappay derlik qaru boldı; Mısalı, 1944-45 jj Qwljadağı Şarqi Türkistan ükimetine qarastı 30 mıñnan astam Wlttıq Armiyanıñ keminde 90 payızı Qazaqtardı qwradı. Qazaq äskerlerin Qazaq SSR-dan qwpiya kelgen ekinşi dünie jüzilik maydanda soğıs körgen oficerler men äskeri mamandar arnayı äskeri jattığudan ötkizgen. Manas özenindegi kelsimşarttan soñ jüzden astam äskeri mamandar Qazaq SSR-ğa qaytıp ketti.  Ekinşisi, 1944-jılı Qwljada Şarqi Türkistan ükimeti men Wlttıq Armiya qwrılğan soñ uaqıtşa ükimet qwramına kirmey qalğan Qazaq ualayatı Nan

    220
  • Suretter söyleydi

    Şarqi Türkistan uaqıtşa respubilikasınıñ birbölim äskeri adamdarı

          Şarqi Türkistan uaqıtşa respubilikasınıñ birbölim äskeri adamdarı.   Nüsipqan Könbay, Zunun Taypov, Fotiy Ivaonviç Leskin, Sopaxun Suvrov, Margup Isqaqov, Bädelqan Sügirbaev, tağı kimderdi tanıdıñız? Eki äskeri adamnıñ qol işaratı ne mağına bildiredi? Şarqi Türkistan uaqıtşa ükimetiniñ Qwlja qalasındağı kezekti qwrıltayı. Qwrıltayğa Altay (tömengi Altay), Tarbağatay ualayatınıñ delegattarı da kelip qatısqan. Tarixi surette A.Qasmi, Äkimbek Qoja, Dälelqan Sügirbaev, Basbay Bapin, Isqaqbek Mononov, Äbilqayır Töre, Şämsi Mämiwlı, Änuar Jakulin, tağı basqa kimderdi tanıdıñızdar?   General Dälelqan Sügirbaev turalı sirek qwjattardıñ (kuälik) biri. Kuälikte “Şıñjañ” dep jazılğan (1948). Şarqi ükimeti men Nan Kin ükimeti kelissöz ötkizgen soñ Şarqi Türkistan atauı ornına Şıñjañ atauı qayta jañğırtıldı. Altay, Tarbağatay, İle ualayatında qwrılğan

    1535
  • Sayasat

    Wmıt qalğan aşarşılıq jäne Nazarbaevtıñ ıqtimal mwragerleri

    Anna KLEVCOVA Aşarşılıq qwrbandarına arnalğan eskertkiş. Almatı qalası, 31 mamır 2017 jıl Halıqaralıq BAQ osı aptada Qazaqstanda aşarşılıqtıñ Ukrainadağıday ötkir bağalanbauınıñ sebepterin, Nazarbaevtıñ ıqtimal mwragerleri turalı jazğan. Iqtimal mwragerler qatarında Toqaev, Tasmağambetov, Qwlıbaevtıñ attarı ataladı. Älemdik baspasöz bwğan qosa, Qazaqstannıñ Qıtayğa tasımaldaytın gaz kölemin arttıru mäselesin jäne Tamğalıdağı petroglifter taqırıbın da qozğağan. WMIT QALĞAN AŞARŞILIQ  Amerikalıq Wall Street Journal jurnalı “Wmıt bolğan sovettik aşarşılıq: Stalinniñ Ukrainağa istegenderi esimizde, biraq Qazaqstanğa jasağandarın bilmeymiz” attı maqalada amerikalıq zertteuşi, Maryland-College Park universitetiniñ tarih professorınıñ kömekşisi, “Aşarşılıq jaylağan dala: aşarşılıq, zorlıq-zombılıq jäne sovettik Qazaqstannıñ qwrıluı” attı kitaptıñ avtorı Sara Kameronnıñ pikirin jariyalağan. Zertteuşi maqalada aşarşılıqtıñ Qazaqstanda Ukrainadağıday ötkir bağasın almauınıñ sebepterine toqtaladı. Sara Kameronnıñ pikirinşe, onıñ

    1687
  • Suretter söyleydi

    Qıtay krezisi: Ekologiyalıq apattar

      Qıtay ekonomikası wşqan qwstay damıp älemniñ ekinşi iri ekonomikalıq twlğasına aynalğanımen ekologiyalıq dağdarıstar künnen-künge közge tüsude. Jäy ğana qorşağan ortanıñ lastanuı ğana emes ayıtsa kisi senbestey qorqınıştı därejege jetkeni anıq bolıp otır. Amerikanı quıp jetu degen wrannıñ jetegimen tek ekonomikanıñ ösuine ğana män berip täbiği baylıqtardı tolassız aşıp, önerkasıptik qaldıqtardı betaldı şığarıp ortanı auır därejede lastağan.Qıtay ekologiyasınıñ lastanuı mınalardı qamtidı: 1.Auanıñ lastanuı Qazirgi tañda jılına 360 mıñ adam lastanğan auanıñ kesirinen köz jwmadı. 400 million adam taza aua simire almaydı. 30% Qalalardıñ auası tipti auır därejede lastanğan. Düniedegi 20 auası auır lastanğan qalanıñ 20 sı qıtayda, olardıñ aldıñğı legine Lan'çjou, Çendu, Çjençjou, Czinan', Ürimşi, Nankin, Pekin, Sian' Qatarlı qalalar

    525
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: