پرەزيدەنت اكiمشiلiگi جەتەكشiسiنiڭ بۇرىنعى ورىنباسارى باعلان مايلىباەۆپەن بiرگە ۇستالعان وسى مەكەمەدە iشكi ساياسات ءبولiمi مەڭگەرۋشiسiنiڭ ورىنباسارى بولعان نيكولاي گاليحين رەسەيدiڭ مۇددەسiنە جۇمىس iستەگەن بولۋى مۇمكiن. ولاي دەۋiمiزگە قىلمىستىق كودەكستiڭ “مەملەكەتتiك قۇپيالاردى زاڭسىز جيناۋ، تاراتۋ جانە جاريالاۋ” بابىمەن ايىپتالعان 53 جاستاعى ن.گاليحيننiڭ الەۋمەتتiك جەلiدەگi پاراقشالارىنىڭ مازمۇنى تۇرتكi بولدى. بiردەن ايتا كەتەيiك، ن.گاليحين تۋرالى مالiمەتتەر تابۋ قيىن-اق بولدى. ەلدەگi iشكi ساياساتتىڭ قۇلاعىن ۇستاعان ادام كوپتiڭ كوزiنە تۇسپەگەن، جاريالىلىقتان اۋلاق جۇرگەن. جۋرناليستەرگە سۇحبات بەرۋدەن بويىن اۋلاق سالعان.

باق بەتتەرiندەگi ازدى-كوپتi حابارلامالاردان ونىڭ رەسەيدە وتكەن القالى جينالىس، كەزدەسۋلەردەن قالماعانىن، تiپتi پiكiر بiلدiرگەنiن انىقتادىق. ەسەسiنە، رەسەيلiك الەۋمەتتiك جەلiلەردەگi پاراقشالارىندا نيكولاي گاليحين ەسiمدi ازامات ساياسي كوزقاراستارىن جاسىرمايدى.
ماسەلەن، “ودنوكلاسسنيكي” دەپ اتالاتىن جەلiدە نيكولاي گاليحين دەپ تiركەلگەن ادامنىڭ بەت-الپەتi دە، جاسى دا ۇستالعان iشكi ساياسات ءبولiمi مەڭگەرۋشiسiنiڭ ورىنباسارىنا كەلەدi. وتباسىلىق سۋرەتتەرiن جاريالاۋدان بولەك بۇل ادام الەمدە، اسiرەسە ۋكراينادا بولىپ جاتقان وقيعالارعا قىزىعۋشىلىق بiلدiرiپ وتىرعان. جانە ول كوشiرiپ باسقان سۋرەتتەر مەن پiكiرلەرگە قاراساڭىز، ن.گاليحين دەگەنiڭiز رەسەيدiڭ ۋكرايناعا قارسى باسقىنشى ساياساتىن، سيرياداعى ارەكەتiن قوس قولىن كوتەرiپ قولدايتىن، ەۋروپانىڭ بوسقىنداردى قابىلداعانىن مىسقىلدايتىن ءناسiلشiل ادام ەكەنiن انىق بايقايسىز. كiلەڭ رەسەي مەن ونىڭ مۇددەسi تۋرالى سۋرەتتەردەن تۇراتىن پاراقشاسىنا قاراپ بۇل ادام قازاقستان ەمەس، رەسەيدiڭ ازاماتى دەرسiز.
الەۋمەتتiك پاراقشاسى دحر مەن لحر سەكiلدi الەمدiك قاۋىمداستىق، ونىڭ iشiندە قازاقستان مويىنداماعان سەپاراتيستiك قۇرىلىمدارعا جەڭiس تiلەگەن سۋرەتتەرگە تولى. قازاقستان رەسمي تۇردە ۋكرايناداعى سەپاراتيزمدi قولدامايتىنىن بiلدiردi. تiپتi قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بiرنەشە ادامدى ۋكراينانىڭ وڭتۇستiك-شىعىسىنداعى قارۋلى قاقتىعىستارعا قاتىسقانى ءۇشiن سوتتاعانىن، سەپاراتيستەردi جاقتاپ پiكiر بiلدiرگەندەرi ءۇشiن جاۋاپقا تارتقانىن دا بiلەمiز. ال پرەزيدەنت اكiمشiلiگiندەگi iشكi ساياسات ءبولiمi مەڭگەرۋشiسiنiڭ ورىنباسارى قىزمەتiندە ءجۇرiپ كۇنi كەشەگە دەيiن اشىقتان-اشىق قازاقستاننىڭ ساياساتىنا قايشى، كەرەك دەسەڭiز ۋكراينا مەن قازاقستاندى ارانداتاتىن ماتەريالدارمەن ءبولiسiپ كەلگەن! سوندا قاراپايىم ينتەرنەت قولدانۋشىلاردىڭ اۋزىن باعىپ وتىراتىن ۇقك مەن وزگە دە ورگاندار اي قاراپ ءجۇردi مە؟ تۇمسىعىنىڭ استىنداعى ارانداتۋشىلىق پەن زىمياندىقتى كورمەگەن ارنايى قىزمەت ورىندارىنىڭ قۇنى كوك تيىن. پۋتيننiڭ ساياساتىن سىناعانى ءۇشiن قاراپايىم اقتوبەلiكتi 3 جىلعا سوتتاپ جiبەرگەندەر مىنا باسسىزدىققا نەگە ۇندەمەي كەلدi? ۋكراينا پرەزيدەنتiن شوشقاعا تەڭەگەن، اقىل-ەسi دۇرىس ەمەس ادام رەتiندە كورسەتكەن ن. گاليحين سوندا زاڭ بۇزباعان با؟ الدە بيلiكتە وتىرعاندارعا زاڭ تالابى جۇرمەي مە؟ اۋىر ايىپپەن قامالارىنان از ۋاقىت بۇرىن تاۋەلسiزدiك مەرەيتويىنىڭ قارساڭىندا ن.گاليحيننiڭ “قۇرمەت” وردەنiمەن ماراپاتتالۋىنا قاراعاندا شىنىمەن سولاي ما دەپ قالاسىز.
ودان بولەك، الەۋمەتتiك جەلiلەردە نيكولاي گاليحيننiڭ 30 جىل بۇرىنعى 1986 جىلعى قاندى وقيعالاردا قازاق ستۋدەنتتەرiن قۋدالاۋعا بەلسەندi قاتىسقانى تۋرالى مالiمەت تارادى. ول اقپاردىڭ راس-وتiرiگiن الداعى ۋاقىتتا انىقتاي جاتارمىز، ازiرگە بەلگiلiسi بiرنەشە ادام ۇستالعان پرەزيدەنت اكiمشiلiگiنiڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرiن جەلتوقسان وقيعاسى ءۇشiن تۋىستارىن وقۋدان قۋدالاعانداردىڭ بiرi رەتiندە كورسەتەدi.
ن.گاليحين تۋرالى وسىنداي دەرەكتەردەن كەيiن، بۇل ادام رەسەيدiڭ مۇددەسiنە جۇمىس iستەپ كەلۋi مۇمكiن دەگەن وي تۋادى. قاماۋعا الىنعانداردىڭ مەملەكەتتiك قۇپيانى جيناپ-تاراتقانى راس بولسا، اسiرەرەسەيشiل تۇلعا مەملەكەتتiك قۇپيالارمەن كورشiمiزبەن بولiسپەگەندە كiمگە بەرۋi مۇمكiن؟ ولاي بولسا ىقپال ەتۋ جاعىنان ۇكiمەتiڭنەن اسىپ تۇسەتiن پرەزيدەنت اكiمشiلiگi كرەملدiڭ ىقپالىندا دەگەن ءسوز. ياعني، تاۋەلسiز ەل پرەزيدەنتiنiڭ iشكi جانە سىرتقى ساياساتقا قاتىستى بۇكiل ويى مەن جوسپارلارى ۆ.پۋتيننiڭ ۇستەلiنiڭ سۋىرماسىندا جاتىر. ونىڭ iشiندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ جەكە باسىنا قاتىستى قۇپيالار بولسا، بىلىقتىڭ كوكەسi باستالدى دەي بەرiڭiز. ن.گاليحين جالعىز ارەكەت ەتۋi مۇمكiن ەمەس. مۇنداي iستە سىبايلاستار، تiلەۋلەستەر، وعان قارىزدارلار بولادى. دەمەك الدا تالاي جاسىرىن تىڭشىنىڭ الەۋمەتتiك جەلiسiنە ءۇڭiلiپ، جاڭا قىرلارىنان تانۋىمىز مۇمكiن. ارينە، وعان دەيiن بەتپەردە كيگەندەر جازعان-سىزعاندارىن تازالاپ تاستاماسا.

ءادiل ۇزاقباي

zhasalash.kz