Шортандыда Тәуелсіздіктің 25 жылдығына арналған дүбірлі той өтті

شورتاندىدا تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان ءدۇبىرلى توي ءوتتى

| Mar 31, 2016

اتاجۇرتقا ورالعان اعايىندارمەن ورتاسى تولىپ، ەڭسەسى بيىكتەگەن ەلدى مەكەندەر كوپ اق! سونىڭ ءبىرى اقمولا وبلىسىنىڭ شورتاندى اۋدانى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاتتى ءدامىن تاتقان اعايىندار 2016 جىلى 22-ناۋرىزدا تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارناپ، قازاقستانعان بۇيداسىن بۇرعان كوشتىڭ 25 جىلدىق قۇرمەتىنە وراي الامان بايگە، كوكپار، تەڭگە ءىلۋ، ايتىس، پالۋاندار سايىسى قاتارلى ۇلتتىق سپورت پەن ويىن تۇرلەرىنەن جارىس ۇيىمداستىردى. شورتاندى اۋدانىندا بيىل 11 مەملەكەتتە 150 جىلدىق مەرەيتويى اتالىپ ءوتىپ جاتقان الاشتىڭ ارداقتى ۇلدارىنىڭ ءبىرى زۋقا باتىر ءسابيتۇلىنىڭ ۇرپاقتارى دا تۇراتىنىن دا اتاپ وتكەن ءجون.

12919158_10154062836744715_1930509920_n ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىز مەركەسى كەزىندە وتكەن ءدۇبىرلى شارانى شورتاندى اۋدانى اكىمى گ.ءا.سادۋاقاسۋانىڭ قولداۋىمەن بەكتاۋ اۋىلىنىڭ ازاماتتارى ۇيىمداستىرعان بولاتىن. باقىتبەك سماعۇل، ءابىلحان ەركەبەك قاتارلى كاسىپكەرلەردىڭ ۇيتقى بولۋىمەن وتكەن تويعا ءداتبا وڭعاربەك، ماحمەت ەرنۇر، جۇحان باقىتجان، ءابىلحان كەنجەبەك، ەربول مادەنيەت قاتارلى اۋىلداستارى اتسالىستى. سونىمەن بىرگە اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ە.ق.مۇحامەدين، اۋداندىق ءتىل ءبولىمىنىڭ باسشىسى جۇمەكەي بەرگەن، اۋىل اقساقالى انۋاربەك سماعۇل قاتارلى ازاماتتار جەتەكشىلىك ەتتى. تويدىڭ باستالۋ سالتىندا ءسوز العان اۋدان اكىمى گ.ءا.سادۋاقاسوۆا: «تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى – ەسەلى جەتىستىكتەر مەن تابىستارعا تولى بولدى، ەلگە ەل قوسىلىپ، بەرەكەمىز بەكەمدەلدى» – دەدى ءارى ەڭبەگى ەلەۋلى تۇلعالارعا العىس حاتتار مەن ماراپاتتار تاپسىردى. اق شاڭقان كيىز ۇيلەر تىگىلدى. ايتىس پەن قاتار ات سپورتى تۇرلەرىنەن وتكەن ءدۇبىرلى سايىس قىستان قىسىلىپ شىققان جۇرتتىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ تاستادى. 12935268_10154062838484715_663496661_n توي سوڭى الامان بايگەگە ۇلاسىپ جۇلدەگەرلەر قوماقتى سىياقىمەن ماراپاتتالدى. استاندان ارناۋلى شاقىرۋمەن كەلگەن جازۋشى، قوعام قايراتكەرى ۋزبەك قۇرمانباي، جازۋشى ءجادي شاكەن، تاريحشى باقىتحان سۇلتانباي، جۋرناليست، اقىن احمەتۇلى بەيسەن، باقىتبول بەرىمباي، ەركەبەك مونداي، قازاقستان ۇلتتىق ارناسىنىڭ رەجيسسورى قۋانىش كەشۋباي، قازاق راديوسىنان ءنازىر توقان قاتارلى ازاماتتار ءىس-شارانىڭ كۋاسى بولدى. تاۋەلسىزدىگىمىز ماڭگى بولسىن! توي تويعا ۇلاسسىن، اعايىن! 12920957_10154062838289715_793954654_n 12527887_10154062838449715_1250140754_n

احمەتۇلى بەيسەن

kerey.kz

ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

kerey.kz

بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.
توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى

kerey.kz

Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن
كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

kerey.kz

بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،
تەك تىلگە بايلانىستى…

kerey.kz

قازاق رەسپۋبليكاسىندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. ول- قازاق ءتىلى. قازاق تىلىنەن باسقا ەشبىر ەكىنشى تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلمەۋى كەرەك! وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گەوساياسي احۋالدى سىلتاۋراتىپ كەلدىك. ەندى ءبىزدىڭ دە مىنەزىمىزدى ءھام مىسىمىزدى كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى. قر-نىڭ ازاماتى ءھام سالىق تاپسىرۋشى قاتارداعى تۇرعىنى رەتىندە تالاپ ەتەمىن! الداعى بەس جىلدا قازاق رەسپۋبليكاسىندا ەلەۋلى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولادى. اتاپ ايتقاندا 2030 جىلىنان كەيىن قازاقتاردىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى ۇلەسى 80-85% كە دەيىن ارتادى. سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءوسىمى ازايىپ 10%-عا دەيىن تۇسەدى. ەسەسىنە ەلدەگى تۇركىتىلدەس وزبەك، تاتار، ۇيعىرلاردىڭ ءوسىمى ەسەلەپ ءوسىپ ءتىپتى 10-15 جىلدا ورىستاردىڭ ورنىن باسىپ وزۋى مۇمكىن. سول كەزدە قازاق رەسپۋبليكاسىنداعى جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 85-90% كە جەتەدى. ناتيجەسىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى،
“قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

kerey.kz

“قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن. “جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ” 9-باپ 2-تارماعى تۇرعاندا قۇجاتتار ەشقاشان قازاقشا جاسالمايدى. تەك اۋدارما ءتىلى بولىپ قالادى. سەبەبى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيا 9-باپتىڭ 2-تارماعىنا سۇيەنىپ، ءىس-قاعازداردى ورىسشا جاساپ ۇيرەنگەن. سول سەبەپتى ءىس-قاعازدىڭ ءبارى الدىمەن ورىسشا جاسالادى، كەيىن قازاقشاعا قالاي بولسا سولاي اۋدارىلادى. سول سەبەپتى 1-تارماقتىڭ بولعانى قازاق ءتىلىنىڭ ناعىز مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىندە بولۋىنا ەش كومەكتەسە المايدى. ءبىر عانا جولى بار: كونستيتۋتسيادا مەملەكەتتىك ءتىل دە، رەسمي ءتىل دە – قازاق ءتىلى دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلىپ تۇرۋى كەرەك. قۇجاتتىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىنىڭ عانا زاڭدى كۇشى بولۋى ءتيىس. سول كەزدە باسقا تىلدەردەگى نۇسقاسى جاي اۋدارماسى بولادى. سول كەزدە عانا قازاق