ترامپتىڭ سايلاۋداعى جەڭىسىنە رەاكتسيا

امەريكالىق EurasiaNet سايتىندا جاريالانعان «ورتالىق ازيا ترامپتىڭ رەسەيگە دەگەن دوستىق پەيىلىنە ءتانتى» دەگەن ماقالادا دونالد ترامپتىڭ اقش پرەزيدەنتى بولىپ سايلانۋىنا قاتىستى ورتالىق ازيا ەلدەرى باسشىلارىنىڭ رەاكتسياسىن سيپاتتاعان.

«[قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دونالد ترامپقا قۇتتىقتاۋ جەدەلحاتىمەن] اسىعىس جولداعان جىلى لەبىزىنەن ونىڭ قۋانىشتى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. رەسەيدەگى [پرەزيدەنت] ۆلاديمير پۋتين ءتارىزدى نازارباەۆ تا ترامپتى دەموكراتيا مەن ادام قۇقىعىن دامىتۋ سياقتى «ۇساق-تۇيەككە» الاڭدامايتىن ادام كورەتىن سىڭايلى» دەپ جازادى EurasiaNet.

حيللاري كلينتوننىڭ اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى بولعان كەزدە قازاقستانعا كەلۋى. استانا، 30 قاراشا 2010 جىل.

ماقالادا اقش پرەزيدەنتتىگىنە سايلاۋدا جەڭىلگەن كانديدات حيللاري كلينتون قازاقستانعا 2010 جىلى بارعان ساپارىندا سول كەزدە تۇرمەدە وتىرعان قۇقىق قورعاۋشى ەۆگەني جوۆتيسكە اراشا ءتۇسىپ، «ادام قۇقىعى سالاسىنداعى پروگرەسس» ءۇشىن استانانى ماقتاپ كەتكەن دەپ جازادى. ماقالادا قازاقستان پارلامەنتى دەپۋتاتى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ «ۆاشينگتون مەن ماسكەۋ اراسى جاقسارۋ پەرسپەكتيۆاسىنا بايلانىستى ترامپتىڭ جەڭىسى قازاقستان ءۇشىن ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن» دەگەن سوزىنە سىلتەمە جاسالعان.

ورتالىق ازيانىڭ وزگە ەلدەرى دە وسىعان ۇقساس سارىندا پىكىر ءبىلدىرىپ جاتىر. مىسالى، قىرعىزستاندىق ساياساتتانۋشى شەرادىل باقتىعۇلوۆ قىرعىزستانعا جاناما اسەرى ەتۋى مۇمكىن بولعانىمەن، بۇل ەل امەريكا مەن رەسەي قاتىناستارىنىڭ جاقسارۋىنا مۇددەلى ەكەنىن ايتادى. ال قازىر ءوز پرەزيدەنتىن سايلاۋعا دايىندالىپ جاتقان وزبەكستاندا «جۇرتتىڭ بۇكىل نازارى جەلتوقساننىڭ 4-ىندە وتەتىن سايلاۋعا اۋعان».

«ۆاشينگتوننىڭ وزبەكستانعا قاتىستى ساياساتىندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە ەندى كوبىرەك ءمان بەرىلەدى دەپ كۇتۋگە بولادى. تاجىكستاندا دا وسىعان ۇقساس جاعداي، ترامپتىڭ جەڭىسىنە قاتىستى دۋشانبەنىڭ العاشقى پىكىرلەرى وسى پوزيتسيانى بىلدىرەدى» دەپ جازعان EurasiaNet. ال تۇركىمەنستاندا جوعارى لاۋزىمدى رەسمي تۇلعالار اقش-تاعى سايلاۋ قورىتىندىلارىنا قاتىستى پكىرىلەرىن اشىق جاريالاعان جوق.

قىتايدىڭ پراگماتيكالىق ىنتىماقتاستىعى

قىتايدىڭ Xinhua جاڭالىقتار سايتىنداعى «قىتاي پرەمەرىنىڭ ساپارى ەۋرازيا ەلدەرىمەن پراگماتيكالىق ىنتىماقستاستىق ورناتۋعا كومەكتەسەدى» دەگەن ماقالادا قىرعىزستان، قازاقستان، لاتۆيا جانە رەسەيگە بارعان قىتاي پرەمەر-ءمينيسترى لي كەكيانگتىڭ جۋىردا اياقتالعان ساپارى ناتيجەلەرىن «پراگماتيكالىق ىنتىماقتاستىق» دەپ اتاعان. بۇعان قوسا ول شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (شىۇ) مۇشە ەلدەر پرەمەر-مينيسترلەرىنىڭ جىل سايىنعى ءسامميتى مەن ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرى باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىنە دە قاتىسقان.

قىتايدان يرانعا كەلگەن العاشقى پوەزدى قارسى الۋ ءراسىمى. تەگەران، 15 اقپان 2016 جىل.

«پرەمەر ساپارىنىڭ تىعىز كەستەسى كوپتەگەن سالادا – الگى ەلدەردىڭ دامۋ ستراتەگيالارى سينەرگياسى، ءوندىرىس قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ سياقتى مامىلەلەردەن باستاپ ىنتىماقتاستىق ورناتۋ جونىندەگى جاڭا قۇجاتتارعا قول قويۋعا دەيىنگى ماسەلەلەر بويىنشا جەمىسىن بەردى» دەلىنگەن ماقالادا. مۇنداي سالالار قاتارىندا قىتايدىڭ «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى باستاماسىن» قازاقستاننىڭ «نۇرلى جول» ستراتەگياسى مەن قىرعىزستاننىڭ «بەلدەۋ جانە جول سالۋ باستاماسى» ستراتەگياسىمەن ۇشتاستىرۋ جايلى ۇسىنىسى ايتىلادى.

امەريكالىق Forbes جۋرنالى بلوگتار بولىمىندەگى پاراعىندا كوممەنتاتور ۋەيد شەپارد «ەۋروپا اقىرى جاڭا جىبەك جولىنا بەت بۇرا باستادى، سوندىقتان بۇل ماڭىزدى بولۋى مۇمكىن» دەگەن ماقالاسىندا «جاڭا جىبەك جولى» ترانسەۋرازيالىق باستاما شاپشاڭ دامىپ كەلە جاتقانىن جازعان. «2016 جىلدىڭ اياعىنا قاراي جىبەك جولىن دامىتۋ قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بۇكىل ەۋرازيانى قامتيتىن جاڭا ينفراقۇرىلىمدارعا قۇيىلعان ميللياردتاعان دوللاردان بولەك، قاجەتتى ساياسي، ەكونوميكالىق جانە قارجى قۇرىلىمدارى دا ورناتىلىپ جاتىر. بۇرىن ورتالىق ازيا ەلدەرى دەسپوتتارىنىڭ ساندىراق ارمانى سياقتى بولىپ كورىنگەن نارسە قازىر الەم حالقىنىڭ 70 پايىزىن، ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ 75 پايىزىن جانە ءجىو-ءنىڭ 70 پايىزىن قامتيتىن گەوگرافيالىق كەڭىستىكتى بىرىكتىرەتىن شىندىققا اينالدى».

مىسالى، قىتاي مەن پولشانىڭ لودز قالاسى اراسىندا تەمىر جول قاتىناسى ورناعانىن جازعان. لودز قىتايدان كەلەتىن ترانسكونتينەنتالدى جۇكتەردى الاتىن ۇلكەن ترانسپورتتىق پورتقا اينالىپ كەلەدى، بىراق سونىمەن بىگە قازىر تاۋارىن شىعىسقا جونەلتىپ جاتقان ەۋروپالىق وندىرۋشىلەر دە كوبەيىپ بارادى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى