Қазақстан азаматтығын алған 11 мыңға жуық этникалық қазақтың көбі Өзбекстан мен Қытайдан келген

Qazaqstan azamattığın alğan 11 mıñğa juıq etnikalıq qazaqtıñ köbi Özbekstan men Qıtaydan kelgen

| Sep 5, 2019

Jıl basınan beri 10,7 mıñnan astam etnikalıq qazaq Qazaqstan azamattığın alğan. Bwl aqparattı 5 qırküyekte Qazaqstannıñ eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau ministrligi habarladı.

Aqparat boyınşa, azamattıq alğandardıñ basım böligi (48,5 payız nemese şamamen bes mıñnan astam adam) Özbekstan jäne Qıtaydan (36 payız) kelgen. Qazaqstan tölqwjatın alğandar arasında bwğan qosa, Moñğoliya (6,2 payız), Türkimenstan (5,4 payız), Resey Federaciyası (1,1 payız), Iran (0,5 payız) jäne özge elderden kelgender de bar.

Ministrlik dereginşe, kelgen azamattar negizinen Aqmola jäne Mañğıstau, Jambıl oblıstarına şoğırlanğan.

“1991 jıldan bastap 300 mıñnan astam otbası nemese millionnan astam etnikalıq qazaq tarihi otanına oralıp, oralman märtebesin alğan” delingen ministrlik habarlamasında.

Eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau vice-ministri Ahmadi Sarbasovtıñ aytuınşa, elde oralman märtebesi bir jılğa deyin jaramdı. Onıñ aytuınşa, “keybir oralmandar wsınılğan uaqıt işinde jeñildetilgen tärtippen Qazaqstan azamattığın almağan jäne mwnday mümkindikten ayırılğan”.

Mwnday azamattar jeñildetilgen tärtippen oralman märtebesin wzartu üşin “jergilikti atqaruşı organdarğa jügine aladı jäne Qazaqstan azamattığın jeñildetilgen tärtippen alu üşin işki ister organdarına qwjattardı tapsıra aladı”.

26 tamız küngi jağday boyınşa, osı akciya ayasında altı mıñğa juıq etnikalıq qazaqtıñ oralman märtebesi wzartılğan. Onıñ bes mıñğa juığı azamattıq aluğa qwjat tapsırğan.

2013 jılı jeltoqsannıñ 10-ı küni bekitilgen “Qazaqstan Respublikasınıñ keybir zañ aktilerine eñbek migraciyası mäseleleri boyınşa tüzetuler men tolıqtırular engizu turalı” zañğa säykes oralmandarğa azamattıq Qazaqstanğa köşip kelgen soñ 4 jıldan keyin beriledi dep körsetilgen. Bwl zañ oralmandar men olardıñ qwqığın qorğauşılardıñ narazılığın tudırıp, qızu qoğamdıq talqılauğa wlasqan edi. Keyin zañğa qaytadan özgerister engizilip, şetelden kelgen etnikalıq qazaqtar bir jıldıñ işinde azamattıq alatın bolğan.

Biraq sol uaqıtqa deyin jaramdılıq merzimi şekteusiz türde (Qazaqstan azamattığın alğan künge deyin jaramdı – red.) berilip kelgen “oralman” märtebesi bir jılğa ğana jaramdı bolıp bekitilgen bolatın.

Däl osınıñ aldında Özbekstanda mıñnan astam adamnıñ azamattıqtan ayrıluı mümkin ekeni, olardıñ basım böligi etnikalıq qazaq ekeni habarlandı.

Azat Europa / Azattıq radiosı

Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda