| 
  • Suretter söyleydi

    Şarqi Türkistan Respubilikasınıñ tarqauı turalı

    1944- jıldıñ qaraşa ayında Qwlja qalasında qwrılğan Şarqi Türkistan respubilikası 1946- jılğa kelgende ükimettiñ resmi türde tarağanın jäne bwdan bılay Şıñjañ ölkesimen birikken koaliciyalı ükimet qwrmaq nietin bildire otırıp, uaqıtşa ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistanda” arnayı maqala jariyalağan-dı. Nebäri bir jarım jıl ömir sürgen Qwljadağı Şarqi Türkistan ükimeti, 1946- şı jılğa kelgende resmi toqtadı. 1944- jıldıñ qaraşa ayında uaqıtşa ükimet jariya etilgen soñ, ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistan” dep ataldı. Gazet wyğır, qazaq, orıs, moñğol jäne qıtay tilinde jarıq kördi. Gazettiñ qazaqşa böliminde Bwqara TIŞQANBAEV, Qwrmanalı OSPANWLI basşılıq etti jäne gazettiñ redakciya qwramında Äuesqan NARINBAYWLI, Rahmetolla ÄPŞEWLI, Qwrmanbay TOLIBAYWLI, Äbdibek, Aladiyar, Asanbay, Sırayıl, Qali qatarlı kisiler redaktor, audarmaşı,

    115
  • Köz qaras

    Sardoba, Rogun, AES. 

    Alapat apat bolıp, qalıñ el suğa ketip jatqanda bilik oynap jatqandar Özbekstanğa nota jiberemiz be, joq pa degendi de aqıldaspaptı. Notamızdı dayındap qoydıq degen vice-ministrdiñ sözine qarağanda, şekarada salınıp jatqan su qoyması jöninde Qazaqstan “birneşe ret” swrasa da Özbekstan jöndem jauap bermepti. Biri kelip, biri ketip jatqan şeneunikter sirä, “biz swradıq, mindetimizden qwtıldıq” dep jılı jauıp qoysa kerek. Tabandap twrmağan, jerine jetkizbegen. Äytpese, halıqaralıq zañ normasın bwzdı dep Birikken wlttar wyımına arızdanar edi, älemnen beytarap sarapşı şaqırar edi. İzdedim, onday joq. Sardoba salınsa, tım bolmağanda Sırdariya sualmay ma, Kişi Aralğa zar bolmaymız ba degen de esep-qisap joq.  Sardobanıñ mäselesi eki jemqor jüyeniñ arasında jalğan ağayıngerşilikpen, bälkim, sen iş, men iş

    141
  • Köz qaras

    Aqş-Sovet qatınastarındağı şıñjañ ölkesi

    Sügiretterge qısqaşa tüsinikteme: Birinşi sügirette, Aqş-tıñ şıñjañ ölkesindegi twñğış ökiletti bas elşisi Edmond Klab jäne Dihua qalasındağı (Ürimji) Aqş konsulınıñ aldı tüsirilgen. Uaqtı, 1943- jıldıñ säuir ayı.  Ekinşi sügiret, Aqş ükimetiniñ şıñjañ ölkesindegi ökiletti elşisi Jon Hall Pakston mırza(1946′dan soñ elşi boldı).  Üşinşi sügiret, Şıñjañ ölkesiniñ sayasi, äkimşilik ortalığı Dihua qalasında (Ürimji) ornalasqan Aqş konsuldığı. Konsul aldında twrğandar J. Pakston jäne zayıbı.  Törtinşi sügiret, 1946-jıldıñ qaraşa ayında Dihuadağı Aqş konsulı aldında tüsirilgen. Artqı qatar oñnan törtinşi adam Jon Hall Pakston. Pakston Aqştıñ şıñjañ ölkesindegi ökiletti elşisi bolıp tağayındalğan kezi. 1941-42 jıldan keyin Şıñjañ ölkesinde kilt özgerister bastaldı. Ölkeniñ sırtqı sayasi diplomatiyadağı bağıtı özgerip jattı. Sovet-Şıñjañ qatınastarı jol ayrıqqa kelip tüylisti.

    140
  • Köz qaras

    Sır öñirindegi koronavirus qım-quıtı

    Elimizdi dürliktirgen osı jalğan (virtualdıq) nauqas Qızılorda aymağın da qinauda. Qoğamdıq köliktiñ jürisi toqtatılğan. Tipti, nacistterdiñ qorşauında qalğan Leningradta qoğamdıq kölik jolauşılarğa qızmet körsetti. Adam balasınıñ tazalığın qamtamasız etetin monşa, şaştarazdar jabılğan. Tipti, temir tordıñ ar jağında qalğan jandar şaştaraz ben monşadan ayırılğan joq. Kafe-restorandarda tamaqtanudan qağıs qalğandığı bılay twrsın, tirşiliktiñ tiregi – eñbek – qızılordalıqtardıñ basım köpşiligi üşin qoljetpes armanğa aynaldı.Jalpı alğanda, Sır öñiri älem boyınşa eñ sorlı aymaqtardıñ biri. Aral teñiziniñ qasireti, u şaşatın Bayqoñır ğarış aylağı, lepra swmdıq auruınıñ oşağı jäne tağı basqa kesirli jağdaylar älgi aymaqtıñ körkin ketiredi. Jergilikti saylanbağan äkimder paraqorlıqqa belşesinen batıp, qızılordalıqtardıñ qamın jemeydi. Türli kemşilikter – şaş etekten. Mısalı, Qızılorda qalasınıñ Wzaq

    129
  • Suretter söyleydi

    qazaqtar Gansu, Cinhay ölkesine 19- ğasırdıñ 80-90 jıldarı qonıs audara bastağan

    20- ğasırdıñ 30- jıldarı Şıñjañ ölkesi Altay, Erenqabırğa-Boğda jäne Barköl öñirin mekendegen birbölim qazaqtar sayasi qısımdarğa baylanıstı atamekenderin tastap qıtaydıñ Gansu, Cinhay ölkesine qonıs audarğan edi. Bwl sügiret sol qazaqtardıñ mwrağatta saqtalğan tarihi beynesi.  Birinşi sügiret: 1938-jıldıñ 22- jeltoqsanında tüsirilgen. Sügirette, Elisqan Älipwlı bastağan köş otamandarı (lideri) Cinhay ölkesiniñ atqaminermen jäne Nan' Kin ükimeti atınan kelgen delegattarımen jüzdesken kezi.  Oñnan üşinşi adam Elisqan Älipwlı, oñnan besinşisi Nan' Kin delegatı Jolbarıs Uañ jäne oñnan jetinşisi Nan' Kin delegatı Aysabek (Isa YUsuf Alıptekin).  Ekinşi sügiret, 1938- jılı Cinhay ölkesinde tüsirilgen. Qazaqtardıñ Cinhay basşılarımen kezdesu ötkizgen säti. Üşinşi sügiret, 1941- jıldıñ qırküyek ayında Gansu öñirinde tüsirilgen. Sügiret ortasında Nan' Kin ükimetiniñ delegatı Aysabek

    175
  • Suretter söyleydi

    Şıñjañ ölkesindegi üş formattağı qazaq äskerleri

    Ürimji qalası, Qaratau (qıtayşa Nan' Şan) jaylauı, kigiz üydi qorşağan qazaq äskerleri, şaması 1946-1947 jj tüsirilgen. Sol jıldarı Qaratauda mañızdı kezdesu wyımdastırıldı. Ölkelik ükimet pen Nan' Kin qalasınan kelgen sayasi twlğalar kigiz üyde basqostı. Üy sırtın qorğap twrğan qazaq äskerleriniñ jarqın beynesi (işinde kişkentay qazaq qız bala da bar) tarihi estelikke tüsip qalğan. Ol twsta Şıñjañ ölkesinde üş formattağı qazaq äskerleri bir uaqıtta ömir sürdi. Olar: *Şarqi Türkistannıñ qazaq äskerleri;  Şarqi Türkistannıñ jalpı äsker sanı 30 mıñdı qwradı. Äskeri kiim-keşek, qaru-jaraqtarı men şen belgileri tügeldey sovettik ülgide boldı. * Çin Türkistannıñ qazaq äskerleri; 1946-47 jıldan bastap qauırt jasaqtaldı, äsker qatarına Manas, Qwtıbi, Sanjı, Ürimji, Miçuan, Üşböken, Jemsarı, Şonjı jäne Mori

    161
  • Jahan jañalıqtarı

    ÜSTİRT MAUGLIİ JÄNE TAĞDIRI

    1957 jılı tikwşaqpen şıqqan bir top geologtar Üstirt jazığında (Türkimenstan men Qaraqalpaqstannıñ şekarasındağı Sarıqamıs köliniñ janında) qasqır atumen aynalısqan. Geologtar qasqırlardı izinen quıp kele jatıp olardıñ arasında şamamen bes jasar qalıspay jügirgen balanı körip tañ qaladı. Bala qasqırlarmen birge aspannan töngen jaudan qaşuğa tırısıp keledi. Olar barlıq qasqırlardı atıp, balanı qwtqarudı wyğaradı. Tikwşaqtı jerge qondırıp balanı wstauğa ärekettenedi. Alayda bwl oylağanday oñayğa soqpadı. Bala qasqırdıñ böltirigi qwsap adamdarğa qaray tistenip aybat körsetken. Degenmen geologtar onı qolğa tüsirip , därigerdiñ qarauına tapsıradı. Balanıñ qasqır üyirine qalay tüskenin jäne ata-anası kim ekeni beymälim. Auruhanada oğan oligofreniya diagnozı qoyılıp, Taşauzdağı psihiatriyalıq auruhanağa ornalastırılğan. Onıñ ömirinde adam qatarına qosıludıñ qiın jäne qayğılı kezeñi bastaladı.

    180
  • Suretter söyleydi

    Qıtay qazaqtarınıñ anti-kommunistik üş ülken josparı

    Birinşi sügiret, 1960-jılı Tayvan (台湾) astanası Täypeyde tüsirilgen. Surette oñınan: Dälelqan Janımqanwlı Janaltay, Qalibek Rayımbekwlı Häkim, Qamza Şömişbaywlı Wşar, Qalipa Ğaqıpwlı Altay. Bergi jaqtağı üş adam oñınan: Jolbarıs wlı YAqwp jäne APACL- müşeleri men Tayvan prezident äkimşiliginiñ qazaqtardı qabıldauğa kelgen ökili.  Ekinşi sügiret, 1960-jılı Tayvan astanası Täypeyde tüsirilgen. Aziya halıqtarınıñ Anti-Kommunistik Ligası (APACL) sol jılı täypeyde qwrıltay aşqan. Qwrıltay jinalısına qazaqtar da qatıstı. Surette oñınan: Qalibek Rayımbekwlı Häkim, APACL basşısı Gu Jıngang (Gu Zhenggang/谷正纲), Qamza Şömişbaywlı Wşar jäne Qalipa Ğaqıpwlı Altay.  Üşinşi sügiret, 1960-jılı Täypeyde tüsirilgen. Surette aldıda otırğan: Qıtay gomindañ ükimetiniñ tayvandağı prezidenti Jan Käyşek (蒋介石). Qıtay qazaqtarı onı Qıtaydıñ teristik akcenti boyınşa Jiyañ Jieşi dep ataydı. Artta twrğandar

    180
  • Ezutartar

    “Jolı bolar jigittiñ, Jazuşılar Odağınıñ törağası şığar aldınan”

    “Jolı bolar jigittiñ, Jazuşılar Odağınıñ törağası şığar aldınan” deydi ğoy (suahilikter). Wlıqbek Esdäulet ağamen äuejayda kezdesip qaldıq. Wşaqtağı ornımız da qatar bolıp şıqtı. Endi bas qalağa jetkenşe eldiñ jağdayın birge oylasıp baratın şığarmız. Aytpaqşı: Bas jazuşı qwlağına telefonın jabıstırıp, kimmen söylesip jatır dep oylaysız(dar)? Jauap nwsqaları: 1. Ekinşi prezident mırzamen; 2. Ekinşi prezidenttiñ tañ atpastan kofe işetin swlu kömekşisimen; 3. Almatı qalasınıñ jezökşe quğış äkimimen; 4.Qazaqstannıñ Reseydegi eks-Elşisimen; 5. AP jetekşisiniñ jwmsaq minezdi birinşi orınbasarımen; 6. Bayan swlu Alagözovamen; 7. Zeynep apay Ahmetovamen; 8. …sizdiñ nwsqañız? “FlyArystan Mwhamediwlı” wşağı. 21.01.2020. Serik Abas-şahtıñ facebook paraqşasınan alındı

    155
  • Suretter söyleydi

    “Tozaqqa qoş keldiñiz”. 20 jıl bwrın Şeşen soğısı bastalğan

    Amos ÇEPL 20 jıl bwrın Vladimir Putin Resey prem'er-ministri bolıp twrğan twsta Şeşenstanda äskeri operaciya bastauğa bwyrıq bergen edi. Kavkaz aymağındağı qandı soğıstardıñ biri qalay bastalıp edi? 11995 jıl. Er adam şeşen separatisteriniñ tuın wstap twr. 1994-96 jılı Resey äskerileri Şeşenstandağı köp ğimarattı bombalap qirattı. Osı jılı federal äskerileri men şeşen separatisteri arasındağı soğıs Şeşenstannıñ de-fakto täuelsizdigimen ayaqtaldı. 2Şeşenstan twrğını. 1994 jılı tüsirilgen suret. Kreml' Resey biligimen kelispegen şeşenderge qattı qısım jasadı. Aleksandr Soljenicın GULAG-ta bir kamerada otırğan şeşendi şeşender “Sovet odağınıñ aytqanına könbey qoydı” dep jazdı. 3Groznıydağı jazalau. 1996 jıl. Soğıs Şeşenstandı ekstremizm men bwzaqılıqtıñ oşağına aynaldırdı. 1997 jılı aymaq şariğat zañın qabıldap, ölim jazasın qoldana bastadı.   4Resey

    330
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: