26-باپقا وزگەرىستىڭ قاجەتى جوق! ادىلەتتىلىك شەكتەلمەۋگە ءتيىس!
kerey.kz
1995 جىلى 30-تامىزدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى جوبامەن مۇقيات تانىسىپ شىعىپ كەڭەيتىلگەن كولەمدە پىكىر بىلدىرمەك بولىپ ءجۇر ەدىم، الايدا 26-باپقا بايلانىستى داۋ-داماي بەي-جاي قالدىرماي قولعا قالام الدىرتتى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا ۇڭىلەيىك. ۇسىنىلىپ وتىرعان جوبادا 26-باپتىڭ 1 جانە 2-تارماقتارىن مىناداي رەداكتسيادا جازۋ ۇسىنىلادى:
«1. اركiم زاڭدى تۇردە العان قانداي دا بولسىن مۇلكiن جەكە مەنشiگiندە ۇستاي الادى.
2. جەكە مەنشىك قۇقىعىنا قول سۇعىلمايدى. مەنشiككە، ونىڭ iشiندە مۇراگەرلiك قۇقىعىنا زاڭمەن كەپiلدiك بەرiلەدi. ەگەر كونستيتۋتسيادا وزگەشە كوزدەلمەسە، زاڭدى جولمەن الىنعان مۇلىككە مەنشىك قۇقىعىن شەكتەيتىن نەمەسە ودان ايىراتىن زاڭداردى جانە وزگە دە قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋعا جول بەرىلمەيدى.».
ال قولدانىستاعى كونستيتۋتسيادا نە دەلىنگەن؟ وندا:
«26-باپ. 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى زاڭدى تۇردە العان قانداي دا بولسىن مۇلكiن جەكە مەنشiگiندە ۇستاي الادى.
2. مەنشiك، ونىڭ iشiندە مۇراگەرلiك قۇقىعىنا زاڭمەن كەپiلدiك بەرiلەدi» دەلىنگەن.
جوبانىڭ 1-تارماعىنداعى «اركىم» ءسوزى قولدانىستاعى نەگىزگى زاڭداعى «قازاقستان ازاماتى» تىركەسىن الماستىرىپ تۇر. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ ءوز باسىم «اركىم» دەگەندى «ءار قىتاي» دەپ قابىلدايمىن. بۇل كەز كەلگەن شەتەلدىك نەمەسە ازاماتتىعى جوق جاندار قازاقستاندا مەنشىككە، ونىڭ ىشىندە جەرگە مەنشىك يەسى بولىپ شىعا كەلمەك. قىتايدان اكەلىنەتىن 51-زاۋىتتىڭ قوجاسى قازاق جەرىندە الشاڭ باسادى دەگەن ءسوز. قازاقستانداعى نارىق پەن دەموكراتيا ءالى كۇنگە شالاجانسار قالىپ وتىرعان جاعدايدا بۇعان ءۇزىلدى-كەسىلدى جول بەرۋگە بولمايدى. ول ءىس جۇزىندە قازاقستان بايلىعىن تالان-تاراجعا سالۋدىڭ جەتىلدىرىلگەن تەتىگىنە اينالىپ كەتكەلى تۇر. بۇدان گورى قازاقستان زاڭدارى شەتەلدىك كومپانيالارداعى قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى جەرىنە جەتكىزە السا سونىڭ ءوزى ۇتىس.
جوباداعى 26-باپتىڭ ەكىنشى تارماعىنداعى «ەگەر كونستيتۋتسيادا وزگەشە كوزدەلمەسە، زاڭدى جولمەن الىنعان مۇلىككە مەنشىك قۇقىعىن شەكتەيتىن نەمەسە ودان ايىراتىن زاڭداردى جانە وزگە دە قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋعا جول بەرىلمەيدى» دەگەن تولىقتىرۋ جوباسى ءتىپتى سوراقى. ول كونستيتۋتسيانىڭ ادىلدىك پەن ادىلەتتىلىك قاعيدالارىنا قايشى. قازىرگىدەي كوررۋپتسيا ورىستەگەن شاقتا وليگارحتاردىڭ، لاتيفۋنديستەردىڭ، ءتىپتى قىتايلاردىڭ مۇلكىنىڭ (جەر كەسىندىلەرى، كەنىشتەر، كەن ورىندارى، كاسىپورىندار، ت.ب.) زاڭدى جولمەن الىنعاندىعىنا حالىقتىڭ ەش سەنىمى جوق. ەكى جارىم مىڭ شەنەۋنىكتىڭ ءىستى بولىپ جاتقانى اناۋ.
بۇل جوبا قابىلدانىپ كەتسە ماحيناتسيالىق ارەكەتتەرمەن، رەيدەرلىك باسىپ الۋشىلىقپەن مەنشىك يەلەرىنە اينالعان ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ وكىلدەرى ەركىنسىگەن ۇستىنە ەركىنسيدى. ويتكەنى ولاردى مۇلكىنەن ايىراتىن تەتىكتەر جويىلادى. ءتىپتى سوتتىڭ ءوزى رەيدەرلىك قىلمىسكەردى مۇلكىنەن ايىرا الماي قالادى. بۇل قىلمىستىڭ مۇلدە جاڭا تۇرلەرىن تۋعىزۋى ىقتيمال.
ءىس جۇزىندە كەرىسىنشە كونستيتۋتسيادا ادىلەتتىلىكتى شەكتەيتىن نەمەسە ودان ايىراتىن زاڭداردى جانە وزگە دە قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋعا جول بەرىلمەۋگە ءتيىس. سوندىقتان 26-باپتىڭ قولدانىستاعى فورمۋليروۆكاسىنا وزگەرىستىڭ دە، تولىقتىرۋدىڭ دا مۇلدە قاجەتى جوق!
پىكىر قالدىرۋ