“الەمدىك ارەناعا قوش كەلدىڭىزدەر”
وزبەكستان ازيا قۇرلىعىندا يران، كاتار، ءباا، قىرعىزستان، سولتۇستىك كورەيا بار توپتان ەكىنشى ورىن الىپ، 2026 جىلعى الەم كۋبوگىنا ليتسەنزيا يەلەندى. وزبەك فۋتبولشىلارى توعىز ويىننىڭ بەسەۋىندە جەڭىپ، ۇشەۋىندە تەڭ ءتۇسىپ، ءبىر ويىندا جەڭىلگەن. وسى ناتيجە ۇلتتىق كوماندانىڭ الەم چەمپيوناتىنا شىعۋىنا جەتكىلىكتى بولدى. بۇل توپتان وزبەكستاننان بولەك يران دا الەم چەمپيوناتىنا قاتىسادى.
وزبەكستان الەم چەمپيوناتىنا شىعۋعا بىرنەشە رەت وتە جاقىن بولعان ەدى. ماسەلەن، 2014 جىلعى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ ىرىكتەۋىندە يران، وڭتۇستىك كورەيا، قاتار، ليۆان بار توپتا جولداماعا تالاسقان. وڭتۇستىك كورەيامەن بىردەي ۇپاي جيناپ، تەك دوپ ايىرماشىلىعىمەن جول بەرگەن. ءبىر گول ارتىق سالعان وڭتۇستىك كورەيا الەم كۋبوگىنا جولداما الىپ كەتكەن ەدى. ال وزبەكستان قوسىمشا ىرىكتەۋ ويىنىن ويناعان. بىراق يوردانيامەن قوسىمشا جولداماعا تالاستا پەنالتيدەن جەڭىلگەن. مىنە، اراعا ون جىلدان اسا ۋاقىت سالىپ، وزبەك فۋتبولشىلارى ماقساتىنا جەتتى. ەندى ولار الەم كۋبوگىندا دوپ تەبەدى.
وزبەكستان الەم چەمپيوناتىنا جولداما العان ساتتە FIFA (حالىقارالىق فۋتبول فەدەراتسياسى) پرەزيدەنتى دجانني ينفانتينو وزبەك قۇراماسىن جەتىستىگىمەن قۇتتىقتاپ، “الەمدىك ارەناعا قوش كەلدىڭىزدەر” دەدى.
FIFA-نىڭ الەم كۋبوگىنا قاتىسۋشىلاردىڭ سانىن ارتتىرۋى دا كوپ ەلدىڭ ءدۇبىرلى دوداعا قاتىسۋىنا جول اشتى. وسىعان دەيىن الەم چەمپيوناتىنا 32 ەل قاتىسىپ كەلسە، ەندى 2026 جىلدان باستاپ 48 ەل وينايدى. بۇرىن ازيا قۇرلىعىنا 5 كۆوتا بەرىلەتىن، ەندى 9 كۆوتا ءبولىندى. وسى رەفورما وزبەكستان، يوردانيا سىندى ەلدەردىڭ الەم كۋبوگىنا جولداما الۋىنا جول اشتى.
دەگەنمەن قانداي فورمات بولماسىن وزبەكستان فۋتبولى جاقىن ارادا الەم چەمپيوناتىنا جولداما الاتىنىنا ورتالىق ازيا فاناتتارى سەنە باستاعان. سەبەبى بۇل ەلدەگى جاستار فۋتبولىنىڭ جەتىستىگى جانكۇيەرلەرگە وسىنداي سەنىم ۇيالاتقان.
وزبەك جاستارىنىڭ جەتىستىگى
وزبەكستاننىڭ ءجاسوسپىرىم مەن جاستار قۇراماسى 2010 جىلدان باستاپ ازيا مەن الەمدە جەتىستىككە جەتە باستادى. ماسەلەن، 16 جاسقا دەيىنگى قۇراما 2012 جىلى ازيا چەمپيونى اتاعىن جەڭىپ الدى. 20 جاسقا دەيىنگى قۇراماسى 2023 جىلى ازيا بىرىنشىلىگىندە توپ جاردى. ودان سوڭ 2023 جىلى ازيا ويىندارىندا قولا جۇلدە يەلەندى. ال 2024 جىلى پاريج وليمپياداسىنا قاتىستى.
بيىل ساۋد ارابياسىندا وتكەن 17 جاسقا دەيىنگى ازيا چەمپيوناتىندا وزبەكستان جاسوسپىرىمدەرى چەمپيون اتاندى. فينالدا ەكى ويىنشىسى الاڭنان قۋىلسا دا، 9 ويىنشىمەن ءجۇرىپ ساۋد ارابياسىن 2:0 ەسەبىمەن جەڭىپ كەتتى.
وزبەكستاننىڭ 17 جاسقا دەيىنگى جاسوسپىرىمدەر قۇراماسى 2011, 2013, 2023 جىلدارى الەم چەمپيوناتىنا قاتىسقان. 2023 جىلى 1/8 فينالدا انگليا كومانداسىن 2:1 ەسەبىمەن جەڭىپ، شيرەك فينالعا دەيىن جەتكەن (بۇل كەزەڭدە فرانتسيادان 0:1 ەسەبىمەن جەڭىلدى).
وزبەك جاسوسپىرىمدەرى بيىل قاراشادا قاتارداعى الەم كۋبوگىنا بارادى. 21 جاسقا دەيىنگى جاستار قۇراماسى 2003, 2009, 2013, 2015, 2023 جىلدارى الەم چەمپيوناتىندا ويناعان. مىنە، وسى جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار قۇراماسىندا ويناعان فۋتبولشىلار ەندى ۇلتتىق قۇرامانى الەم كۋبوگىنا شىعاردى.
قازىر بۇل ەلدىڭ ەكى فۋتبولشىسى ەۋروپاداعى گراند كلۋبتاردىڭ ويىنشىسى. ابدۋكودير حۋسانوۆ انگليانىڭ “مانچەستەر سيتي” كومانداسىندا، ەلدور شومۋرادوۆ يتاليانىڭ “روما” كومانداسىندا ونەر كورسەتىپ ءجۇر.
ازيا ما، الدە ەۋروپا ما؟
وزبەكستاننىڭ الەم كۋبوگىنا جولداما العانى قازاقستاندا “ازيا قۇرلىعىنا قايتا ورالۋ كەرەك پە؟” دەگەن ديسكۋسسيانى قىزدىردى. 2002 جىلى قازاقستان فۋتبولى ازيا فۋتبول قاۋىمداستىعىنان ەۋروپا قۇرلىعىنا (ۋەفا-عا) اۋىسقان. قازىر قازاقستان ەۋروپا قۇرلىعىنداعى اۋتسايدەر قۇرامانىڭ ءبىرى.
كەيبىر جانكۇيەر قازاقستان ازيادا قالا بەرگەندە الەم كۋبوگىنا جولداما الار ەدى دەيدى. بۇعان قوسا، ازياداعى فۋتبولدىڭ دەڭگەيى مەن ينفراقۇرىلىم ەۋروپادان تومەن دەيتىندەر دە بار.
وزبەكستان قۇراماسى الەم كۋبوگىنا جولداما العان كۇنى، ياعني 5 ماۋسىمدا قازاقستان بەلارۋس قۇراماسىمەن جولداستىق ويىن وتكىزىپ، 1:4 ەسەبىمەن جەڭىلدى. وسى ماتچتان سوڭ قازاقستان قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى ءالي اليەۆ بىلاي دەگەن:
“مەنىڭشە، ۋەفا الدەقايدا باسەكەگە قابىلەتتى، بۇعان قوسا قازاقستانعا فرانتسيا سياقتى قۇرامالاردى اكەلە الامىز. ءبىز مباپپە جانە باسقا دا الەمدىك دەڭگەيدەگى فۋتبولشىلاردى “استانا ارەناعا” اكەلە الامىز. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ بەلگيا قۇراماسىمەن لۋكاكۋ بىزگە كەلەدى. سوندىقتان ۋەفا-دا ويناعانىمىز ەل ءۇشىن قۇندى”.
باس باپكەردىڭ كيليان مباپپە، رومەلۋ لۋكاكۋ “قازاقستانعا كەلەدى” دەگەن ءسوزى ەل ىشىندە دە، وزبەكستاندا دا سىنعا ۇشىرادى. كەيىن اليەۆ بۇل سوزىنە بايلانىستى تاعى دا پىكىر ءبىلدىردى.
— الەم چەمپيوناتىندا ويناۋ كەرەك دەگەن پىكىرمەن تولىق كەلىسەمىن. ازيادا نە ۋەفا-دا بولۋ كەرەك دەگەندى ايتىپ تۇرعان جوقپىن. مۇنى باسشىلىق شەشەدى. ءبىز سپورت جاعىنا جاۋاپ بەرەمىز… بىراق باستى جايت – قازىر قازاقستان فۋتبولى ۋەفا-دان اقشا الىپ وتىر. ءبىراز جىلدان بەرى ۋەفا-دان اقشا الىپ كەلەدى. ياعني، ۋەفا اقشا بولەدى. ازيا فۋتبول قاۋىمداستىعى ەل فۋتبولىنىڭ دامۋىنا دەپ ەشقاشان اقشا بولمەگەن. نە ايتىپ تۇرعانىمدى تۇسىنەسىز بە؟ — دەگەن ەدى باس باپكەر جۋرناليستەرگە.
“قازاقستان ازياعا ورالۋى كەرەك پە؟” دەگەن ديسكۋسسيا ۇلتتىق كوماندا ويسىراي جەڭىلگەن كەزدە جانە وزبەكستان، قىرعىزستان قۇرامالارى ازيادا جەتىستىككە جەتكەندە ءجيى بولادى. بىراق قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسى بۇل ديسكۋسسياعا ارالاسا بەرمەيدى. قازىر قازاقستان ۋەفا-دا الەم كۋبوگى جولداماسىنا تالاسىپ جاتىر. ءۇش ويىندا سولتۇستىك ماكەدونيا (0:1) مەن ۋەلستەن (1:3) جەڭىلىپ، ليحتەنشتەيندى (2:0) جەڭگەن. الدا توپتاعى فاۆوريت بەلگيامەن وينايدى.
ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى
پىكىر قالدىرۋ