|  |  | 

Көз қарас Тұлғалар

Ұлылардың қадырын кеш білеміз  

Ш. Бөкеев  
М.Шаханов14-674x1024
«Ұлы» деген осы бір ұш-ақ әріптен  
Тұратын сөз күнделікті өмірде, ауыз жүзінде айтуға өте оңай болғанымен, әмәлят барысында,   қадырын түсінетін адамдар жонынен алғанда өте бір салмақпен, сабырмен, сақтықпен, таңдап, талғап, екшеп қолданылатын құнды сөз екендігін екінің бірі бағамдай бермес керек. Өйткені ұлы болу дегеніміз-жай ғана бір адамның баласы болу ғана емес, бүкіл халықтың қадырлеген, құрметтеген, төбесіне әлпештеп көтерген, әрі сол қадр-құрметке ылайық адамдарға ғана екшеп қолданатын ерекше салмағы ауыр сөз. Дүние жаралғалы тарихта қаншама ұлы батырлар, ұлы ұстаздар, ұлы ғалымдар, ұлы ақындар, ұлы хандар, ұлы пайғамбарлар өтті. Олардың ұлылығы қазірге дейін тарих бетінен өшпей біздің заманға жетіп отыр. Кейде сол ұлылықтың уақтында бағаланбай таласқа түсіп жататын кездері де болады. Әсіресе бұндай жағдай ортаңда қаз басып тірі жүрген, ұлы тұлғалардың басында көбірек болатын үлкен дау-дамайлардың бірі болып табылады. Бәлкім қасында күнде көріп жүргенен соң таулардың биіктігі байқалмайтыны сияқты тірі жүргесін бізде олардың ұылылығын сезінбейтін шығармыз, бәлкім сезінсекте бағаламайтын шығармыз, немесе қызғаныштың қызыл мысығы кеудесін тырмалаған көр соқыр кереңдер олардың ұлылығын бағалауға кедергі келтіріп жүрген шығар. Бәлкім бұл жәй түсінбестік болса бір сәрі ғой, түсініп, біліп тұрып әдейі түсінбестік, білместікке салыну бүгігі қоғам мен адамдардың ортақ дертіне айналып отыр. Бұрынғы өткен заманда адамдар шынайы түсінбестіктен ұлылардың қадырын жете бағалай әлмәді. Дүниедегі бірінші нөмірі ұлы адам, қасиетті Пайғмбармыз мұхаммед (с. Ғ. С) да алғаш ислам дінін тарқатқанда адамдар одан ат бойын ала қашты, көрмеген қорлықтарды көрсетті, оған қарсы дау айтар біздің хақымыз жоқ, өйткені сол кездегі адамдардың сана, түсінгі соншалық дәрежеде ғана еді, адамдардың сана, түсінгі жоғарлағаннан кейін жаһан жұртшылығы пайғмбармызды (с. Ғ. С) мойындауға тура келді, алланың құдыретымен ол өзін мойындатты да.  
Озымыздың ұлы абай да солай болды. Қалың елім қазағым деп мыңмен жалғыз алысты, сол заманның кемшілігін жете түсініп, ойындағысын өлмес өлең жолдарымен өрнектеп, көркем жыр тізбелері арқылы қалқына жеткізді, бірақ оны түсінер жан да, өлеңін тыңдар құлақ та болмады.  
《жүрегімнің түбіне терең бойла,  
Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла,  
Соқтықпасыз, соқпасыз жерде туып,  
Мыңмен жалғыз алыстым кінә қойма》-деп аط ұрып, қапырық атпады ма?   
Ұлы дала бұлбұлы Біржан сал Қожағұл ұлының да заманында қадырне жетпеді ешкім, оның сал-серілік құрып, дарқан қазақ даласына адамның бұлбұл боп Сайрап, Руханпай азықпен сусынын қандырғанда былайғы жұрт құптай қойғаны жоқ. Оны құтырды, жынданды деп өз тустары бастаған жұрт ұрып-соғып, арқасына қамшы ойнатып, қол-аяғын байлап киіз үйге қамап қоиюы да сол қара түнек заманының түсінбестігінен туған адамға айтқысыз ашшы шындығы еді.  
Кешегі ақ иық ақын Мұқағали дың қадырыне кім жетті?   
Қырық жыл бойы қазақ аспанын асқақ әнмен әуелеткен валис пірі шәмші Қалдаяқов басқасын былай қойғанда екінің бірі болып жатқан композиторлар одағына мүше бола алмай кетпеппе еді.  
Быз қазір ешкімнің қолы жете бермеген берекелі де, мерекелі бейбіт, баяшат заманда және күрмеуі көп қыйын заманда өмір кешіп жатырмыз.  
Берекелі де, мерекелі, баяшат заман дегенімізді оқырман өзі түсіне жатар, ал күрделі де,   күрмеуі көп заман деуміздің себебі: қазір ғылым-техника ұшқан құстай дамыған електірөндық заманда жақсылық пен жамандықтың қатар жүретіні сияқты адамның ойына кіріп шықпайтын, не бір сұмдық, сорқиялықтар қоғамда белең бере бастады, жолдан тайдың астың заңғар, шыңрауға Құлайсыңда кетесің, бұның барлығын біліп тұрып әдейі істейді, мүмкін ол содан ләззәт алатын шығар.  
Быр-бірне қастық сайлау, жауласу, етектен тарту т. Б дң барлығы бүгінгіні қоғамның, бүгінғы заманның ортақ қайшылғына айналып отыр.  
Аш бала мен тоқ бала ойнамайды, біреудің иіні кимге жарымай, бір үзім нан, бір ұрттам суға зар болып тоңып секірсе, ал енді біреулер байлықты белшесінен басыып, тоқтығына тоят таппай ойына келгенін істеп Ойран салуда, біреу ақшасына сеніп айбарланса, енді біреу көкесіне сеніп көкірек кереді, жаратушы бір аллаға сеніп ақырын алладан күтетіндер тым аз. Ақшаның күшімен, мансаптың буымен кейбіреулер жоқ адамды бар етіп қолдан тарих жасады, езді ер қылып сомдады, атақсыз ата-бабасын өтірік атақты қылып, хан дәрежесіне дейін көтерді, ол-олма?  асқынған әумесірлік өлілерді былай қойып, ортамызда тік басып, тірі жүрген ұлы тұлғалармызға да тіс-тырнағын батырып, шындықтың шырай шытынатып, ақтың бетін күйелейтінді тапты.   
Заманымыздың заңғар ақыны, батыры, жалғандықты қиып түсер алдаспан қылштай, бір туар дарынды дарабоз ағамыз мұхтар Шаханов ағамызға қолдан әдейі жасалып жүрген кедергі, кербақпа жол тосушыларға, азамат тұрғысынан араша түсіп, азда болса әділдікті жақтаған айғаймызды айта кетуді жөн көрдік.  
Мұхтар Шаханов заңғар ақын ғана емес, халқымыздың ержүрек батыры, ұлыт Руханиятының жоқтаушысы, қыйн-қыстау кезеңдерде ұлтының қасынан табылатын сүйсінерге жарайтын сүйкті ұлымыз, басқасын айтпағанда оның қылышынан қан тамып тұрған Совет империясының тұсында1989-жылы қазақ халқының жоғын жоқтап, Горбарчов пен депутәттәр алдына әсіре ұлтшылдық деп бір жақты бағаланған 1986-жылғы желтоқсан көтерлісне әділдік сұрап мінбеде айғайлауы нағыз ұлтын шын жүрегімен сүйетіндігінің айқын айғағы. Ол кезде мұндай қадамға бару Арстанның аузына өзін төсегенмен бірдей ғой. Бұл тек Мұхаңдай батырдың қолнан келетін тірлік.  
Ер жігіттің сөзі мен әрекеті бір жерден шыққанда ғана ол нағыз ер азамат болып саналады. Мұхаң мұны да баяғда дәлелдеп қойған.  
Созымыз дәлелді болу үшін оның сонау жастық шағында жазған《жалын》-атты өлеңінен үзінді келтірейін:  
Өтудесің, өтесің замандарым,  
Құпиям көп ұқпаған, түсінбеген.  
Менің әкем жек көрген адамдарын,  
Жалыны жоқ байқұс деп мүсіркеген.  

Алдан іңкәр үміттің жолын көрем,  
Жолын көрем жанымнан жалын көрем.  
Тағыдр мені ешкімге мүсіркетпе,  
Мүсіркеген адамның қолында өлем.  
Міне бұл мұхтар ағамыздың нағыз азаматтық пәлсәпәсі. Ол ешкімге жалынып жантайған жоқ, ешкімге мүсіркеткенде жоқ.  
Совет одағы тұсында қызыл билік компартияны барлық ақын жарса жырлағанда, мұхтар ағамыз партияға бір шумақ өлең жазбауы да үлкен ерлікке бара бар.  
Дей алмаймын өмірден бос қамалам,  
Бос қамалсам жанымды жасқа малам.  
Абай ақын бір басқа, мұхтар басқа,  
Менде досым ендеше басқа болам.  
Жол іздеймін ешкім әлі бастамаған,  
Өзіме шақ көгілдір аспан алам.  

Мені осынау сенімен айырма отан,  
Қастарыма күшімді пайымдатам.  
Озым қанша мықтыны мойындадым,  
Енді өзіме соларды мойындатам-деп жырлағанындай Мұхаң өзін бүгін де ақындығымен, азаматтығымен жалпақ жаһанға танытты, мойындатты.  
Мұхтар ағамыз қазақ халқына қарыздар емес ол ұлыт басына қара бұлыт үйрілген қин-қыстау кезеңдердің бәрінде ұлтының қасынан табылаы, жақсылққа қолдаушы, жамандықтан қорғаушы бөлді, ұлытының ыстғна күйіп, суығна тоңа білді, қайта қазақ қалқы Мұхаңа қарыздар.  
Осындай ұлы ақынға, даңқты батырға тіл тійгізу, өтірік қара жабу, жолына кедергі қоию бәр-бары ұлытқа жасалған қиянат, Руханияттң тамырна шаблған балта болып табылады.  
Айналайын қара орман қазағым, ештен кеш жақсы дей бермей, алтынның қолда барында қадырне жет, қолдан шығып кеткенен соң өкіне бермей. Ұлылардың ұлылығын уақтында түсініп бағалайық, бағамдайық, қадырлейык. Бұл әдәмгершіліктің, имандылқтың айнасы болып табылады.  

Шаһидолла Самұрат ұлы Бөкеев                                                                                                                                                                                               kerey.kz

Related Articles

  • ҚАНДАСТАРЫМЫЗҒА  ҚЫСЫМ ЖАСАЛМАСЫН!

    Марат Токашбаев Қазақстан мен Қытайдың ресми қарым-қатынасы өте жақсы бағаланғанымен, бейресми байланыстарына сызат түскен тәрізді. Қытайдағы қандастарымыз екі елдің өзара достық қарым-қатынасы негізінде Қазақстанға еш кедергісіз, заңды түрде емін-еркін келіп-кетіп тұрған болса соңғы кезде бұған тосқауыл қойылды. Бұл туралы бүгін “Қазақстан” баспасөз клубында өткізілген баспасөз мәслихатында (спикерлер Р.Жұмалы, М.Тоқашбаев, О.Қыдырәліұлы) айтылды. Мұндай жағдай ШҰАР басшылығына 2016 жылы тамыз айында бұрын Тибетті басқарған Чын Чуанго келгелі бері өршіп кеткен. Үстіміздегі жылдың басынан бері Қытайдың негізінен қазақтар тұратын аймағында, тұрғындардың ең алдымен шетелге шығатын төлқұжаттарын жаппай жинап алып, олардың Қазақстанға шығуына тыйым салынды. Бұрын Қазақстанға туысқаншылап немесе турист ретінде саяхаттап барған кез-келген қазақ тергеуге алынып қысым көрсетілуде. Айлап, апталап «саяси үйрену» орталықтарына

  • Қашқария Қазақтары немесе Алтышар (алтышаһар) Қазақтар туралы

    Бұл екі тариxи суреттің бірі Қашқар қаласында орналасқан Совет (сәбет) консулы. Жалпы, Шыңжаң өлкесінде қызыл қытай билігі орныққанға дейін (тіпті 1955ке дейін) Советтің бес үлкен консулы болған. Оның төртеуі қазақтар жиы қоныс тепкен Алтай, Шәуешек, Құлжа мен Үрімжіде орналасқан. Суреттегісі Қашқар қаласындағы консул. Екінші сурет Гоминдаң (国民党) билігі Шыңжаңға орнаған соң жеті аймақта саяси құрылтайлар ашып Үш аймақтағы төңкерістің қалған жеті аймаққа (Үрімжі, Құмыл, Ақсу, Хотан, Қашқар, тб) қанат жаюына тосқауыл болған еді. Сурет Гоминдаң үкіметінің Алтышар елді мекендегі белгісіз бір жиналысы. Осындай жиын, құрылтай кезінде жаңадан район (аудан) құру жұмыстары қолға алынды. Шыңжаң өлкесінің әкімшілік картасындағы көп аудандар (райондар) дәл осы кезеңде қалыптаса бастады. Сонымен бірге Ұйғыр ұлтының атауы

  • ӘН ДЕ – ҰЛТ ТАҒДЫРЫ

    «Қазақ радиосы» мен «Шалқар» радиосының назарына! ӘН ДЕ – ҰЛТ ТАҒДЫРЫ Кейінгі кезде «Қазақ радиосынан» немесе «Шалқардан» «Біздің ағай тамаша» әнін түрлі әншілердің орындауында жиі берілетінін байқап жүрмін. Бұл ән біздің жас кезімізде, өткен ғасырдың жетпісінші жылдарында шыққан болатын. Ол кезде «әйел құқығы» дүрілдеп тұрған кез. Әзіл-әжуасы бар (сөзі Оспанхан ағаныкі), әуені әдемі (Н.Тілендиев) ән жұрт арасына тез тарады. Өзі сол заманның, сол уақыттың талабымен жазылған шығарма болатын. Еркектердің әйелдеріне қолғабыс жасауы, көмектесуі өзекті болған тұс шығар. Оны үлкен де айтты, кіші де айтты: Жеңгей кетсе қыдырып Кеш келеді күн жүріп Ағай үйде отырады Шылпылдатып кір жуып Біздің ағай, біздің ағай біздің ағай тамаша! Осы сияқты әндердің тәрбиесі мен ықпалы

  • ҚЫЗЫЛБАСҚА ӨТЕ АЛМАЙ ҚАЛҒАН “ОРАЛМАНДАР”

    Олар – менің ата-бабаларым еді. Тама, алшын, тарақтыдан құралған, кілең ығай мен сығай, кеңес үкіметімен келіспейміз, орыстың мизамына кірмейміз деген 300-400 түтін.., кезінде Абылайдың өзі қасиетті Арқа жеріне қоныстандырған текті әулеттер, қарақшыны қақыратып жіберетін қорғауыл жігіт-желеңі бар, кез-келген көрші елдің хан-сұлтанына тіке кіретін би-төбесі бар, мыңғырған мал, жүк-жүк алтын-күміс қоры бар бақуатты топ Қызылбас-Иранға бет түзеген екен. Бұл топтың үдере көшкенінен зәре-құты қалмаған кеңес үкіметі жергілікті Қазақ комиссариатына арнайы тапсырма беріп, ауа көшкен Арқа қазақтарын алдарқату үшін жері шүйгін, ауасы саф Мерке жеріне отырықшы етуге барын салыпты. Ақсақалын жерге қаратпайтын, ақ анасының ақ сүті жолында жанын пида ететін кілең марғасқа жігіттер бастаған қалың көшті күн-түн деп тоқтамай, жетегінде бірнеше аты

  • ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ ЛАТЫН ГРАФИКАСЫ НЕГІЗІНДЕГІ БІРЫҢҒАЙ СТАНДАРТТЫҚ  ЖОБАСЫ ӘЛІ ДЕ ШИКІ

    9 қазан күні қалың жұртшылыққа ұсынылған Қазақ тілінің латын графикасы негізіндегі бірыңғай стандартының жобасы дәл осы қалпында қабылдауға келмейді. Әлі де пісіретін тұстары баршылық. Мәселен, Ә әрпін білдіру үшін латынша «А» әрпінің жоғарғы оң жақ тұсына үтір қою (мендегі компта сол үтірді жоғары қою мүмкіндігі болмағандықтан осылай сөзбен жазуға тура келіп отыр–Авт), Ғ әрпі үшін латынша G әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына үтір қою, И әрпі үшін латынша I әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына үтір қою, Ө әрпі үшін латынша O әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына үтір қою, Ш әрпі үшін латынша S әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына үтір қою, Ү әрпі үшін латынша U әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: