رەسەيدىڭ عارىش سالاسىنداعى قيىندىقتارى

اقش-تىڭ ۆاشينگتون شتاتىنىڭ Columbian گازەتى “العاشقى سپۋتنيكتەن كەيىنگى 60 جىلدان سوڭ رەسەيدىڭ عارىش باعدارلاماسى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ جاتىر” دەگەن ماقالاسىندا رەسەيدىڭ عارىشتىق زەرتتەۋلەر سالاسىنداعى احۋالعا قاتىستى كوممەنتاري بەرگەن. “رەسەيدىڭ عارىش باعدارلاماسى 60 جىلدان كەيىن دە العاشقى جاساندى سپۋتنيكتى وربيتاعا شىعارعان زىمىراننىڭ جەتىلدىرىلگەن نۇسقاسىنا سۇيەنىپ وتىر. بۇل – ەلدىڭ تەحنولوگيالىق شەبەرلىگىنە دەگەن قۇرمەتى عانا ەمەس، ءوز جەتىستىكتەرىن ارى قاراي دامىتا الماۋىنىڭ دا بەلگىسى” دەپ جازعان Columbian.

گازەت عارىشتى يگەرۋ – اقش پەن سسسر اراسىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ نەگىزگى سالالارىنىڭ ءبىرى بولعان “قىرعي-قاباق سوعىس” كەزىندەگىدەي ەمەس، قازىر كرەمل عارىشتىق زەرتتەۋلەرگە ونشا ءمان بەرمەيتىن سىڭايلى” دەپ جازعان. 1957 جىلعى 4 قازاندا “سويۋز” زىمىرانى وربيتاعا سپۋتنيك شىعاردى، ال “پروتون” زىمىرانى 1960 جىلدارى قۇراستىرىلدى. كەزىندە ەكەۋىنىڭ جانە ەكەۋىنىڭ جاڭارتىلعان نۇسقالارىنىڭ سەنىمدى زىمىراندار دەگەن اتاعى دۇرىلدەپ تۇرعان بولاتىن، “بىراق ۇشىرۋ كەزىندەگى ساتسىزدىكتەر لەگى كەسىرىنەن كەيىنگى جىلدارى ەكەۋىنىڭ بەدەلى ءتۇسىپ كەتتى، بۇل رەسەيدىڭ عارىش سالاسىنىڭ باياعى ۇزدىك ستاندارتتاردى جالعاستىرۋ قابىلەتىنە دەگەن كۇمان تۋدىردى” دەيدى Columbian گازەتى.

“پروتون” مەن “سويۋز” زىمىراندارىنان بىلتىر شىققان اقاۋلاردىڭ ارقاسىندا ۆورونەج زاۋىتىنداعى وندىرىستىك كەمشىلىكتەر انىقتالىپ، “روسكوسموس” اگەنتتىگى 70-تەن اسا زىمىران قوزعالتقىشىن زاۋىتقا قايتارۋعا ءماجبۇر بولعان ءارى “پروتونداردى” ۇشىرۋ ءبىر جىلعا توقتاپ قالعان ەدى. سونىڭ كەسىرىنەن بىلتىر اقش پەن قىتاي زىمىران ۇشىرۋ سانى جاعىنان تاريحتا ءبىرىنشى رەت رەسەيدى باسىپ وزىپ، SpaceX كومپانياسى جاساعان Falcon 9 زىمىران تاسىعىشتارىنىڭ بەدەلى ارتقان.

رەسەيلىك “پروتون” زىمىرانىنىڭ اۋەگە كوتەرىلە بەرگەندە اپاتقا ۇشىراعان ءساتى. بايقوڭىر، 2 شىلدە 2013 جىل.

“پروتون” زىمىراندارىنىڭ جۋىرداعى اپاتتارى قازاقستان قوعامىندا جاعىمسىز رەاكتسياعا ۇلاسقان. بايقوڭىر عارىش ايلاعىنان ۇشا بەرە اۋەدە جارىلعان زىمىران بولىكتەرى قۇلاعان دالاعا اسا ۋلى زىمىران وتىنى – گەپتيل توگىلىپ، ەكولوگياعا ءبىرشاما زيان كەلتىرگەن بولاتىن. قازىر رەسەي “پروتون” زىمىراندارىنىڭ كومەگىمەن عارىشقا قايتادان جۇكتەرىن جونەلتىپ، سپۋتنيكتەرىن وربيتاعا شىعارىپ جاتىر. بيىلعى تامىزدان بەرى بايقوڭىردان سونداي ءۇش زىمىران ۇشىرىلدى.

رەسەيلىك شەنەۋنىكتەر “تاقىمداپ كەلە جاتقان SpaceX جانە وزگە كومپانيالاردىڭ تەگەۋرىنىن مويىندايدى، بىراق ەل الەمدىك نارىقتاعى ورنىن قالاي ساقتاپ قالعىسى كەلەتىنى جايلى ەشتەڭە حابارلامايدى”. ماقالا اۆتورلارى رەسەيدىڭ عارىش باعدارلاماسى تاپ بولعان پروبلەمالار قاتارىندا زىمىران قوزعالتقىشتارىن شىعاراتىن ۆورونەج زاۋىتى لوگيستيكاسىنداعى ىركىلىستەر، “انگارا” جاڭا زىمىرانىن قۇراستىرۋداعى قيىندىقتار، رەسەيلىك “سويۋز” زىمىراندارى مونوپولياسىنا قاتەر ءتوندىرىپ تۇرعان Dragon v2 SpaceX جانە Starliner Boeing كومپانيالارىنىڭ شاپشاڭ دامۋى، “عىلىم” ءمودۋلىن ىسكە قوسۋداعى جانە ۆوستوچنىي بالاما كوسمودرومىن دامىتۋداعى قيىندىقتاردى اتاعان.

ۆوستوچنىي بالاما بولا الا ما؟

Columbian گازەتى الگى ماقالاسىندا عارىش باعدارلامالارىنىڭ كوبىن قارجىلاندىرۋدى قىسقارتقانىنا قاراماستان، “بۇرىنعى سوۆەتتىك كورشىسى قازاقستاننان ماسكەۋ جالعا العان بايقوڭىر عارىش ايلاعىنا ىقتيمال بالاما رەتىندە قيىر شىعىستاعى جاڭادان سالىنىپ جاتقان ۆوستوچنىي كوسمودرومى قۇرىلىسىنا رەسەي ميللياردتاعان دوللار جۇمساعانىن” جازعان. “رەسەي زىمىراندارىنىڭ كوبىن بايقوڭىردان ۇشىرا بەرۋگە نيەتتى ەكەنىن ەسكەرگەندە، جۇرتتىڭ كوبى جاڭا نىساننىڭ مۇمكىندىكتەرىنە سەنبەيدى” دەپ جازعان Columbian.

رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (ورتادا) قيىر شىعىستا جاڭادان سالىنىپ جاتقان ۆوستوچنىي عارىش ايلاعىندا. 2 قىركۇيەك 2014 جىل.

بۇعان قوسا، ۆوستوچنىي عارىش ايلاعىنىڭ قۇرىلىسى جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن كەشىكتىرۋ جانە قارجى جىمقىردى دەپ ايىپتالعان شەنەۋنىكتەردى قاماۋ سياقتى كوپتەگەن جانجالعا ۇلاسقان بولاتىن. “سويۋز” زىمىراندارىن ۇشىرۋعا ارنالعان الاڭ 2016 جىلى اشىلعان، بىراق سالماعى اۋىر “انگارا” زىمىراندارى 2021 جىلدىڭ اياعىندا عانا ۇشا باستايتىن ءتارىزدى.

ال قازاقستاندىق Tengrinews سايتى “نازارباەۆ بايقوڭىردىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن كوتەردى” دەگەن ماقالاسىندا جۋىردا “بايقوڭىر” كەشەنىنە بارعان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا بەكىتىلگەن “بايقوڭىر” كەشەنىن پايدالانۋداعى ىنتىماقتاستىقتى ارى قاراي دامىتۋ كونتسەپتسياسىن، “بايتەرەك” بىرلەسكەن جوباسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىمەن تانىسقانى جايلى جازىلعان. ساپار كەزىندە نازارباەۆ ايماقتاعى ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن دە قوزعاعان.

وزبەكستان ۇندىستانعا ۋران ساتقىسى كەلەدى

India Times توبىنا كىرەتىن ۇندىستاندىق Economic Times گازەتى “وزبەكستان ۋران ساتىپ، ۇندىستانمەن قاتىناسىن كۇشەيتۋدى كوزدەيدى” دەگەن ماقالاسىندا وزبەكستاننىڭ ۇندىستانمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىن كەڭەيتۋ جوسپارلارى، مىسالى، ۇندىستانعا ۋران ساتۋ جوسپارى جايلى جازعان. ء“ۇندىستان وتكەن عاسىردىڭ اياعىنان بەرى ۋراندى وزبەكستاننىڭ كورشىسى قازاقستان ساتىپ الىپ وتىر. ەندى تاشكەنت ۋران ءتارىزدى باعالى تاۋاردى ەكسپورتتاۋدى جوسپارلاۋ ارقىلى ستراتەگيالىق ارىپتەس ەلدەر ءتىزىمىن كەڭەيتكىسى كەلەتىن ءبىلدىردى” دەپ جازادى Economic Times.

قازاقستان – الەمدەگى ەڭ ءىرى ۋران ءوندىرۋشى ەل، ال وزبەكستان قازىر جەتىنشى ورىندا.

ء“ۇندىستان كوپتەن بەرى ۋراندى وزبەكستاننان يمپورتتاعىسى كەلگەن. بىراق تاشكەنتتىڭ ۇندىستانعا تاۋار تاسىمالداۋىنا جول قاتىناسىنداعى قيىندىقتار كەدەرگى بولعان. ءۇندىستان ۇكىمەتىنىڭ جوعارى لاۋازىمدى وكىلىنىڭ ايتۋىنشا، [شىۇ ەلدەرىنىڭ بيىل ماۋسىمدا وتكەن ءسامميتى اياسىندا وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزياەۆ پەن ءۇندىستان پرەمەر-ءمينيسترى نارەندرا ءموديدىڭ] استاناداعى كەزدەسۋى وزبەكستان ۇكىمەتىنە ۇندىستانعا ۋران ەكسپورتتاي باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر وزبەكستان [ۋراندى] رەسەي، قىتاي مەن جاپونياعا ساتىپ وتىر. ەسەپ بويىنشا، كەلىسىمگە قول قويىلعاننان كەيىن ءۇندىستان وزبەكستاننان ەكى مىڭ توننادان ارتىق كولەمدە ۋران يمپورتتاي الادى” دەپ جازادى Economic Times.

Economic Times باسىلىمى ء“ۇندىستان مەن قىتاي – ورتالىق ازيانىڭ „ۇلكەن ويىنىنداعى“ جاڭا ويىنشىلار” دەگەن وزگە ماقالاسىندا قىتاي مەن ءۇندىستاننىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى ىقپالىن كۇشەيتۋگە تالاسى تۋرالى جازعان. “مۇناي مەن ۋرانعا باي قازاقستان – [ۇندىستانعا] باياعىدان ارىپتەس ەل، ال ۇندىستانمەن تاريحي بايلانىسى بار وزبەكستان دەليدىڭ ايماقتاعى تاعى ءبىر ءىرى ارىپتەسىنە اينالىپ كەلەدى. وزبەكستان ۇندىستاندىق كاسىپورىندار ءۇشىن ارنايى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىپ، ايماقتار قۇرۋدى، تەرروريزمنەن قورعانۋ جانە وعان تويتارىس بەرۋ سالاسىندا [ترانسپورتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق] جەلىلەر قۇرۋ باستامالارى ارقىلى ۇندىستانمەن ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋدى، بۇل ەلدىڭ ايماقتاعى جانە اۋعانستانداعى ىقپالىن كۇشەيتۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋدى ۇسىنادى” دەپ جازعان Economic Times گازەتى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى