نيۋ-يوركتەگى بۇۇ-نىڭ سەسسياسىنا ۇشىپ شىققان پرەزيدەنت المازبەك اتامباەۆ دۇيسەنبى كەشكىسىن ستامبۋل اۋرۋحاناسىنا ءتۇستى. سەيسەنبىدە قىرعىزستان پرەزيدەنت اپپاراتىنىڭ جەتەكشىسى فاريد نيازوۆ اتامباەۆپەن تەلەفون ارقىلى سويلەسكەنىن، ونىڭ دەنساۋلىعى قالىپتى، بىراق، تەكسەرىلۋ ءۇشىن قىسقا دەمالىس العانىن حابارلادى.

ۇكىمەتتىڭ تاراپ كەتۋ مۇمكىن بە؟

قىرعىزستاندا سوڭعى كۇندەرى پرەزيدەنت المازبەك اتامباەۆ پەن “اتا مەكەن” پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى ومۋربەك تەكەباەۆ اراسىنداعى تارتىس كۇشەيە تۇسكەن. پارلامەنتتە باسىمدىققا يە “پارلامەنتتەگى تۇراقتىلىق، سەنىم جانە جاڭا مۇمكىندىك” كواليتسياسى ءبولىنىپ كەتۋى مۇمكىن دەپ قاۋىپتەنەتىندەر بار. بۇل وداق تاراي قالسا، ونىڭ ارتىنان ۇكىمەت تە وتستاۆكاعا كەتۋى ءتيىس.

قىرعىزستان سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ (سدپك) جەتەكشىسى يسا ومۋركۋلوۆ پارلامەنتتەگى باسىمدىققا يە كواليتسيادان (سدپك، “قىرعىزستان”، “ونگۋگۋ”، “اتا مەكەن” فراكتسيالارىنان قۇرىلعان – رەد.) “اتا مەكەننىڭ” شىعارىلۋى مۇمكىن ەكەنىن حابارلادى. وماركۋلوۆ مۇنداي پىكىردى “اتا مەكەن” پارتياسى وپپوزيتسياعا كەتكەن سوڭ پارلامەنتتىك كواليتسيا قۇرامىنان شىقپاي قالعاندىقتان ايتقان.

قىرعىزستان پارلامەنتى. بىشكەك. 30 ماۋسىم، 2014 جىل.

​قىركۇيەكتىڭ 19-ى كۇنى سوتسيال-دەموكراتتار كونستيتۋتسياعا ەنەتىن وزگەرىستەردى تالقىلادى. وڭاشا وتكەن بۇل جيىندا كواليتسيادان شىعۋ ماسەلەسى قوسىمشا قارالاتىنى ايتىلعان. بىراق، ومۋركۋلوۆ “كۇن تارتىبىندە بۇل تاقىرىپ قوزعالمادى” دەدى. الايدا ازاتتىقتىڭ قىرعىز قىزمەتىنە پارلامەنتتەگى سەنىمدى اقپارات كوزىنىڭ حابارلاۋىنشا، كواليتسيانىڭ ءبولىنۋى الداعى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە اينالعالى تۇر، پارلامەنتتىك وداق قۇرامىنان ءبىرىنشى “قىرعىزستان” فراكتسياسى شىقپاق.

پارلامەنتتىڭ ۆيتسە-سپيكەرى، “قىرعىزستان” فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى نۋربەك اليمبەكوۆ بۇل ماسەلەنى ءالى ەستىمەگەنىن، كواليتسيادان فراكتسيانىڭ شىعۋى مەن جاڭا وداققا قوسىلۋ جايىندا ءسوز بولماعانىن ايتادى.

- تۇراقتىلىق كەرەك. مۇنداي شەشىم (كواليتسيادان شىعۋ – رەد.) فراكتسيا تالقىسىنان كەيىن شىعادى. ازىرگە بۇل ماسەلە كوتەرىلگەن جوق، – دەدى اليمبەكوۆ.

ال “اتا مەكەن” پارتياسىنىڭ دەپۋتاتى المامبەت شىكماماتوۆ فراكتسيالارىنىڭ پارلامەنتتەگى وداقتان شىعىپ قالۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

- ونداي جۇمىستىڭ ءجۇرىپ جاتۋى ابدەن مۇمكىن. كواليتسيادان ءوزىمىز شىقپايتىنىمىزدى، شىققىسى كەلگەندەردىڭ وزدەرى شىعا بەرۋلەرىن ايتتىق. ولاردىڭ (كواليتسيا قۇرامىنداعى وزگە ءۇش فراكتسيانى مەڭزەيدى – رەد.) پارلامەنتتەگى باسىمدىققا يە وداققا نەگە جابىسىپ العانى، ودان نە سەبەپتى كەتكىسى كەلمەيتىندەرى بىزگە تۇسىنىكسىز. بالكىم، كواليتسيانى ءبۇلدىرىپ، ونى كەيىن قايتا قۇراي المايتىندارىنا قاۋىپتەنەتىن شىعار، – دەيدى شىكماماتوۆ.

جەرگىلىكتى ساياساتتانۋشى شەراديل باكتىگۋلوۆ پارلامەنتتەگى كواليتسيانى ءبولۋ “اتا مەكەن” پارتياسىنا قارسى ىستەلگەن شارا جانە ەلدەگى ساياسي جاعدايدى شيەلەنىستىرەتىن ءىس دەپ بىلەدى.

– “اتا مەكەنگە” بۇلاي قىسىم كورسەتۋ دۇرىس ەمەس. كواليتسيا قۇرىلعان كەزدە ەشقانداي فراكتسيا بيلىكتى قولداۋعا مىندەتتەمە العان جوق. ۇكىمەتتى جاساقتاۋعا قۇرىلعان وداقتى جەكە ساياسي ماقساتتارعا پايدالانۋدىڭ قاجەتى جوق، – دەدى باكتىگۋلوۆ.

قىرعىزستان زاڭى بويىنشا، پارلامەنتتەگى باسىمدىققا يە كواليتسيا تاراسا، ۇكىمەت وتستاۆكاعا كەتۋى ءتيىس. ماماندار مۇنداي ساياسي تارتىستار ونسىز دا ەكونوميكالىق قيىن جاعدايدى ودان ءارى ناشارلاتادى دەپ سانايدى.

تەكەباەۆتىڭ ايىپتاۋى

قىرعىزستانداعى “اتا جۇرت” پارتياسىنىڭ توراعاسى نۋرلان شاكيەۆ ازاتتىقتىڭ قىرعىز قىزمەتىنە “اتا مەكەن” فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ومۋربەك تەكەباەۆتىڭ پرەزيدەنت المازبەك اتامباەۆقا قاتىستى پىكىرلەرىن تەكسەرۋ ءۇشىن تاۋەلسىز قوعامدىق كوميسسيا قۇرىلىپ، “اۋىر ايىپتاۋلارعا قاجەتتى باعا بەرىلۋى كەرەك” دەيدى.

- ومۋربەك تەكەباەۆ – تاجىربيەلى، بەلگىلى ساياساتكەر. ودان بولەك، پارلامەنتتىك فراكتسيانىڭ جەتەكشىسى، باسىمدىققا يە كواليتسيانىڭ مۇشەسى. ول مەملەكەت باسشىسىنا ايىپ تاعىپ سويلەدى. ونىڭ ىشىندە ازيز باتۋكاەۆ (قىرعىزستاندىق قىلمىس الەمىنىڭ ءىرى وكىلى – رەد.) ءىسى دە بار. بۇل مالىمەتتەردى تەكسەرۋ قاجەت، – دەيدى شاكيەۆ.

قىرعىزستانداعى”اتا جۋرت” پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى ومۋربەك تەكەباەۆ. 1 قازان. 2015 جىل.

تەكەباەۆ وتكەن اپتادا بىشكەكتەگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قىلمىس الەمىندەگى اسا بەدەلدى ازيز باتۋكاەۆتىڭ تۇرمەدەن المازبەك اتامباەۆتىڭ بۇيرىعىمەن بوساتىلعانىن ايتقان. ودان بولەك، جالال-اباد وبلىسىنداعى ەتنيكالىق قاقتىعىستى ۇيىمداستىردى دەپ سەپاراتيزم بويىنشا ايىپتالعان وزبەك دياسپوراسىنىڭ بەلسەندىسى، قازىر شەت ەلدە جۇرگەن كادىرجان باتىروۆپەن المازبەك اتامباەۆ 2010 جىلدارى جەرگىلىكتى كادر ماسەلەسىن اقىلداسىپ شەشتى دەگەن مالىمدەمە جاساعان. مۇنىڭ الدىندا تەكەباەۆ پرەزيدەنت اتامباەۆتى “زاڭسىز العان جەر تەلىمىنە ءۇي سالىپ جاتىر” دەپ تە ايىپتاپ شىققان.

تەكەباەۆ ەلدىڭ باس پروكۋراتۋراسىن سەپاراتيزم ىسىمەن ايىپتالعان كادىرجان باتىروۆتىڭ شەتەلگە قاشىپ كەتۋ ءىسىن تەكسەرۋگە شاقىرعان. وسى مالىمدەمەدەن سوڭ پرەزيدەنت اتامباەۆ تەكەباەۆ ايتقان دەرەكتەردى تەكسەرۋ ءۇشىن باس پروكۋراتۋراعا “باتىروۆتىڭ قاشۋىنا كومەكتەسكەندەردى تابۋ” تۋرالى تاپسىرما بەردى.

ال پرەزيدەنت اپپاراتىنىڭ جەتەكشىسى فاريد نيازوۆ اتامباەۆ ء“ۇي سالىپ جاتقان جەرىن 2015 جىلى زاڭدى تۇردە ساتىپ العانىن” ايتىپ، تەكەباەۆتىڭ “زاڭسىز جەر” مالىمدەمەسىن تەرىستەگەن.

پرەزيدەنت اتامباەۆ پەن پارلامەنتتەگى “اتا جۇرت” فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى تەكەباەۆتىڭ قارىم-قاتىناسى تامىزدىڭ 31-ىنەن بەرى ناشارلاي تۇسكەن. قىرعىزستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىندا المازبەك اتامباەۆ بۇرىنعى ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ كەيبىر مۇشەلەرىن “وتىرىكشى”، “بالەقور”، “كورەالماۋشى” دەپ سيپاتتاعان.

جەرگىلىكتى ساراپشىلار، پرەزيدەنتتىڭ بۇلايشا سويلەۋىنە 2010 جىلعى ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ قۇرامىندا بولعان كەيبىر ساياساتكەرلەردىڭ اتامباەۆتىڭ كونستيتۋتسيانى وزگەرتىپ، ۇكىمەتتىڭ قۇزىرىن كەڭەيتۋگە قاتىستى باستاماسىنا قارسى شىققانى سەبەپ بولدى دەپ ويلايدى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى