|  |  | 

سپورت الەۋمەت

تەرري فوكس اتىنداعى قايىرىمدىلىق جۇگىرۋ شاراسى

Terryتەرري فوكستىڭ 1980 جىلى، كانادا ارقىلى ءۇمىت مارافونى كەزىندەگى قانعا بويالعان شورتىمەن جۇگىرۋ ءساتى. ول 143 كۇن بويى سوڭعى دەمىنە دەيىن جۇگىرىپ ءوتتى. تەرري فوكس 1958 جىلى كانادادا دۇنيەگە كەلدى. 1977 جىلى وڭ تىزەسى اۋىرا باستادى، سوڭىندا وعان “سۇيەك ىسىگى” دەگەن دياگنوز قويدى. دارىگەرلەر وڭ اياعىن تىزەسىنەن جوعارى كەسىپ تاستاۋعا ءماجبۇر بولدى. اراعا ءۇش جىل سالىپ جاس اتلەت ەلدىڭ شىعىسىنا باتىسىنا دەيىن جۇگىرىپ شىعۋعا بەل بۋادى. شارانىڭ ماقساتى — ىسىك اۋرۋلارىن زەرتتەۋگە قايىرىم قاراجاتىن جيناۋ بولاتىن. ء„ۇمىت مارافونىن„ ۇيىمداستىرۋ كەزىندە ءار وتانداسىنان “1 دوللاردان” جيناسام دەپ ارماندادى. الدىن الا دايىندىقسىز، ۇزاق قاشىقتىقتى جۇگىرىپ ءوتۋ وڭايعا سوقپايتىنىن جاقسى ءتۇسىنىپ، تەرري ءبىر جىلدان استام ءوزىن باپتادى. 1980 جىلعى 12 ءساۋىر كۇنى اياعىن اتلانت مۇحيتىنىڭ سۋىنا مالىپ، كەلەسىدە ۆانكۋۆەر قالاسىندا تىنىق مۇحيتىنىڭ سۋىنا سالۋدى نيەت ەتتى. ورتا ەسەپپەن تاۋلىگىنە 42 شاقىرىمدى باسىپ وتىردى، الايدا اۋرۋ ءارى قاراي كۇشەيە ءتۇستى. كەسىپ تاستاعان اياعىنىڭ ورنىنا قويىلعان پروتەزدىڭ جانىنا باتۋىنا قاراماستان، قايسار اتلەت رايىنان قايتپاي ساپارىن جالعاستىرا بەردى. „كەمەدىگىنىڭ جانى ءبىر„ دەگەن قاعيدانى ۇستانا وتىرىپ، ميلليونداعان ءوزى سەكىلدى ناۋقاستارعا كومەكتەسۋ قۇشتارلىعى مەن قايتپاس مىنەزىنىڭ ارقاسىندا تەك العا جىلجىپ وتىردى. مارافون مارەسىن كورۋ تەرري فوكستىڭ پەشەنەسىنە جازباپتى. اياقتان وكپەگە شاپقان قاتەرلى ىسىك مارافوندىق جۇگىرىستى 1980 جىلى 1 قىركۇيەكتە توقتاتادى. ناۋقاس مارافونشى شارا باستالعاننان كەيىنگى 143 كۇن ىشىندە نيۋفاۋنلەند، جاڭا شوتلانديا، پرينتس ەدۋارد ارالى، نيۋ-برانسۋيك، كۆەبەك، ونتاريو پروۆينتسيالارىنىڭ اۋماعى ارقىلى 5 373 شاقىرىمدى ءوتىپ، تاندەر-بەي قالاسىنىڭ ماڭىنا كەلىپ تابان تىرەدى. توعىز اي وتكەننەن سوڭ، 23 جاسىنا تولماي تەرري كوز جۇمدى. 1981 جىلعى اقپان ايىندا 24 ملن. دوللاردان استام قاراجات جينايدى. ەڭ باستىسى، بۇقارا نازارىن وزىنە اۋدارا الدى. بۇگىنگى كۇنى الەم بويىنشا كانادا جانە 50 استام مەملەكەتتەردە تەرري فوكس اتىنداعى قايىرىمدىلىق جۇگىرۋ شارالارى جىل سايىن وتكىزىلىپ، جينالعان قاراجات “قاتەرلى ىسىك” اۋرۋلارىن زەرتتەۋ قورىنا اۋدارىلىپ ءجۇر. “Terry Fox Run” رەكوردتار كىتابىنا الەمدە قايىرىمدىلىق جيناۋدان ەڭ ۇلكەن جالعىز باستى كومپانيا رەتىندە ەنگىزىلگەن. 25 جىلدان سوڭ „تەرري فوكس” قورى 360 ميلليون دوللار جينالىپ، ميللونداعان ادامداردىڭ كومەگىمەن تەرري فوكس ارەكەتى بەكەر بولعان جوق. كانادا بيلىگى مۇزجارعىشقا ونىڭ اتىمەن اتاۋ قويدى. كەمە 1983 جىلى قولدانىسقا بەرىلگەن.

بيجان سادىبەكوۆتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى.

    ارمان المەنبەت ەكى-ءۇش كۇن ۋايىمعا سالىنىپ كەتتىم. وسى سوڭعى جازعانىم بولسىن. ءارى قاراي قۇدايعا تاپسىرىپ، جۇمىسىمدى ىستەيىن. 6 اقپان كۇنگى ويىم: ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى. كوۆيد كەزىندە وكپەسى جۇمىس ىستەمەي قالعان ادامدارعا تۇركيادان يۆل دەگەن اپپارات اكەلگەنى ەستەرىڭىزدە مە؟ يۆل بولماي، قانشا ادام ءولىپ قالدى. ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، ماڭگىلىك ەل مەن ەسىل وزەنىنىڭ ورتاسىنداعى بەس-التى عيمارات بوساپ قالادى. تەك ورىسشا ويلاناتىن ادامدار جينالىپ اپ، وزدەرى ادەمى وتىر و جەردە. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە، ورىس ءتىلىن كونستيتتسيادان الىپ تاستاۋ ءۇشىن وعان الدىن الا دايىندالۋ كەرەك. سوڭعى ەكى جارىم جىلدا وسىنى قاتتى ويلانىپ ءجۇرمىن. ۇسىنايىن دەپ ەدىم، قىزىعاتىن ادام تابا المادىم. ءسويتىپ «انا ءتىل

  • تەك تىلگە بايلانىستى…

    تەك تىلگە بايلانىستى…

    قازاق رەسپۋبليكاسىندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. ول- قازاق ءتىلى. قازاق تىلىنەن باسقا ەشبىر ەكىنشى تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلمەۋى كەرەك! وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گەوساياسي احۋالدى سىلتاۋراتىپ كەلدىك. ەندى ءبىزدىڭ دە مىنەزىمىزدى ءھام مىسىمىزدى كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى. قر-نىڭ ازاماتى ءھام سالىق تاپسىرۋشى قاتارداعى تۇرعىنى رەتىندە تالاپ ەتەمىن! الداعى بەس جىلدا قازاق رەسپۋبليكاسىندا ەلەۋلى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولادى. اتاپ ايتقاندا 2030 جىلىنان كەيىن قازاقتاردىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى ۇلەسى 80-85% كە دەيىن ارتادى. سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءوسىمى ازايىپ 10%-عا دەيىن تۇسەدى. ەسەسىنە ەلدەگى تۇركىتىلدەس وزبەك، تاتار، ۇيعىرلاردىڭ ءوسىمى ەسەلەپ ءوسىپ ءتىپتى 10-15 جىلدا ورىستاردىڭ ورنىن باسىپ وزۋى مۇمكىن. سول كەزدە قازاق رەسپۋبليكاسىنداعى جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 85-90% كە جەتەدى. ناتيجەسىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى،

  • “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

    “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

    “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن. “جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ” 9-باپ 2-تارماعى تۇرعاندا قۇجاتتار ەشقاشان قازاقشا جاسالمايدى. تەك اۋدارما ءتىلى بولىپ قالادى. سەبەبى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيا 9-باپتىڭ 2-تارماعىنا سۇيەنىپ، ءىس-قاعازداردى ورىسشا جاساپ ۇيرەنگەن. سول سەبەپتى ءىس-قاعازدىڭ ءبارى الدىمەن ورىسشا جاسالادى، كەيىن قازاقشاعا قالاي بولسا سولاي اۋدارىلادى. سول سەبەپتى 1-تارماقتىڭ بولعانى قازاق ءتىلىنىڭ ناعىز مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىندە بولۋىنا ەش كومەكتەسە المايدى. ءبىر عانا جولى بار: كونستيتۋتسيادا مەملەكەتتىك ءتىل دە، رەسمي ءتىل دە – قازاق ءتىلى دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلىپ تۇرۋى كەرەك. قۇجاتتىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىنىڭ عانا زاڭدى كۇشى بولۋى ءتيىس. سول كەزدە باسقا تىلدەردەگى نۇسقاسى جاي اۋدارماسى بولادى. سول كەزدە عانا قازاق

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: