1985 جىلدىڭ جازىندا ماسكەۋدەگى اقش ەلشىلىگىنىڭ ساۋدا-ساتتىق جونىندەگى جاس اتتاشەسى كاليفورنياداعى Apple كومپيۋتەر كومپانياسىنىڭ ەكى وكىلىن قابىلدايدى. «ءبىرى ەگدەلەۋ كىسى ەكەن. ال ەكىنشىسى – تىك شاشتى، بويشاڭ ءارى ارىقشا كەلگەن دەگبىرسىز جاس جىگىت ەدى» دەپ ەسكە الادى قازىر بۇرىنعى اتتاشە مايك مەرين.

جاسى ەگدەلەۋ ادامنىڭ ۆيزيتكاسىندا كومپانيا زاڭگەرى ەكەنى جازىلىپتى.

– مەن مۇنى لاۋازىمدى قىزمەت شىعار دەپ ويلادىم. ال ەكىنشىسىنىڭ ۆيزيتكاسىندا ونىڭ كومپانياداعى ءرولى جايلى ەشتەڭە جازىلماپتى، سوندىقتان وعان مۇلدە ءمان بەرمەدىم، – دەيدى مەرين ازاتتىققا.

مايك مەرين ءوزى قابىلداعان قوناقتاردىڭ سسسر-دە Apple كومپيۋتەرلەرى ءوندىرىسىن اشۋ جوسپارىن ايتىپ بەرگەنىن ەسكە الادى. ال اتتاشە مۇحيتتىڭ ار جاعىنان كەلگەن ەكەۋىنە ونداي جوسپار «قىرعي-قاباق» سوعىستاعى اقش-تىڭ قاس جاۋىنىڭ قولىنا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ تۇسۋىنە جول بەرمەۋگە باعىتتالعان «قيساپسىز» ەكسپورتتىق شەكتەۋلەردى بۇزاتىنىن ەسكەرتكەن. ونىڭ جاۋابى جاس جىگىتكە ۇناماعان.

Apple كومپانياسى 1984 جىلى قاڭتاردا شىعارعان «ماكينتوش» دەربەس كومپيۋتەرى.

– سول-اق ەكەن الگى بويشاڭ جىگىت ورنىنان اتىپ تۇرىپ، ماعان: «ءسىز سونشاما كىم ەدىڭىز؟ ۇساق بيۋروكراتسىز، نە ىستەپ وتىرعانىڭىزدى بىلەسىز بە، ءوزى!» دەپ ايعايلاي باستادى، – دەيدى ەكس-اتتاشە.

ول كەزدە مايك مەريننىڭ جاسى 25-تە ەدى. جاس جىگىتتىڭ جانىنداعى ەگدەلەۋى – ەل ەيزەنستات قىزبا ارىپتەسىن تىنىشتاندىرۋعا تىرىسقان.

قازىر مەرين سول ءبىر جايتتى كۇلىپ ەسكە الادى. ساۋدا ميسسياسىنداعى الگى كەزدەۋدەن كەيىن، كەشكىسىن ۇشەۋى گرۋزين مەيرامحاناسىنا بارعان. مەرين گرۋزيننىڭ ەتتەن جاسالعان ۇلتتىق تاعامدارىنا تاپسىرىس بەرە باستاعان كەزدە Apple كومپانياسىنىڭ جاس وكىلى «ماعان سالات بولسا جەتەدى» دەپ مالىمدەگەن. – قانداي اقىماقپىن، قۇداي-اۋ، بۇل – ستيۆ دجوبس ەمەس پە دەگەن وي ماعان تەك سول ساتتە عانا كەلدى. ال مەن ونى كومپانيانىڭ زاڭگەرىنە كومەكتەسۋ ءۇشىن ەرىپ كەلگەن ءبىر جاس جىگىت شىعار دەپ ويلاعام، – دەيدى مەرين. ستيۆ دجوبستىڭ ەت جەمەيتىنىن سول كەزدە-اق بۇكىل امەريكا بىلەتىن.

ستيۆ دجوبس 2011 جىلى 56 جاسىندا قايتىس بولعاننان كەيىن ونىڭ ميحايل گورباچەۆ بيلىككە كەلگەن بەتتە سسسر-گە جاساعان العاشقى ءارى سوڭعى ساپارىنا قاتىستى جاڭا جايتتار اشىلا باستادى.

كگب ما، الدە تسرۋ مە؟

1988 جىلى ستيۆ دجوبس اقش قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنە سسسر-گە ساپارى كەزىندە «تسرۋ مەن كگب-نىڭ بىرىنە جۇمىس ىستەگەن» حالىقارالىق زاڭگەرمەن ىستەس بولۋىنا تۋرا كەلگەنىن مالىمدەگەن. بۇل تۋرالى اقپارات دجوبس قۇپيا اقپاراتتى پايدالانۋعا رۇقسات الۋ ءۇشىن تولتىرعان قۇجاتتاردا بار. Wired جۋرنالى ساۋالناما كوشىرمەسىن اقپارات ەركىندىگى تۋرالى زاڭ اياسىندا العان.

ستيۆ دجوبسكە ارناپ iPhone پىشىنىندە ورناتىلعان ەسكەرتكىش. سانكت-پەتەربۋرگ، رەسەي، 10 قاڭتار 2013 جىل.

جاريالانعان قۇجاتتاردان الگى زاڭگەردىڭ ەسىمىن سىزىپ تاستاعان، بىراق دجوبس الگى ادامنىڭ پاريجدەن ەكەنىن جانە «اقش پەن سوۆەت وداعى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاقسارتۋعا كومەكتەسكەنىن» ايتقان.

دجوبس بۇدان بولەك، ماسكەۋدەگى قوناق ءۇيدىڭ بولمەسىنە «شاقىرۋسىز ءارى ەش سەبەپسىز» كەلگەن تەلەديدار جوندەيتىن شەبەر دە «مەنى اڭدىدى» دەپ كۇدىكتەنگەن. بۇل جايلى جۋرناليست الان دويچمان 2000 جىلى شىققان «ستيۆ دجوبستىڭ ەكىنشى كەلۋى» («ۆتوروە پريشەستۆيە ستيۆا دجوبسا») دەگەن كىتابىندا جازعان.

“ماك” جاساعان توڭكەرىس

1985 جىلى شىلدەنىڭ باسىندا ەكى كۇنگە ماسكەۋگە كەلەر الدىندا پاريجدەگى ساۋدا كورمەسىنە قاتىسقان دجوبسقا اقش-تىڭ سول كەزدەگى ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجوردج بۋش «رەۆوليۋتسياعا ىشتەن سەرپىن بەرۋ ءۇشىن رەسەيگە كومپيۋتەرلەرىڭدى بەر» دەپ كەڭەس بەرگەن. 2011 جىلى ۋولتەر ايزەكسون جاريالاعان ستيۆ دجوبستىڭ ءومىربايانىندا وسىلاي جازىلعان. بۇرىنعى ساۋدا اتتاشەسى مەرين دە «بۋشپەن كەزدەسىپ، سويلەسكەنىن دجوبس ماسكەۋدە بولعان كەزىندە ايتقان» دەپ مالىمدەيدى.

ماسكەۋ ساپارىنا شىققان كەز دجوبس ونىمدەرىنىڭ ساتىلىم كولەمى تەز قۇلدىراي باستاعان كومپانياداعى بۇكىل وكىلەتتىگىنەن ايىرىلىپ قالعان شاق بولاتىن. ول سودان بىرەر ايدان كەيىن Apple كومپانياسىنان كەتىپ، ارادا 10 جىل وتكەندە ۇيالى بايلانىس پەن ەلەكترونيكا سالاسىندا توڭكەرىس جاساعان iPhone جارە iPad ونىمدەرىمەن نارىققا قايتا ورالعانى ءمالىم.

ستيۆ دجوبس Apple كومپانياسىنىڭ ونىمدەرىن تانىستىرىپ تۇر. سان-فرانتسيسكو، اقش، 5 قىركۇيەك 2007 جىل.

– دجوبس بۋشتىڭ سوۆەت وداعىن «ماك» كومپيۋتەرلەرىنە تولتىرىپ تاستاۋعا تىرىسۋ كەرەك، ويتكەنى، سوۆەت ادامدارىنىڭ وعان قولى جەتسە، اقپاراتتىق حابارلامالار الىپ، كومپيۋتەردەن رەۆوليۋتسياعا دەم بەرەتىن دۇنيەلەردى، قىسقاسى اقش-قا كومەكتەسەتىن بارلىق نارسەنى قاعازعا باسىپ شىعارا الادى دەگەن يدەياسىن ابدەن ماقتادى، – دەيدى مەرين.

بىراق ول كەزدە ۆاشينگتون Apple كومپانياسىنا «ماكينتوش» كومپيۋتەرلەرىن سوۆەت وداعىنا ساتۋعا رۇقسات بەرمەي قويعان. الايدا قۋاتى ودان كەمدەۋ Apple ءىى مودەلى بۇل تىيىمعا ىلىكپەدى. ايزەكسون گرۋزين مەيرامحاناسىندا وتىرعان كەزدە دجوبستىڭ مەرينگە ايتقان: «ءبىزدىڭ مۇددەمىز تۇرعىسىنان سونداي ءتيىمدى بولسا، مۇنى امەريكا زاڭدارىنا قايشى دەپ قالاي ايتۋعا بولادى؟» دەگەن سوزدەرىن كەلتىرگەن.

«اقىل-ويعا ارنالعان ۆەلوسيپەد»

ماسكەۋگە ساپارى كەزىندە ستيۆ دجوبس ەسەپتەۋ تەحنيكاسى جونىندەگى وقۋ-وندىرىستىك ورتالىق ستۋدەنتتەرى الدىندا لەكتسيا وقىعان. رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى ۆيكتور زاحاروۆ 2011 جىلى ستيۆ دجوبستىڭ «مەن كاليفورنيا شتاتىنداعى كرەمني القابىنان شىققانمىن. ەلەكترونيكا – مەنىڭ قانىممەن بىتە قايناسقان نارسە. 10 جىل بۇرىن امەريكالىق جۋرنالداردىڭ بىرىندە بيولوگيالىق تىرشىلىك يەلەرى ءۇشىن قيمىل-قوزعالىستىڭ پايداسى جايلى ماقالا جاريالاندى. ءبىرىنشى ورىنعا كوندور ىلىكتى. بىراق ۆەلوسيپەد تەبۋدىڭ ادامعا پايداسى ودان كەم تۇسپەيدى. بۇل ادام مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن اسپاپتىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى» دەگەن سوزدەرى ساقتالعان جازبالارىن جاريالادى. ونىڭ تولىق ءماتىنىن PCWeek جۋرنالىنان وقۋعا بولادى.

ۆيكتور زاحاروۆ كەلتىرگەن سوزدەر ستيۆ دجوبستىڭ جۇرت الدىندا سويلەگەن سوزدەرىنە تولىق ساي كەلەدى. كوندور مەن ۆەلوسيپەدتەگى ادام وبرازدارى – ونىڭ ەرتەرەكتە وقىعان ماقالادان العان سۇيىكتى بەينەلەرى. شىن مانىندە، كومپيۋتەر كورىپكەلىنىڭ كومپيۋتەردى «ءبىزدىڭ اقىل-ويىمىزعا ارنالعان ۆەلوسيپەد» دەپ سيپاتتاعان ءارى ەڭ كوپ تاراعان مەتافوراسى دا وسى بەينەلەردەن تۋعان ەدى.

شەتەلدىك تروتسكيست

ۋولتەر ايزەكسون ستيۆ دجوبستىڭ ءومىربايانى تۋرالى كىتابىندا جازۋىنشا، ول ماسكەۋدە بولعان كەزدە «لەۆ تروتسكي جايلى سويلەسكىسى كەلەتىنىن ايتا بەرگەن». ايزەكسوننىڭ جازۋىنشا، ساپار كەزىندە دجوبسقا ەرىپ جۇرگەن «كگب قىزمەتكەرى» ونىڭ «ەكپىنىن باسۋى» ءتيىس بولعان.

ايزەكسون كگب قىزمەتكەرىنىڭ دجوبسقا «تروتسكي جايلى ايتپاڭىز. مۇنى ءبىزدىڭ تاريحشىلار زەرتتەپ شىققان، ول – كورنەكتى تۇلعا ەمەس» دەپ ايتقان سوزدەرىن كەلتىرەدى.

ايزەكسوننىڭ جازۋىنشا، بۇل ءسوز دجوبستى قاستاندىقپەن ولتىرىلگەن بولشەۆيك تۋرالى ايتۋعا ودان سايىن قامشىلاي تۇسكەن. ول ستۋدەنتتەرمەن سەمينارعا كەلگەن كەزدە ءسوزىن تروتسكيدى ماقتاۋدان باستاعان. بىراق بۇل ءسوزدى ۆيكتور زاحاروۆ ەستىسە، ونىڭ جازبالارىندا بۇل ەپيزود نەگە جوق دەگەن سۇراق تۋادى.

ساياجايعا بارۋعا تىيىم

ايزەكسوننىڭ جازۋىنشا، دجوبس پەن ساۋدا اتتاشەسى مەرينمەن كەزدەسۋگە قاتىسقان زاڭگەر ەيزەنستات ماسكەۋدەگى اقش ەلشىلىگى 4 شىلدەگە وراي بەرگەن قوناقاسىدا بولعان. بىراق، مەريننىڭ ايتۋىنشا، اقش ەلشىسىنىڭ ماسكەۋ تۇبىندەگى ساياجايىندا وتكەن تاعى ءبىر جەكە بانكەتكە دجوبس پەن كەي امەريكالىق وكىلدەردىڭ بارۋىنا سوۆەت بيلىگى رۇقسات بەرمەي قويعان.

– ولار امەريكالىقتاردىڭ، اسىرەسە بيزنەسمەندەردىڭ ەلشى ساياجايىنا بارۋىنا بارىنشا بوگەت جاساپ، مۇنى ۇلكەن پروبلەماعا اينالدىرىپ جىبەردى. قيتىققا ءتيىپ، قاساقانا بوگەت جاسادى. ادامداردى ول جاققا جىبەرمەۋگە ەش سەبەپ جوق ەدى، بىراق بۇل ولاردىڭ «بوگەت جاساي الامىز ءارى بوگەت بولا بەرەمىز» دەپ قىر كورسەتۋ امالى بولاتىن، – دەيدى مەرين.

2016 جىلدىڭ 1 ساۋىرىندە ستيۆ دجوبس وزگەلەرمەن بىرگە نەگىزىن قالاعان Apple كومپانياسى 40 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. 2015 قارجى جىلى ونىڭ ساۋدا اينالىمى 233 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. 2016 جىلدىڭ قاڭتارىنداعى ەسەپ بويىنشا، كومپانيانىڭ نارىقتىق قۇنى 537 ميلليارد دوللارعا باعالانعان.

(كارل شرەكتىڭ ماتەريالى نەگىزىندە ازىرلەندى.)

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى