Украинадағы соғыстың жетінші күні. Не болып жатыр?

Jahan jañalıqtarı Sayasat

Ukrainadağı soğıstıñ jetinşi küni. Ne bolıp jatır?

kerey.kz

| Mar 2, 2022

2 naurız. Ukrainadağı soğısta däl qazir ne belgili?

Särsenbige qarağan tüni Resey Jitomir qalasına äueden şabuıl jasalıp, kemi eki adam qaza tauıp, on üy qirağan. Resey osığan deyin Kiev, Har'kov jäne basqa da qalalarğa şabuıl jasağan.
Ukraina tarabı 5840 reseylik äskeriler opat bolğanın mälimdedi. Biraq soğıs kezinde bwl derekterdi tekseru öte qiın. Resey jağı äskeriler arasında qaza bolğandar barın birneşe ret aytqanımen, naqtı sanın aytpay otır.
Qazaqstan prezidenti Toqaev pen Resey prezidenti Putin telefon arqılı söylesip, Ukrainadağı jağdaydı talqılağan. Aqordanıñ habarlauınşa, Toqaev Ukrainadağı jağdayda “kelisimge qol jetkizudiñ asa mañızdı ekenin atap ötken”.
Boeing reseylik äue kompaniyalarına tehnikalıq qızmet körsetpeytinin mälimdedi. AQŞ Resey wşaqtarına äuesin japtı.
BWW Bosqındar jönindegi komissarınıñ baspasöz qızmeti soğıs bastalğalı Ukrainadan 835,928 adam bosıp ketkenin habarladı.
“OVD-Info” dereginşe, Reseyde soğısqa qarsı narazılıq kezinde jeti mıñday adam wstalğan.
Ukrainalıq äskeriler Kievtegi telemwnarağa “Kalibr” qanattı raketadan şabuıl jasalğanın anıqtadı, mwnday eki raketa atılğan. 1 naurızda Resey Kievtegi telemwnarağa äueden şabuıldap, kemi bes adam qaza tapqan edi.
Europa odağı Reseyge euro valyutasın jetkizuge tıyım saldı.
EO VTB, “Rossiya”, “Otkrıtie”, Novikombank, Promsvyaz'bank, Sovkombank jäne VEB bankterin SWIFT jüyesinen öşirdi.
Reseyde bir dollar qwnı 110 rubl'ge jetip qaldı.
Har'kovqa bügin tağı raketadan şabuıl jasalğanı habarlandı. Şabuıldan qalalıq keñestiñ jäne sonıñ janındağı ğimarattardıñ terezesi sınğan.
BWW Bas assambleyası Reseydiñ Ukrainadağı basqınşılığın toqtatıp, äskerin şığarudı talap etetin rezolyuciyanı qabıldadı. Bwl turalı reseylik «Novaya gazeta» habarladı.

Rezolyuciyanı 141 el qoldasa, 5 el qarsı boldı, 35 el qalıs qaldı. Qazaqstan qalıs qalğandardıñ qatarında.

Qarsı bolğandar – Resey, Belarus', Soltüstik Koreya, Siriya jäne Eriteriya.

Qazaqstannan bölek Qırğızstan, Täjikstan, Armeniya da qalıs qaldı. Äzerbayjan, Türkimenstan, Özbekstan delegaciyası dauıs bermedi.

Azat Europa / Azattıq radiosı

AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı