اقش اسكەرىنىڭ اكەتىلۋى تۋرالى جاڭالىق 16 قاراشادا تارادى. سول كۇنى ءباسپاسوز قۇرالدارى اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ ساناۋلى كۇن ىشىندە اۋعانستان مەن يراكتاعى اقش اسكەرىنىڭ سانىن ودان ءارى ازايتۋ تۋرالى شەشىمىن جاريالايتىنىن حابارلادى. كەلەسى كۇنى اقش قورعانىس ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى كريستوفەر ميللەر جاڭالىقتى راستاپ، امەريكالىق ساربازداردى ەلىنە قايتارۋ كەلەسى جىلى 15 قاڭتاردا، ترامپتىڭ اق ۇيدەن كەتۋىنە بەس كۇن قالعاندا اياقتالاتىنىن ايتتى.
18 قاراشا كۇنى “تاليبان” قوزعالىسى اقش-تىڭ بۇل شەشىمىن قوش كورەتىنىن مالىمدەپ، ونى اۋعانستانداعى سوعىستى اياقتاۋعا كومەكتەسەتىن “جاقسى قادام” دەپ اتادى.
“بۇل – ەكى ەل حالقىنىڭ مۇددەسىنەن شىعاتىن جاقسى قادام” دەدى “تاليبان” قوزعالىسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى زابيۋللا مۋدجاحيد 18 قاراشا كۇنى AFP (Agence France-Presse) اگەنتتىگىنە اقش پەن اۋعانستاندى مەڭزەي وتىرىپ.
بىراق اقش-تىڭ بىرقاتار وداقتاسى اسكەر سانىن ازايتۋدى اسىعىستىق شەشىم دەپ باعالاپ، اۋعانستانداعى قاۋىپسىزدىك جايىنا الاڭداپ وتىر.
جاڭا شەشىمگە سايكەس، اقش-تىڭ يراكتاعى اسكەر سانى 3 مىڭنان 2,5 مىڭعا دەيىن كەمىسە، اۋعانستانداعى اسكەرى 4,5 مىڭنان 2,5 مىڭعا دەيىن ازايماق.
اۋعانستاننىڭ سولتۇستىگىندە جۇزدەگەن ساربازدان تۇراتىن اسكەرى بار گەرمانيا وداقتاسىنىڭ بۇل ەلدەگى اسكەر سانىن قىسقارتۋى كاتاردا ءوتىپ جاتقان اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىك كەلىسسوزدەرىن قيىنداتادى دەپ وتىر.
“قوسىمشا كەدەرگىلەردى جاساماۋىمىز قاجەت، بىراق اۋعانستاننان اسىعىس كەتۋ سوعان اكەلەدى” دەدى گەرمانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى حايكو ماسس.
دونالد ترامپ اقش-تىڭ قاتىسۋىمەن ءوتىپ جاتقان سوعىستاردى اياقتاپ، امەريكالىق ساربازداردى ەلگە قايتارۋدى باستى ۋادەلەرىنىڭ بىرىنە اينالدىرعان. اقپانداعى كەلىسسوزدەردەن سوڭ اقش-تىڭ اۋعانستانداعى اسكەرى 13 مىڭنان 4,5 مىڭعا دەيىن ازايتىلعان ەدى. اقش پەن “تاليبان” قوزعالىسى اراسىندا وتكەن بۇل كەزدەسۋدە قوزعالىستىڭ اۋعانستان ۇكىمەتىمەن بەيبىتشىلىك كەلىسسوزدەرىن باستاۋ ماسەلەسى قامتىلعان.
اقش-تىڭ جاڭا سايلانعان پرەزيدەنتى رەتىندە 2021 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا قىزمەتىنە كىرىسەتىن دجو بايدەننىڭ ترانزيتتىك ۇجىمى اتالمىش شەشىم جونىندە قانداي دا ءبىر مالىمدەمە جاسامادى. بىراق بايدەننىڭ ءوزى ترامپ اكىمشىلىگىنەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندە ەشقانداي لەزدەمە الا الماي جاتقانىن ايتتى. بۇل لەزدەمەلەر – پرەزيدەنتتىك ءبىر ادامنان ەكىنشى ادامعا وتەر كەزدە بولاتىن ءداستۇر.
اسكەر سانىن ازايتۋ تۋرالى شەشىم اۋعانستاندا زورلىق-زومبىلىق كۇشەيگەن تۇستا قابىلدانىپ وتىر. ال يراكتا 17 قاراشا كۇنى باعدادتاعى قامالمەن قورعالعان “جاسىل ايماققا” ءتورت زىمىران تۇسكەن. بۇل ايماقتا كوبىنە ۇكىمەت عيماراتتارى مەن شەتەلدىك ميسسيالاردىڭ ۇيلەرى ورنالاسقان.
اقش قورعانىس ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى كريستوفەر ميللەر شەشىمنىڭ ترامپ ۇستاناتىن ساياساتپەن ۇشتاساتىنىن ايتتى. ميللەر بۇل ساياساتتى “اۋعانستان مەن يراكتاعى سوعىستاردى ءساتتى جانە جاۋاپتى قورىتىندىعا اكەلۋ جانە ءبىزدىڭ باتىل اسكەريلەرىمىزدى ۇيىنە قايتارۋ” دەپ سيپاتتادى.
قىزمەتىنە وتكەن اپتادا تاعايىندالعان ميللەر شەشىم جونىندە اسكەري قولباسشىلارمەن، كونگرەسس مۇشەلەرىمەن، ناتو باس حاتشىسى يەنس ستولتەنبەرگپەن جانە اۋعانستان پرەزيدەنتى اشراف عانيمەن سويلەسكەنىن ايتتى.
ميللەردىڭ سوزىنشە، اقش “تاليبانمەن” كەلىسىمگە كەلۋ جۇمىستارىن اتقارىپ وتىرعان عاني ۇكىمەتىن قولداۋدى ودان ءارى جالعاستىرادى جانە اۋعانستان مەن يراكتاعى جاعداي ۋشىعار بولسا، جاۋاپ قايتارادى.
اۋعانستان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وكىلى راحماتۋللا اندار اۋعانستان قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس كۇشتەرىنىڭ اسكەري امالداردىڭ 96 پايىزىن وزدەرى اتقارىپ وتىرعانىن، ەلدى جاۋلاردان ودان ءارى قورعاۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى.
ناتو باس حاتشىسى يەنس ستولتەنبەرگ اۋعانستان باسشىلىعىنا ناتو-نىڭ قولداۋى تولاستامايتىنىن مالىمدەدى.
“اشراف عانيمەن ناتو-نىڭ ميسسياسى جونىندە سويلەستىم. ءبىز اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىك پروتسەسىن قولدايمىز… ناتو اقش اسكەرى ازايعانىنا قاراماستان اۋعان كۇشتەرىن حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەسىندە جاتتىقتىرۋدى، ولارعا كەڭەس بەرۋدى جانە كومەكتەسۋدى جالعاستىرا بەرەدى” دەپ جازدى ستولتەنبەرگ Twitter-دە.
ستولتەنبەرگ وسىعان دەيىن اۋعانستاننان اسىعىس كەتۋدىڭ زاردابى بولاتىنىن، ول زارداپتىڭ سالماعى ناتو-عا تۇسەتىنىن مالىمدەگەن. اۋعانستانداعى اقش اسكەرىنىڭ كۇرت ازايۋىنا ترامپتىڭ كونگرەستەگى رەسپۋبليكاشىل وداقتاستارى دا الاڭداپ وتىر.
16 قاراشا كۇنى اقش سەناتىنداعى رەسپۋبليكاشىلدار جەتەكشىسى ميتچ ماككوننەلل اۋعانستانداعى امەريكالىق ساربازداردىڭ كۇرت ازايۋى ەكسترەميستەرگە پروپاگاندالىق جەڭىس سىيلاپ، وداقتاستارىمىزدان باس تارتۋعا پارا-پار دەدى.
اقش پەن “تاليبان” اراسىنداعى اقپاندا وتكەن كەلىسسوزگە سايكەس، “تاليباننىڭ” ء“ال-قايدا” تەررورلىق ۇيىمىمەن جانە وزگە دە حالىقارالىق اسكەري توپتارمەن بايلانىسىن ءۇزۋى ءۇشىن اۋعانستانداعى حالىقارالىق اسكەري كۇشتەر 2021 جىلعى مامىرعا دەيىن ەلدەن كەتۋى كەرەك. بىراق بۇل كەلىسىمدى تولىق جۇزەگە اسىرۋدا كەدەرگى بولىپ وتىرعان ءبىر جايت بار. كاتار استاناسى دوحادا ءوتىپ جاتقان اۋعانستان ۇكىمەتىنىڭ وكىلدەرى مەن “تاليبان” اراسىنداعى كەلىسسوزدە ەشقانداي العا جىلجۋ بايقالماي وتىر.
اقش اسكەرى اۋعانستانعا 2001 جىلى كەلگەن. 11 قىركۇيەكتەگى تەررورلىق شابۋىلدان ساناۋلى اپتا وتكەن سوڭ اقش باستاعان اسكەري كواليتسيا اۋعانستانعا باسىپ كىرىپ، “تاليباندى” بيلىكتەن كەتىرگەن. ول ۋاقىتتا تەررورلىق شابۋىلدى ۇيىمداستىردى دەگەن ء“ال-قايدا” ۇيىمى وسى اۋعانستاندا بولاتىن. كەيىنگى جىلدارى “تاليبان” كۇش جيناپ، 2018 جىلعا قاراي ىقپالىن كۇشەيتىپ، اۋعانستاننىڭ اقش قولداپ وتىرعان ۇكىمەتىنە قاۋپىن ارتتىردى.
