Қазақстан азаматтығын алған 11 мыңға жуық этникалық қазақтың көбі Өзбекстан мен Қытайдан келген

Qazaqstan azamattığın alğan 11 mıñğa juıq etnikalıq qazaqtıñ köbi Özbekstan men Qıtaydan kelgen

| Sep 5, 2019

Jıl basınan beri 10,7 mıñnan astam etnikalıq qazaq Qazaqstan azamattığın alğan. Bwl aqparattı 5 qırküyekte Qazaqstannıñ eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau ministrligi habarladı.

Aqparat boyınşa, azamattıq alğandardıñ basım böligi (48,5 payız nemese şamamen bes mıñnan astam adam) Özbekstan jäne Qıtaydan (36 payız) kelgen. Qazaqstan tölqwjatın alğandar arasında bwğan qosa, Moñğoliya (6,2 payız), Türkimenstan (5,4 payız), Resey Federaciyası (1,1 payız), Iran (0,5 payız) jäne özge elderden kelgender de bar.

Ministrlik dereginşe, kelgen azamattar negizinen Aqmola jäne Mañğıstau, Jambıl oblıstarına şoğırlanğan.

“1991 jıldan bastap 300 mıñnan astam otbası nemese millionnan astam etnikalıq qazaq tarihi otanına oralıp, oralman märtebesin alğan” delingen ministrlik habarlamasında.

Eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau vice-ministri Ahmadi Sarbasovtıñ aytuınşa, elde oralman märtebesi bir jılğa deyin jaramdı. Onıñ aytuınşa, “keybir oralmandar wsınılğan uaqıt işinde jeñildetilgen tärtippen Qazaqstan azamattığın almağan jäne mwnday mümkindikten ayırılğan”.

Mwnday azamattar jeñildetilgen tärtippen oralman märtebesin wzartu üşin “jergilikti atqaruşı organdarğa jügine aladı jäne Qazaqstan azamattığın jeñildetilgen tärtippen alu üşin işki ister organdarına qwjattardı tapsıra aladı”.

26 tamız küngi jağday boyınşa, osı akciya ayasında altı mıñğa juıq etnikalıq qazaqtıñ oralman märtebesi wzartılğan. Onıñ bes mıñğa juığı azamattıq aluğa qwjat tapsırğan.

2013 jılı jeltoqsannıñ 10-ı küni bekitilgen “Qazaqstan Respublikasınıñ keybir zañ aktilerine eñbek migraciyası mäseleleri boyınşa tüzetuler men tolıqtırular engizu turalı” zañğa säykes oralmandarğa azamattıq Qazaqstanğa köşip kelgen soñ 4 jıldan keyin beriledi dep körsetilgen. Bwl zañ oralmandar men olardıñ qwqığın qorğauşılardıñ narazılığın tudırıp, qızu qoğamdıq talqılauğa wlasqan edi. Keyin zañğa qaytadan özgerister engizilip, şetelden kelgen etnikalıq qazaqtar bir jıldıñ işinde azamattıq alatın bolğan.

Biraq sol uaqıtqa deyin jaramdılıq merzimi şekteusiz türde (Qazaqstan azamattığın alğan künge deyin jaramdı – red.) berilip kelgen “oralman” märtebesi bir jılğa ğana jaramdı bolıp bekitilgen bolatın.

Däl osınıñ aldında Özbekstanda mıñnan astam adamnıñ azamattıqtan ayrıluı mümkin ekeni, olardıñ basım böligi etnikalıq qazaq ekeni habarlandı.

Azat Europa / Azattıq radiosı

Prezidenttiñ Benilyuks gambiti nemen ayaqtaladı?

kerey.kz

Europa jüreginde aşılğan geştal't. Prezidenttiñ Benilyuks gambiti nemen ayaqtaladı? Elimizde Almatı halqı jaña taksi aşıp, al Şımkent halqı özbek körşisimen birge keşki matçtı tamaşalayın dep otırğanda qazaq ümitin arqalağan Airbus motorın dürildetip, Bryussel'ge wşıp ketken bolatın. Prezident Toqaev geosayasi qaqtığıstar, sauda soğıstarı, sankciyalıq qısım men logistikalıq täuekelder küşeyip jatqan bwl zamanda Qazaqstannıñ investiciya üşin eñ tınış aylaq ekenin tağı bir eske salu üşin bara jatqanı anıq. Tura osı sapar aldında Fitch Qazaqstannıñ VVV reytingin rastap, mıqtı argumentti qaltamızğa salıp jiberdi. Bryussel' Europa kapitalınıñ söresi ekenin bilemiz. Sol sörede jatqan milliard euro investiciyağa biz qol salğanda, bastısı eşkim “täyt” demeui kerek. Sondıqtan Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ Bel'giya Prem'er-ministri Bart de Vevermen
Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til